Չեխական փորձն ու հայկական զարգացման հեռանկարները
Հովիկ Աբրահամյանը Պրահայում չեխ-հայկական գործարար համաժողովի ժամանակ հայտարարել է, որ Հայաստանը պատրաստ է յուրաքանչյուր ներդրումային ծրագրին ցուցաբերել առանձնահատուկ` «ներդրողների կարիքների վրա հիմնված» մոտեցում: «Մենք հրավիրում ենք չեխական ընկերություններին ներդրումներ կատարելու Հայաստանում, մասնավորապես վերականգնվող էներգետիկայի, սննդի վերամշակման, զբոսաշրջության, ագրոբիզնեսի ոլորտներում»:
Իսկապես, չեխական ներդրումներ ներգրավելը և չեխական ընկերությունների ավելացումը մեր տնտեսության համար հսկայական աջակցություն կլիներ, սակայն այստեղ ավելի կարևոր է՝ չեխական տնտեսական քաղաքականության ուսումնասիրությունը և դրա խելամիտ կիրառությունը: Խոսքը հատկապես վերաբերվում է արտահանման քաղաքականությանը, ներգնա տուրիզմի զարգացման քաղաքականությանը և արտերկրում երկրի արդյունավետ ներկայացման (պրեզենտացիայի) փորձի ուսումնասիրությանը:
Վերջին տարիներինՀայաստանի և Չեխիայի միջև քաղաքական հարաբերությունները ակտիվացելեն և Հայաստանը հույս ունի, որ Չեխիան լուրջ դեր կարող է խաղալ Հայաստանի և ԵՄ-ի հետ տնտեսական հարաբերությունների կառուցման և զարգացման հեռանկարում: Սակայն, տնտեսական հարաբերությունների մակարդակը զգալիորեն զիջում է քաղաքական հարաբերություններին: Հիշեցնենք, որ ԵՄ-ի հետ քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունների կառուցման առումով այդպիսի միջնորդ երկրներ կարող են լինել նաև Կիպրոսը, Հունաստանը, Ֆրանսիան և ինչու չէ նաև Լեհաստանը, որոնց հետ պետք է յուրովի աշխատել:
Չեխիան եվրոպական հետսոցիալիստական ճամբարի երկրներից ամենահաջող տնտեսական քաղաքականություն իրականացրած երկիրն է, որը ներկայումս ունի զարգացած տնտեսություն (հատկապես զարգացած արդյունաբերություն), իսկ կենսամակարդակի ցուցանիշներով այդ շարքում գտնվում է ամենառաջատար դիրքերում՝ 1 շնչին ընկնող ՀՆԱ-ով զիջելով միայն Սլովենիային: Չեխիայի արդյունաբերության վերականգման և արդիականացման փորձը բավականին հետաքրքիր է և բավականին ուսանելի: Չեխիան համարվում է արտահանման ուղղված տնտեսություն ունեցող երկիր, որի արտահանման հիմնական խումբը հանդիսանում է՝ արդյունաբերական արտադրանքը, հատկապես ավտոմոբիլները և տրանսպորտային տարբեր միջոցները, որոնք կազմում են արտահանման մոտ կեսը: Արտահանվում է նաև դեղորայք, սննդամթերք, մետալուրգիական արտադրանք, հայտնի չեխական գարեջուրը և այլ արտադրանքներ:
Բավականին հետաքրքիր է Չեխիայի փորձը երկրի սեփական կերպարի ճիշտ ներկայացման և իմիջի բարձրացման առումով: Գործում են պետական կառույցներ, որոնք ենթարկվում են տարբեր նախարարությունների և հատուկ ստեղծվել են արտասահմանում երկրի համբավը հավուր պատշաճի ներկայացնելու համար, ինչպես օրինակ, «Չեխական տները», որը սփռված են մի շարք երկրներում և զբաղված են երկրի ներկայացմամբ, չեխական լեզվի, մշակույթի և արվեստի տարածմամբ: «Czech Trade» պետական գործակալության առաքելությունն է Չեխիայից արտահանման խթանումը: Մեկ այլ նմանատիպ ինստիտուտ է «Czech Invest» գործակալությունը, որն օտարերկրյա ինվեստիցիաների ներգրավման աջակցության հարցերով է զբաղվում, կամ «Czech Tourism» գործակալությունը, որը մասնագիտանում է ներգնա զբոսաշրջային բիզնեսի զարգացման հարցերով: Հայաստանը նույնպես ունի որոշ նմանատիպ կառույցներ, սակայն դրանց արդյունավետությունները անհամատեղելի են և չեխական փորձի ուսումնասիրությունը անհրաժեշտ է:
Իսկապես, տնտեսական համագործակցության ծավալները դեռևս զիջում են քաղաքական հարաբերությունների մակարդակին: Ոչ միայն մտահոգիչ է Չեխիայի հետ առևտրի ծավալների ցածր մակարդակը, այլ նաև դեպի այս երկիր արտահանման ծավալների ոչ կայուն և փոփոխական լինելը: Այսպես, եթե արտահանումը դեպի Չեխիա 2013թ.-ին կազմել է 8,4 մլն դոլլար, ապա 2014 թ.-ին կտրուկ նվազել է և կազմել է 1,4 մլն դոլլար: 2014 թվականին արտահանել ենք հիմնականում կոնյակ (921 հազար դոլար, որը կրկնակի աճել էր 2013 թվ.-ի համեմատ) և ալյումինե նրբաթիթեղ (107 հազար դոլար): Իսկ Չեխիայից ներմուծման ծավալները էական փոփոխություններ վերջին 5 տարիների ընթացքում չեն կրել և տատանվում են 20 մլն. դոլարի միջակայքում:
Չեխիայից Հայաստան ներմուծվում է հիմնականում ավտոմեքենաներ, գարեջուր, բյուրեղապակի, սպասքեղեն, հրուշակեղեն, սննդամթերք, դեղամիջոցներ, բժշկական սարքավորումներև այլն: Հայաստանը, վերջապես, պետք կարողանա քայլեր անել` օգտվելու ԵՄ կողմից տրամադրվող (GSP+) առևտրային ռեժիմից և լրջորեն մտածել Չեխիայում, այդ թվում նաև Եվրոպական շուկայում հաստատվելու և աստիճանաբար կայանալու համար:
Անդրանիկ Բարսեղյան
