Թուրքական շաբաթ. երկրում քաղաքական թեժ ամառ է սպասվում
Խորհրդարանական ընտրություններով մեկնարկած թուրքական ամառը խոստանում է լինել բուռն իրադարձություններով և զարգացումներով լի: Հունիսի 7-ին կայացած ընտրությունների արդյունքները և դրանց հետ կապված հնարավոր հեռանկարներն անցնող շաբաթվա ընթացքում երկրում քննարկվող թիվ մեկ թեման էին: «Արմենպրես»-ը հետևել է նախորդ օրերի ընթացքում Թուրքիայում տեղի ո ւնեցած իրադարձություններին և ներկայացնում է դրանցից ամենաուշագրավները:
Խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով մեջլիս անցան միանգամից երեք հայ թեկնածու՝ իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունից լրագրող Մարգար Եսայանը, քրդական Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցությունից Գարո Պայլանը, իսկ ընդդիմադիր քեմալական Հանրապետական ժողովրդական կուսակցությունից` իրավաբան Սելինա Դողանը:
Թեպետ իշխող կուսակցությունը՝ ԱԶԿ-ն այս ընտրություններում ևս հաղթանակ տարավ, սակայն նախորդ ընտրությունների համեմատ կուսակցությանը տրված ձայներն ինը տոկոսով պակասեցին, ինչի արդյունքում ԱԶԿ-ն զրկվեց մեջլիսում միակուսակցական կառավարություն կազմելու հնարավորությունից: Ընտրությունների նման արդյունքները տարբեր կերպ մեկնաբանվեցին կուսակցության ներսում: Չնայած այն հանգամանքին, որ վարչապետ Ահմեդ Դավութօղլուն խոստացել էր նախորդ ընտրություններում ունեցած հաղթանակը չունենալու պարագայում հրաժարական տալ, այդուհանդերձ 25-րդ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների հայտարարումից հետո նա, ելույթ ունենալով ժողովրդի առաջ, մոռացավ իր խոստումը և հայտարարեց իրենց հաղթանակի մասին: Ի տարբերություն վարչապետի` փոխվարչապետ Բյուլենթ Արընչն ավելի իրատեսական գնահատեց կատարվածը: Լրագրողների այն հարցին, թե ինչպես կմեկնաբանի ընտրությունների արդյունքները, նա պատասխանեց միայն մեկ բառով` ասելով. «Տխուր եմ»:
Մեջլիս մտած մյուս կուսակցություններն ի սկզբանե բացառեցին ԱԶԿ-ի հետ համագործակցությունը: Թուրքիայի խորհրդարանական ընտրությունների արդյուքններով առաջին անգամ մեջլիս մտած քրդական Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Սելահաթթին Դեմիրթաշը նշեց, որ տարած հաղթանակը լավագույն պատասխանն է իշխող ԱԶԿ-ին, որը հայտարարել էր, որ «քրդական հարց գոյություն չունի»: «Բացառվում է, որ ԱԶԿ-ի հետ կոալիցիա կազմենք: Մենք լավ ընդդիմություն ենք լինելու»,- ա սել էր Դեմիրրթաշը: Հետագայում նա կրկնեց այս մասին հայտարարությունը՝ նշելով, որ ԱԶԿ-ի հետ միևնույն կոալիցիայի կազմում լինելու տարբերակը բացառված է:
Ընդդիմադիր քեմալական Հանրապետական ժողովրդական կուսակցությունը (ՀԺԿ) ևս հայտարարեց, որ դեմ է ԱԶԿ-ի հետ համագործակցությանը: ՀԺԿ խոսնակ Հալուք Քոչը լրագրողների այն հարցին, թե արդյոք հնարավոր է կոալիցիա կազմել ԱԶԿ-ի հետ, ասաց. «Հարգարժան Քըլըչդարօղլուն (խմբ.-ՀԺԿ ղեկավար) արդեն ասել է, որ ԱԶԿ հետ միավորվելու հավանականություն չկա»:
Ընտրությունների նախնական արդյունքների հրապարակումից հետո մեկնաբանություն արեց նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի նախկին դաշնակից, գյուլենական շարժման հիմնադիր և առաջնորդ Ֆեթուլլահ Գյուլենը: Շարունակելով զերծ մնալ որևէ անուն տալուց, նա, նկատի ունենալով Էրդողանին, նշեց. «Այսօր ազգին զոհ տվողները վաղն իրենք են դառնում ազգի զոհը: Այսօր չարություններ անողները վաղն իրենք են դրանց ենթարկվում: Թող ոչ ոք չկասկածի, որ Ալլահը նրանց տասնապատիկ շատ տառապանքներ կբերի» :
Ստեղծված իրավիճակում համաշխարհային վարկանիշավորող Fitch կազմակերպությունը Թուրքիայում խորհրդարանական ընտրություններից հետո թուրքական տնտեսության համար դժվարին ժամանակներ կանխատեսեց:
Շաբաթվա վերջին կոալիցիա կազմելու շուրջ խոսակցությունները դարձան առավել առարկայական: Թուրքիայի«Ազգայնական շարժում» կուսակցության ղեկավար Դևլեթ Բահչելին հայտարարեց այն երեք նախապայմանները, որոնց իրականացման դեպքում իրենք կհամաձայնեն կոալիցիա կազմել իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության հետ: որպես կոալիցիայի առաջին նախապայման հայտարարվեց այն, որ նախագահ Էրդողանը պետք է «քաշվի սահմանադրությամբ որոշված սահմանների մեջ» և ապա հովի երկրի մայր օրենքով սահմանված անկողմնակալության սկզբունքը: Բացի այդ, թուրքական ազգայնական կուսակցությունը նշեց, որ համագործակցության դեպքում պետք է վերջ դրվի թուրք-քրդական հաշտեցման գործընթացին, իսկ 2013 թվականի դեկտեմբերից մեծ հնչեղություն ստացած «Մեծ կաշառք» գործին խառնված բոլոր մեղավորների դեմ պետք է հետաքննություն սկսվի:
Շուտով նախապայմանների մասին խոսեցին նաև քեմալականները: Նախապայմաններից կարևորագույնն այն է, որ Քըլըչդարօղլուն պահանջում է վարչապետի աթոռը երկու տարով տրամադրել իրեն, ինչպես նաև ՀԺԿ-ին տալ մեջլիսի նախագահությունը: Մյուս պահանջներն են, որ կոալիցիայի մեջ «մեծ կամ փոքր գործընկերներ» չլինեն, նախարարների պորտֆելները բաժանվեն հավասար: Որպես ԱԶԿ-ի հետ համագործակցելու կարևորագույն նախապայման է ներկայացվելու նաև ԺՀԿ-ին արդարադատության, ներքին գործերի և ազգային կթության նախարարի պաշտոնները տալը: Քեմալականները ցանկանում են նաև հետաքննություն սկսել «Մեծ կաշառք»-ի գործում ներգրավված 4 թուրք նախարարների դեմ:
Ընտրություններից հետո ասպարեզում հայտնված նախկին նախագահ Աբդուլլահ Գյուլը ևս հայտարարությամբ հանդես եկավ՝ կապված հնարավոր կոալիցիոն տարբերակների հետ՝ նշելով, որ ընտրությունների արդյունքները պետք է քննարկել առանց խուճապի, սթափ վիճակում: Ավելի ուշ նա զանգահարեց ԱԶԿ նախագահ, վարչապետ Ահմեդ Դավութօղլուին, ինչպես նաև Նախագահ Էրդողանին՝ կարծիք հայտնելով, որ մեծ սխալ կլինի, եթե ժողովրդի՝ քվեատուփերից դուրս եկած կամքն անտեսվի և վաղաժամ ընտրություններ անցկացվեն:
Թուրքիան մի փոքր ուշացած, սակայն որոշեց հետ կանչել Բրազիլիայում իր դեսպանին՝ Սենատում Հայոց ցեղասպանության մասին ընդունված բանաձևի պատճառով: Ավելի ուշ Թուրքիայի ԱԳՆ խոսնակը, մեկնաբանելով իրավիճակը, հայտարարեց, որ Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ տարբեր երկրների գործադիր և օրենսդիր մարմիններում ընդունված բանաձևերի հետևանքով Անկարա կանչված թուրք դեսպաններն առաջիկայում հետ չեն ուղարկվի:
Ամփոփեց Արաքս Կասյանը
