Գյումրիում անցկացվեցին Լիսաբոնյան հնգյակի հիշատակի միջոցառումներ
Գյումրիում անցկացվեցին Լիսաբոնյան հնգյակի հիշատակի միջոցառումներ: Աշխարհի ուշադրությունը Հայ դատին սևեռելու նպատակով, 32 տարի առաջ՝ 1983 թվականի հուլիսի 27-ին, Հայ Հեղափոխական Բանակի հինգ անդամներ՝ Վաչե Տաղլյանը, Սեդրակ Աճեմյանը, Սիմոն Յահնիյանը, Արա Քրջյանը եւ Սարգիս Աբրահամյանը մտան Լիսաբոնի թուրքական դեսպանատուն: Պորտուգալիայի վարչապետ Մարիո Սուարեշը հրահանգ տվեց ոստիկանությանը ներխուժել դեսպանատուն եւ վերջ դնել դեսպանատան գրավմանը: Թուրք զինվորի կրակոցից առաջինը զոհվեց 21-ամյա Սիմոն Յահնիյանը, իսկ մյուս չորսին հաջողվեց մտնել դեսպանատան տարածք եւ իրականացնել երկու պայթյուն: Ինքը՝ Սուարեշը, այդ գործողությունից մեկ տարի անց լրագրողներին եւ հայ երիտասարդներին հայտարարեց, որ առաջին անգամ իմացավ հայության արդար պահանջի մասին միայն Լիսաբոնի գործողությունից հետո եւ այդ գործողությունն ինքը ահաբեկչություն չորակեց, այլ ՝ արդար դատի համար թափված արյուն:
Թեեւ շատ երկրներ 1915 թվականի Ցեղասպանության մասին սկսեցին խոսել հենց Լիսաբոնյան հնգյակի գործողությունից հետո, սակայն տարիներ անց դեռ շատերը հայ երիտասարդների նահատակության մանրամասներն աղավաղում են: Ցավոք, այսօր էլ Լիսաբոնյան հնգյակի գործողությունների մասին շատերը տեղյակ չեն, կամ էլ ունեն սխալ տեղեկություններ՝ Լիսաբոնյանի հնգյակին շփոթում են ԱՍԱԼԱ-ի հետ: Շատերն էլ՝ անգիտակցաբար, կամ անտեղյակության պատճառով այն ահաբեկչություն են կոչում, բայց դա այդպես չէ. ինչպե՞ս կարելի է այդ գործողությունը կոչել ահաբեկչություն, եթե 5 երիտասարդ իրենք իրենց զոհեցին՝ ոչ մի այլ զոհ չպահանջելով: Այս տղաների արարքին ճիշտ գնահատական տալու, ու նրանց մասին ավելի շատ սկսեցին խոսել մի քանի տարի առաջ: Պատմաբան Արա Նախշքարյանն այն եզակի մարդկանցից է, ով ոչ միայն ամեն տարի բարձրաձայնում է դեպքերի իրական ընթացքի ու նպատակի մասին, այլ նաև «Լիզբոնի իմ ընկերները» գրքույկի հեղինակն է, որտեղ ներկացված են տղաների կյանքն ու 1983 թվականի հուլիսի 27-ի թուրքական դեսպանատանը տեղի ունեցած գործողությունները: 4700 օրինակ տպագրված գիրքը բաժանվել է աշխարհ ի 30 պետություններում:
Արա Նախշքարյանի նախաձեռնությամբ հուլիսի 27-ին Գյումրու Սբ Նշան եկեղեցում տեղի ունեցավ հոգեհանգստի կարգ, այնուհետև տղաների՝ միակ խմբակային մեծ նկարը տեղափոխվեց Գյումրու Թատերական» հրապարակ և դրվեց Հովհաննես Շիրազի հուշարձանի մոտ: Տղաների նկարը Շիրազի արձանի մոտ դնելը պատահական չէր՝ Շիրազն այդ օրերին միակն էր, ով գրեց տղաներին նվիրված «Հիշե՛ք, հայեր..» բանաստեղծությունը:
Ողջ օրվա ընթացքում բոլոր անցորդներին բաժանվում էին գրքույկներ ու տեսասկավառակներ՝ այդ գործողության մասին: «14տարեկան էի, երբ առաջին անգամ «Գարուն» ամսագրում կարդացի տղաների մասին, ամսագրից էջը պոկեցի ուպահեցի: Փորձում էի հարցուփորձ անել, նրանց մասին իմանալ ու արխիվային նյութեր փնտրել: Այս մասին պետք է շատ խոսենք, բոլորը պետք է իմանանան ու խոսեն: Սա աննախադեպ գործողություն էր, սա մեր պատմությանչընթերցված էջն է. ինչքան այս մասին շատ բարձրաձայնենք, այնքան շատ կունենանք ազգայինդաստիարակիությամբ նոր սերունդներ»,- նշեց Արա Նախշքարյանը:
Գյումրու միջոցառումներին ներկա էին նաև Սիմոն Յահնիյանի եղբայրն ու քույրը՝ Զարեհ և Մարալ Յահնիյանները: 32 տարի անց նույնիսկ նույն զգացմունքերն ունեն Սիմոնի հարազատները: «Ոչ մի բան չի փոխվել, նույն զգացողությունն է: Այդ հինգ տղաների կատարած քայլը նախ իրենց կողմից է արդարացված՝ իրենց նպատակը Հայ դատն էր, իրենց նպատակը մարդ սպանելը կամ մարդ ահաբեկելը չէր: Դա նախադեպը չունեցող գործողությունն էր՝ խաղաղ պայմաններում երիտասարդներն իրենց կյանքը նվիրեցին ազգին: Պետք է կարողանանք այս նահատակներից գեթ մեկ բան վերցնել՝ լինենք ազնիվ, թեկուզ քաջ չլինենք: Շատ դժվար բան է գիտակցումով մահվան գնալը»,- «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում նշեց Զարեհ Յահնիյանը՝հավելելով, որ փորձում է իր զավակներին էլ դաստիրակել այնպես, ինչպես իր ծնողներն են դաստիրակել իրենց՝ հայրենասիրական ոգով, հայկական շնչով եւ քրիստոնեավայել:
«Ես 21 տարեկան էի, Սիմոնը 20, երբ այդ դեպքը տեղի ունեցավ: Ընդհանարպես, ոչ մի բանից տեղյակ չէինք,չնայած Սիմոնը շատ լուռ ու գաղտնապահ էր, նույնիսկ կասկածներ էլ չունեինք: Ճիշտ է, շատ հեռու անցյալից ենայդ հիշողությունները, բայց առօրյա ենք ապրում այդ օրերը՝ ահավոր էր լուրը: Մինչ օրս ես շարունակում եմզարմանալ ՝ սա պարզապես պատերազմ գնալ չէր: Զարմանալի է այն հավատը, որ տղաներն ունեին՝ իրենցխնդիրը բարձրացնելու հանդեպ: Այսօր ես այս տղաներին տեսնում եմ արցախցի յուրաքանյչյուր զինվորի ու Ար ցախի համար պայքարող ամեն մի կռվող տղայի մեջ»,-նշեց Մարալ Յահնիյանը:
Ամեն տարի հիշատակի միջոցառումներ տեղի են ունենում Բուրջ Համուդի (Լիբանան) գերազմանատանը, որտեղ թաղված են տղաները: Վերջին տարիներին հիշատակի միջոցառումներ անցկացվում են նաև Հայաստանում:
Արմենուհի Մխոյան
