Արամ Ա-ի հայցը կարող է նախադեպ դառնալ Թուրքիայում գտնվող հայկական մյուս եկեղեցիների վերադարձման համար

Orer.am-ն իր հրապարակումներում բազմիցս անդրադարձել է Մեծի Տանն Կիլիկիո Արամ Ա կաթողիկոսի` Թուրքիայի Սահմանադրական դատարան (ՍԴ) հայց ներկայացնելու գործընթացին: Հիշեցնենք, որ Սիսի հայոց կաթողիկոսարանի վերադարձը պահանջելու և Թուրքիայի ՍԴ դիմելու մտադրության մասին Մեծի Տանն Կիլիկիո Արամ Ա կաթողիկոսն առաջին անգամ հայտարարել էր «Հայաստան-Սփյուռք» համահայկական 5-րդ համաժողովի բացմանը: Հետագայում կաթողիկոսն իր հարցազրույցներում եւ հայտարարություններում բազմիցս նշել է, որ իրենց վերջնական նպատակը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում հարցի բարձրացումն է, քանի որ վստահ է, որ Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանը կմերժի հայցը:

Նկատենք, որ աշխարհասփյուռ հայությունը մեծ ոգեւորությամբ ողջունեց Կիլիկիո կաթողիկոսության պահանջը՝ ապրիլի 27-ին Թուրքիայի ՍԴ դատական հայց ներկայացնելու գաղափարը՝ Սիսի իր պատմական նստավայրը վերադարձնելու պահանջով, որն այժմ գտնվում է Թուրքիայի Ադանա նահանգի Կոզան շրջանում: Ըստ պատմական փաստերի` Կիլիկիո կաթողիկոսության նախկին աթոռանիստ կենտրոնը, որը հիմնադրվել է 1293 թվականին, բռնագրավվել է թուրքական իշխանության կողմից 1921 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության տարիներին: Կարեւորագույն այս հարցի շուրջ Orer.am-ը զրուցեց Հայ առաքելական ուղղափառ սուրբ եկեղեցու Ռուսաստանի եւ Նոր Նախիջեւանի Հայոց թեմի իրավաբանական բաժնի տնօրեն Միքայել ուրարակիր Փարսադանյանի հետ.

«Եթե մենք կարողանանք օրենքի սահմաններում Թուրքիայից ստանալ հայ եկեղեցուն պատկանող պատմական տարածքները, ապա դա մեծ ձեռքբերում կլինի, քանի որ նախ՝ դրանք շատ մեծ տարածքներ են եւ երկրորդ` դա մեզ թույլ կտա Թուրքիայի տարածքում գործել այնպես, ինչպես մենք կցանկանանք, այսինքն՝ կկարողանանք վերականգնել մեր հին եկեղեցիները եւ նորից պատարագներ կմատուցվեն»:

Մեծ կարեւորություն տալով հարցի լրջությանը՝ Միքայել ուրարակիրը հավելեց, որ «եթե հաջողություն գրանցենք այդ հարցում, աշխարհին ավելի շատ կկարողանանք պատմել Մեծ Եղեռնի մասին, քան այսօր ենք անում»:

Խոսելով այն մասին, որ Արամ Ա-ի հարուցած դատական գործը կարող է նախադեպ դառնալ ներկայիս Թուրքիայի տարածքում գտնվող հայերի ժառանգություն հանդիսացող մյուս գույքը հետ վերադարձնելու վերաբերյալ, Միքայել ուրարակիր Փարսադանյանը ասաց.

«Եթե Սիսի հայոց կաթողիկոսարանի վերադարձը գործը հանգուցալուծվի մեր օգտին, այն նախադեպ կդառնա այլ եկեղեցիների և վանքերի վերադարձի համար: Երբ մենք վերականգնման շրջանի մեջ մտնենք, օրինակ՝ նույն Անիի տաճարը վերականգնենք, ապա հարց կբարձրացնենք այն մասին, թե ինչու է այն փլված վիճակում եւ մենք ինչ պետք է անենք այն վերականգնելու համար, հանուն ինչի եւ ինչի հիշատակին: Դա կծառայի որպես ապացույց նրան, որ մենք վերականգնեցնում ենք այն, ինչը փորձել է ուրիշը քանդել»:

Ռուսահայոց թեմի իրավաբանական բաժնի տնօրենը զրույցի ժամանակ շեշտեց նաեւ այն փաստը, որ 1915 թվականին ներկայիս Թուրքիայի տարածքում իրականացվել է ոչ միայն մարդային, այլեւ մշակութային ցեղասպանություն: «Մենք կարողացանք վերապրել մարդկային եւ մշակութային ցեղասպանություն: Իսկ այսօրվա դրությամբ հայը կարողանում է կրկին կառուցել եկեղեցիներ, բացել հայորդաց տներ, հոգեւոր կենտրոններ, որտեղ երիտասարդությունն ու ժողովուրդը գալիս ու ստանում են հոգեւոր կրթություն»,- խոսքը եզրափակեց վերջինս:

Սոսե Չանդոյան