Կիլիկյան Հայաստանի և Անիի խոհանոցներն կներկայացվեն հանրությանը
Հասարակություն
Հայ խոհարարները և ազգագրագետները կարողացել են հավաքագրել Կիլիկյան Հայաստանի և Անիի խոհանոցների մասին մեծ քանակությամբ նյութ, որն առաջիկայում հրատարակության ձևով կներկայացվեն հանրությանը:
Լրագրողների հետ հանդիպմանը այս մասին հայտեց «Հայ խոհարարական ավանդույթների զարգացման և պահպանման» ՀԿ նախագահ Սեդրակ Մամուլյանը՝ ներկայացնելով հայկական մոռացված կերակրատեսակների վերականգնման գործընթացը: «Մեր առաջնային խնդիրը հավաքագրված նյութը տպագրելն է: Գիրքը շատ կարևոր է նաև ներքին սպառողի համար, քանզի ազգային խոհանոցը վերականգնելու համար անհրաժեշտ է, որ հանրությունն այն ընկալի որպես մեր առօրյա մշակույթի բաղադրիչ»,- պարզաբանեց Մամուլյանը:
Ազգագրագետ Խորեն Գրիգորյանը հայտնեց, որ դաշտային ազգագրական հարցումների և պատմա-մատենագրական աղբյորների հիման վրա հաջողվել է հավաքել մեծ քանակությամբ նյութ: Ուսումնասիրվել են Անիի Ուկրաինա, Լեհաստան և Ռումինիա գնացած հայերի խոհանոցները: Գրիգորյանի խոսքով` հայտնաբերվել են 15-20 տեսակի կերակրատեսակներ, որոնք նույնությամբ կրկնվել են բոլոր երեք վայրերում: «Այդ կերակուրները չեն կազմում սլավոնական, ռումինական կամ հունգարական խոհանոցի մաս, և ոչ էլ այդ խոհանոցների խառնուրդ են, ինչը թույլ է տալիս ենթադրե լ, որ այդ խոհանոցը Անիի հայերն են իրենց հետ բերել»,- նշեց ազգագրագետը` հավելելով, որ 13-14-րդ դարերում Անիից Լեհաստան տեղափոխված հայ հարուստ ընտանիքների աղջիկները հարսանիքից մի քանի շաբաթ առաջ այցելում էին իրենց ապագա ամուսինների տներ և իրենց ազգային խոհանոցը սովորեցնում տան աղախնին: Գրիգորյանի գնհատմամբ՝ սա նույպես ապացուցում է, որ հայ ազնվականների խոհանոցը կարող էր պահպանվել:
Նա նկատեց, որ Ռումինիայի Արմենոպոլիս (ներկայիս անունը՝ Գեռլա) քաղաքում, օրինակ, հայերը կորցրել են իրենց հայկական ինքնությունը կազմող գրեթե բոլոր կարևոր բաղադրիչները, բացառությամբ ավանդաբար փոխանցված եկեղեցական երգերի և խոհանոցի: Այստեղ պահպանված և սերդեսերունդ փոխանցված կերակուրներն իրենց պատրաստման եղանակով բավակին բարդ են: Ամենատարածված ճաշատեսակներից է տոնական անգաջապուրը (ականջապուր), որը պատրաստել սկսում են տոներից 10-12 օր առաջ: Այն իրենից ներկայացնում է լցոնված և ծալված խմոր, որին ձեռքով տալիս են մարդկային ա կանջի ձև:
Լայնորեն ճանաչված է դալաուզին կոչվող հրուշակեղենը, որը պատրաստվում է տաքացրած մեղրից: Եռացրած մեղրի վրա ավելացվում է մանրացված ընկույզ, դարչին կամ կակաչի սերմեր` այնքան, որ խյուս ստացվի: Դրանից հետո խյուսը բրգաձև փոքր կտորներով շարում են և թղնում, որ սառի: Բուրգերի գլուխը զարդարվում է գունավոր քաղցրավենիքով:
Խորեն Գրիգորյանն ընդգծում է, որ հայկական խոհանոցը շատ ավելի հարուստ է, քան այն ներկայացվում է այսօր, պարզապես Խորհրդային Միության տարիներին մեր ավանդական կերակուրները պարզեցվել կամ մոռացության են մատնվել: «Հայկական խոհանուցն ուսումնասիրող ազգագրագետները հիմնականում ուսումնասիրել են 18-19-րդ դարերը և, հիմվելով Երվանդ Լալայանի, Խաչիկ Սամուելյանի կամ Ստեփան Լիսիցյանի աշխատությունների վրա, փորձել վերականգնել այն: Մենք փորձեցինք այլ ուղով գնալ և պատմագրական և մատենագրական աղբյուրներում հիշատակվող նյութերի հիմÕ �ն գտնել Անիի հայերի խոհանոցի մասին նյութերը»,- ասաց ազգագրագետը:
Կիլիկյան Հայաստանի խոհանոցային մշակույթի մասին տեղեկություններ է հաղորդում 10-13-րդ դարերում ձեռագրված Գագիկ Հեթումյանի բժշկարանը, որն ստեղծվել է Անիում Գագիկ Ա-ի օրոք և խմբագրվել Կիլիկյան Հայաստանում: Բժշկարանում տվյալներ են պահպանվել տվյալ տարածաշրջանի հայտնի ժողովրդական բժշկության նմուշների և սննդաբուժության մասին:
«Հայ խոհարարական ավանդույթների զարգացման և պահպանման» կազմակերպությունը վերջերս մասնակցել է Գերմանիայի Նյուրնբերգ քաղաքում ացնկացված «Հայկական մշակութային օրեր» մեկշաբաթյա ցուցահանդեսին, որւ կազմակերպվել է սոպրանո Հրաչուհի Բասենցի համերգի շրջանակում: «Ներկայացվել են հայկական խոհանոցի ինչպես մոռացված, այնպես էլ գործածվող կերակրատեսակները՝ ղափամա, ամիճ, «Արարատ» փլավը, մշոշը, չամիչով կերակրատեսակները, որոնք գերմանացիները շատ հավանեցին»,- հայտնեց հասարակական սննդի մասնագետ, փորձագետ ՌÕ �ւզաննա Նահապետյանը՝ հավելելով, որ մեր ազգային շատ ուտեստներ պատրաստման եղանակով պարզ են, սակայն առանձնանում են իրենց համային որակներով: Դրանցից է օրինակ ճլմպուրը, որը գյումրեցիներն ուտում են ջիլ պանրով:
