Սիրիայի պատերազմը և արժեհամակարգերի բախումը

2011 թվականից սկսված և մինչ օրս շարունակվող սիրիական ճգնաժամը թերևս հերթական փորձությունը դարձավ գերտերությունների համար, քանզի կլանել է առկա գրեթե բոլոր խաղացող պետություններին: Մի կողմից՝ սա հերթական քաղաքացիական պատերազմն է, որտեղ իշխող ռեժիմն իր գոյության կռիվն է տանում` ունենալով այլ պետության օժանդակություն, իսկ ընդդիմությունը, իր հերթին, օգնություն ստանալով մեկ այլ երկրից, փորձում է վերցնել իշխանությունը: Սկզբում գրեթե կասկած չէր հարուցում փաստը, որ հենց այդպես էլ լինելու է, բայց տեղի ունեցավ ավելին:

Ի՞նչ տեղի ունեցավ:

Տեղի ունեցավ այն, որ պատերազմին, որն իբրև կրում էր ներքին բնույթ, միջամտեց Թուրքիան, իսկ անուղղակի կերպով ապստամբներին օժանդակություն սկսեցին ցուցաբերել նաև ԱՄՆն ու ՆԱՏՕ անդամ երկրները, իհարկե, ոչ ակնհայտ, իսկ Ռուսաստանն սկսեց քաղաքական օժանդակություն ցուցաբերել գործող նախագահ Բաշար ալ Ասադին և որպես պատերազմի կողմ ներգրավվեց նոր ձևավորվող «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական կազմակերպությունը: ԻՊ-ի հայտնվելուն պես պատերազմի բևեռը փոխվեց: Ասադը, ճիշտ է, մնաց իր պաշտոնին, սակայն կորցրեց Սիրիայի առնվազն կեսը և դա դարձավ Արևմուտք-Ռուսաստան հակամարտություն, սակայն նույնիսկ այս պարագայում Սիրիան դեռ բավարար չափով արժեհամակարգային ճգնաժամ չէր առաջացնում, քանի դեռ այնտեղից չսկսվեց արտագաղթ դեպի Եվրոպա:

Միջնադարի համատեղումը եվրոպական տիրույթում

Եվրոպան, հաղթահարելով միջնադարյան ամենաթողությունը, կարողացավ հասնել այսօրվա մակարդին և մարդու իրավունքների, համամարդկային այլ արժեքների դրոշակակիրը դարձավ դարեր շարունակ մղած պայքարի շնորհիվ: Արևելյան ավտորիտար երկրների համար Եվրոպան հիմնականում ասոցացվում է համասեռամոլության, անբարո բարքերի հետ, սակայն բոլորս էլ գիտենք, որ դրանք տեղական ռեժիմների քարոզչությունն է սեփական իշխանությունը պահելու և ժողովրդին հնազանդեցնելու համար: Իրականում, «եվրոպական արժեք» ասելով հիմնական շեշտը պետք է դնել համամարդկային արժեքների, օրինականության և մարդու հիմնարար իրավունքների պահպահման ուղեծրի վրա: Սակայն սիրիական պատերազմից հետո տեղի են ունենում այլ վերադասավորումներ, թերևս վերջին մի քանի հարյուրամյակի կտրվածքով Եվրոպան առաջին անգամ բախվում է անկառավարելի իսլամական հասարակությանն իր իսկ հողում, ովքեր, բնականաբար, չեն էլ փորձի ինտեգրվել և, բացի այդ, գոյատևում են շարքային եվրոպացի հարկատուի հաշվին, ինչն իհարկե չի կարող հանդուրժել աշխատասեր և օրինապաշտ եվրոպացին: Փորձը ցույց է տալիս, որ իսլամական երկրներից ներգաղթած մարդիկ հիմնականում չեն ընդունում տեղական բարքերը և իրենց համար գետոներ ստեղծելով շարունակում են ապրել նախկին սովորույթներով: Դրա վառ օրինակը Ֆրանսիայում մի քանի առաջ ընդունված օրենքն էր, որն արգելում էր կանանց չադրաներ կրել, ընդ որում, դա վերաբերում էր Ֆրանսիայի քաղաքացիներին: Ստացվում է, որ մի կողմից՝ Ֆրանսիան խախտեց մարդու իրավունքների մասով որոշակի նորմեր, այն է՝ արգելեվ մարդուն իր իսկ արտաքին տեսքը սեփական կամքով որոշելու իրավունքը, բայց մյուս կողմից՝ ֆրանսիացի կինը դարեր շարունակ պայքարել էր, որ ապրեր այն Ֆրանսիայում, որը կմերժեր նման ավանդույթները: Այս մասով, կարծում եմ, ամեն ինչ արդարության շրջանակում է: Այլ իրավիճակ է ներգաղթյալների մասով, քանի որ նրանք ընդհանրապես անկառավարելի են, անգամ կան ապացույցներ, որ բազմաթիվ ներգաղթյալների մեջ փախստականի քողի տակ Եվրոպա են ներթափանցում նաև ահաբեկչիներ: Ի՞նչ պետք է անի Եվրոպան, որպեսզի դուրս գա այս վիճակից: Կա երկու ճանապարհ.

Ա. Թույլատրել ներգաղթյալների հոսքը, որի հետևանքներն անկանխատեսելի կարող են լինել (հանցավորության աճ, իսլամական բազմամարդ համայնքներ, մշակութային տարբերություն, ծայրահեղական մոտեցումներ, ահաբեկչություն և այլն)

Բ. Զիջել այն արժեքները, որի դրոշակակիրն է դարեր շարունակ, այսինքն՝ արգելել ներգաղթյալների հոսքը, բռնաճնշումներ, անօրինական միջոցներ ձեռնարկել ներգաղթյալների դեմ պայքարի շրջանակում:

Երկու դեպքում էլ Եվրոպան զիջելու տեղ ունի և գտնվում է աննախանձելի իրավիճակում: Չի բացառվում նաև նացիստական խմբավորումների արհեստական ստեղծումը, որի վկայությունն է Գերմանիայում ձևավորված «Պեգիդա» հակաիսլամիստական կազմակերպությունը, ինչպես նաև օրենքի առաջ ոչ հավասարության սկզբունքը: Ամեն դեպքում, արդարության տեսանկյունն ու մարդկային արժեքներն այս պահին գտնվում անհամատեղելի իրավիճակում:

Արմեն Փամբուխչյան, դը Փամբ