Ադրբեջանում Աքրամ Այլիսլիի դեմ քրեական գործ բացվելու իրական պատճառը

Ադրբեջանի հայտնի գրող, այդ երկրում հայկական ջարդերի մասին «Քարե երազներ» գրքի հեղինակ Աքրամ Այլիսլիի դեմ շինծու քրեական գործ բացվելու իրական պատճառների բացահայտմամբ հանդես է եկել Ադրբեջանի ժողովրդավարական ուժերի եւ ընդդիմության «Ազգային խորհուրդ» շարժման առաջնորդ Ջամիլ Հասանլին:

Ինչպես հաղորդում է  Meydan TV ինտերնետային հեռուստաալիքի կայքը, Հասանլին համոզմունք է հայտնել, որ Այլիսլիի դեմ իշխանությունների կողմից կեղծ մեղադրանքով քրեական գործ բացվելու իրական պատճառը ոչ այնքան նրա կողմից Ադրբեջանում իշխանությունների հրահրմամբ անցյալ դարասկզբին եւ 1990-ականներին հայ բնակչության դեմ ադրբեջանցի վայրագությունների նկարագրությունն է «Քարե երազներ» վեպում, այլ այն, որ դեռ դրանից առաջ, կանխազգալով Հեյդար ԱլիեւÕ « գլխավորած Ադրբեջանի իշխանության հակաազգային բնույթը, Այլիսլին իր` «Վիթխարի խցանում» գրքում «վավերագրորեն ցնցել է իշխող վերնախավի ամբողջ հոգեւոր, պատմական, բարոյական, քաղաքական հիմքերը»:

Նա նշել է, որ իշխանություններին խիստ անհանգստացնում է Այլիսլիի նկատմամբ արտասահմանյան երկրների հասարակությունների հետաքրքրութունը, եւ դա է նաեւ պատճառներից մեկը, որ իշխանությունը վախենում է երկրից դուրս թողնել նրան, որպեսզի արտասահմանում ավելի չբացահայտվի իր հակաազգային գործունեությունը:

«Ճիշտն ասած` իշխանության կողմից տարեց գրողի դեմ հետապնդումներն ու սեւացման արշավ սկսելը նրան ավելի է մոտեցնում Նոբելյան պարգեւին, ինչին արժանացնելու առաջարկությամբ դեռեւս երկու տարի առաջ հանդես էր եկել աշխարհահռչակ մտավորականների խումբը», -ասել է նա: 

Ջամիլ Հասանլին նաեւ հավելել է, որ «եթե այսօր ադրբեջանական հասարակությունն Աքրամ Այլիսլիին պաշտպանելու համար իր մեջ ուժ չգտնի, մշտապես կրելու է այդ անտարբերության հետեւանքները»:

Ադրբեջանցի փաստաբան Էլչին Սադըգովը ապրիլի 21-ին ԶԼՄ-ներին հայտարարել էր, որ Աքրամ Այլիսլիի նկատմամբ «իշխանության ներկայացուցչի դեմ բռնություն գործադրելու» հոդվածով քրեական գործ է հարուցվել, որով նրան մինչեւ երեք տարի ազատազրկում է սպառնում:

79-ամյա Աքրամ Այլիսլիին փաստաբանի հետ ապրիլի 11-ին կանչել էին Օդային տրանսպորտում ոստիկանության վարչություն, որտեղ եւ նրան ներկայացրել են մեղադրանքը: 

Մեղադրական ակտում ասվում է, որ մարտի 30-ին Բաքվի միջազգային օդանավակայանում Աքրամ Այլիսլին, իբր, «խախտել է հասարակության մեջ վարքի կանոնները, վիրավորել եւ հարվածել է Պետմաքսատան 35-ամյա աշխատակից Նիհալ Սեիդովին, ինչի արդյունքում մաքսավորի մարմնի վրա կապտուկ է առաջացել»: Այլիսլին կտրականապես հերքել է այդ պնդումը` նշելով, որ դա է ապացուցում նաեւ մաքսատան տեսախցիկներում նման տեագրության բացակայությունը:

Աքրամ Այլիսլին որդու ուղեկցությամբ մեկնում էր Վենետիկ` մարտի 30-ից ապրիլի 1-ն անցկացվելիք Incroci Di Civilita միջազգային գրական փառատոնին մասնակցելու համար, որտեղ նա պետք է ելույթ ունենար «Գրողը եւ իշխանությունը» թեմայով:

«Թուրան»-ը գրում է, որ Այլիսլիի կալանման դետալների իրենց վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ պաշտոնական վարկածը քննադատության չի դիմանում, քանի որ գրողին բերման են ենթարկվել մինչեւ «միջադեպը», ինչը նշանակում է, որ նրա ձերբակալության մասին որոշումն ընդունվել էր նախօրոք:

Աքրամ Այլիսլին Վենետիկում ունենալիք ելույթում Ադրբեջանում ազատությունների սահմանափակումների հետ կապված պետք է հայտարարեր, որ «իշխանության հոգեբանությունը չի հանդուժում սեփական տեսակետ ունեցող գրողներին»:

Ըստ «Թուրան»-ի` Ադրբեջանի իշխանությունները շարունակում են վրեժխնդիր լինել Ադրբեջանում եւ արտասահմանում հայտնի 79-ամյա վիպասան Աքրամ Այլիսլիին այն բանի համար, որ 2011 թվականին հրատարակել է երեք վեպերից կազմված «Վիթխարի խցանում» եռապատումը, որում մերկացրել է Ադրբեջանում խորհրդային եւ ներկայիս քաղաքական բարքերը:

Այլիսլին դեռ այն ժամանակ, որպես գրող-կանխատես, փորձել է ազդանշանել այն մասին, որ Ադրբեջանում կառուցվող ավտորիտար պետական համակարգը շարժվում է փակուղի: Այդտեղից էլ ծագել է եռապատման «Վիթխարի խցանում» անվանունը: Եռապատումը ներառում է երեք վեպ` «Եմեն», «Վիթխարի խցանում», «Քարե երազներ»:

Գրողի բացահայտ հալածանքները սկսվել են այն բանից հետո, երբ 2012 թվականի դեկտեմբերին «Դրուժբա նարոդով» ամսագիրը հրատարակել է նրա «Քարե երազներ» վեպը, որում նա ականատեսների աչքերով հանգամանորեն նկարագրել է Ադրբեջանում անցյալ դարասկզբին Նախիջեւանում` 1919 թվականին Ագուլիսում եւ 1988-1990 թթ-երին Սումգայիթում եւ Բաքվում իրագործված հայկական ջարդերն ու ադրբեջանցիների վայրագությունները:

Աքրամ Այլիսլիի դեմ Ադրբեջանի իշխանությունների հրահրած զանգվածային հետապնդումների պատճառներից է նաեւ այն, որ նա «Քարե երազներ» վեպում ակնարկել է իշխանության գալու նպատակով Սումգայիթում հայկական ջարդերը Հեյդար Ալիեւի կողմից հրահրված լինելու մասին:

«Եմեն» եւ «Քարե երազներ» ստեղծագործությունների հետ միասին Աքրամ Այլիսլիի «Վիթխարի խցանում» վեպը նրա այդ եռապատման վերջին ստեղծագործությունն է, որում գրողը պատմում է Ադրբեջանում իշխանության տարիներին Հեյդար Ալիեւի կատարած հանցագործությունների մասին:

Ադրբեջանական ԶԼՄ-ներին ավելի վաղ տված հարցազրույցում Աքրամ Այլիսլին ասել էր, որ «Քարե երազներ» գիրքը գրել է հայերի կոտորածներին ականատես իր ծնողների եւ ազգականների պատմած պատմությունների հիման վրա:

«Դրանք բոլորը ճշմարիտ պատմությունների հիման վրա եմ գրել», -ասել է նա:

Այլիսլիի խոսքով` ինքը համոզված է, որ Ղարաբաղի խնդիրը զենքով լուծելը պետական գաղափարախոսություն եւ քաղաքականություն է, սակայն, իր կարգի գրողը ոչ մի կերպ չի կարող համաձայնել այդ թշնամական քաղաքականության հետ:

Աքրամ Նաիբովը (Այլիսլի) Ադրբեջանի ժողովրդական գրող (1998 թ-ից) եւ արվեստի վաստակավոր գործիչ է, Ադրբեջանի «Շոհրաթ» (1997 թ.) եւ «Իստիգլալ» (2002 թ.) շքանշանների ասպետ` որոնց նա արժանացել է ադրբեջանական գրականության առաջ ունեցած բացառիկ վաստակի համար:-