Երևան, 17.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Ինչո՞ւ համընկան Ալիևի «բացումն» ու Սամվել Կարապետյանի կալանավորումը. «Փաստ» Անձեռնմխելիության պատրանքը. ի՞նչ դասեր է տալիս դատավոր Մասիս Մելքոնյանի շուրջ ծավալվող գործընթացը. «Փաստ» Բանանի «դիվանագիտությունը» և «պրիմիտիվ» քաղաքականության վիրուսային բանաձևը. «Փաստ» Ադրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ Վարդևանյան Աչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. Շարմազանով ԵԽԽՎ պատգամավորները խորը մտահոգություն են հայտնել Սամվել Կարապետյանի կալանավորման կապակցությամբ Շատ մեծ հավանականությամբ 10 տարի հետո ԵՄ չի լինելու, բայց Փաշինյանը 20 տարի հետո Հայաստանը տեսնում է ԵՄ կազմում․ Արտակ Զաքարյան Ե՞րբ և ինչպե՞ս ի հայտ եկան առաջին համակարգչային խաղերը. «Փաստ» ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (14 նոյեմբերի). Ուղևորատար գնացքների բախումը, թոքի՝ աշխարհում առաջին փոխպատվաստումը. «Փաստ» Գնաճային ռիսկերի ակտիվացման նոր ու բավականին զգայուն փուլ. ի՞նչ է սպասվում առաջիկայում Հայաստանի բնակչությանը. «Փաստ»

«Հայաստանի պատմություն» մատենաշարի երրորդ հատորը պատմում է Վասպուրականի Արծկե գավառի մասին

 Լույս է տեսել Մեծ եւ Փոքր Հայքերի գավառների ուսումնասիրությանը նվիրված «Հայաստանի պատմություն» գրքաշարի երրորդ հատորյակը, որը ներկայացնում է Վասպուրականի նահանգի Արծկե գավառը։ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի 36 հատորյա մատենաշարի «Արծկե» հատորը պատրաստվել է ՀՀ մշակույթի նախարարության աջակցությամբ։ Առաջին հատորը նվիրված է Հայոց ձոր, իսկ երկրորդը՝ Սալմաստ գավառներին։ «Երկար ենք մտածել, թե ո՞ր գավառը պետք է գրքաշարի առաջինը լինելու պատվին արժանանա։ Բնականաբար մեր ընտրությունը կանգ առավ Հայոց ձոր գավառի վրա, քանի որ Հայկ Նահապետը Բելին հաղթելուց եւ հայրենիք վերադառնալուց հետո Հայոց առաջին տունը կառուցեց այդ գավառում, ի դեմս Հայկաբերդի, Աստվածաշենի, որը գտնվում է Հայկաբերդի ստորոտին։ Աստվածաշենը ի պատիվ Հայկի Նահապետի էր, քանի որ վերջինս որպես աստվածություն էր ընկալվում։ Նույնանուն գյուղեր եւ քաղաքներ շատ ենք հանդիպում, բայց Աստվածաշենը միակն է իր անվանման մեջ»,- այդ մասին այսօր ասաց Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երեւանյան գրասենյակի նախագահ, հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ։

Հիմնադրամը նախատեսում է տարեկան 2-3 հատոր հրատարակել, եթե լուծվեն տպագրության ֆինանսական հարցերը։ Առաջին հատորի ստեղծմանը ֆինանսական աջակցություն են ցուցաբերել լոսանջելեսյան չորս հայկական կազմակերպություններ, իսկ երկրորդին՝ ծնունդով Սալմաստ գավառից Դանիել Սահակյանը։ Կան տարբեր գավառներին վերաբերող մեծածավալ նյութեր, որոնք հովանավոր ունենալու դեպքում 3-4 ամսում կարող են մշակել։ Կարապետյանն ափսոսաքով նշեց, որ դեռեւս անտիպ է Արցախի մանրատեղանուններին նվիրված աշխատությունը, որը պատրաստ է 2002 թվականից։

Եթե առաջին հատորը մեծ դժվարությամբ կյանքի կոչվեց, ապա երկրորդն ու երրորդն ավելի հեշտ ստացվեցին, քանի որ ըստ հուշարձանագետի՝ գրքաշարի ճանաչողությունը վստահություն էր առաջացրել։ «Արծկեն» հրատարակվել է 1000 օրինակով, ինչը բավարար չի կարելի համարել եւ դրա համար կարեւորվում է գրքերի էլեկտրոնային տարբերակների առկայությունը։

Հատորներից յուրաքանչյուրը մեկ գավառ է ներկայացնում։ Կլինեն հատորներ, որոնք մի քանի գավառ կներկայացնեն պայմանավորված նյութի ծավալից։ Արեւմտյան Հայաստանում կան գավառներ, որտեղից շատ քիչ բան է պահպանվել։ «Արծկե» հատորում ներկայացված են Եղեռնի նախօրեին հայաբնակ երեսուն գյուղերի պատմությունը։ Գրեթե այդքան գյուղ էլ քրդաբնակ կամ թուրքաբնակ էին։ Յուրաքանչյուր հատոր ստեղծելուց առաջ գիտական խումբը մեկ անգամ եւս այցելում է տվյալ գավառը։ Թեեւ տարբեր տարիների ընթացքում եղել էին Արծկեում, սակայն հատորը տպագրության պատրաստելուց առաջ անցած տարի Իրանի տարածքով այցելել են գավառ՝ վերջին լրացումներն անելու համար։ Փորձը ցույց է տալիս, որ հուշարձաններն ու այլ վկայություններն ոչնչացվում են, նույնիսկ իրենք կատարած լուսանկարներից շատերն արդեն արխիվային են դարձել։ «Միայն հարյուր տարի անց ենք կարողանում արձանագրել, թե ինչպիսի հայկական հետք է մնացել մեր պատմական հայրենիքում։ Մեծամասամբ այն ամենն ինչ կարողացել ենք հավաքել միայն փշրանքներ են։ 90 եւ ավելի տոկոսով մեր գերեզմանները գոյություն չունեն, այլ որպես շինանյութ հափշտակվել եւ յուրացվել են։ Դա սկսվել է 1920-ական թվականներից։ Բնականաբար հարյուր տոկոսով չենք ամփոփել գավառում մնացածը, կան բաներ, որ վրիպել է մեզանից, շատ բաներ էլ տեղի քուրդ կամ թուրք բնակչությունը չի ցանկացել հուշել եւ ցույց տվել մեր ժառանգությունը»,- մանրամասնում է Կարապետյանը։

Մատենաշարի յուրաքանչյուր հատորը հիանալի շտեմարան է ամենատարբեր ոլորտների ուսումնասիրողների համար։ Հատորում ամփոփված են տվյալ գավառի գյուղերի ամբողջական պատմությունը, ներկայացված է գյուղի վիճակագրությունը, բնակչության թիվն ըստ սեռի, դպրոցների պատմությունը՝ թե ովքե՞ր են եղել ուսուցիչները, ի՞նչ առարկաներ են դասավանդել, գյուղապետերի, կամ քահանաների պատմությունները, ծնունդով այդ գյուղերից նշանավոր մարդկանց կենսագրությունը, եւ իհարկե հուշարձանները, որոնք գյուղի պատմության մի մասն են կազմում։ Մատենաշարի հեղինակը նշեց, որ նախքան որեւէ հուշարձանի կամ գյուղի վերաբերյալ նյութ շարադրելը նախեւառաջ ուսումնասիրել են, թե իրենցից առաջ ովքեր են անդրադարձել։ Շատ են օգտվել Հայաստանի ազգային արխիվում, Գրականության եւ արվեստի թանգարանի եւ Մատենադարանի արխիվային ֆոնդերից։ Այդ ամենը լրացվել է հիմնադրամի գիտական խմբի դաշտային ճամփորդությունների արդյունքում ձեռքբերված տեղեկություններով։ Տեղում հավաքված վիմագիր նյութը նույնպես շատ կարեւոր դեր է կատարում պատմությունը լուսաբանելու համար։ Նման օրինակ կարող է հանդիսանալ Արծկե գավառում հանդիպած  1915-ի մի խաչքար, որը կանգնեցվել է ոչ թե որեւէ մեկի հիշատակին, ներկայացնում է Վասպուրականի այդ հատվածում այդ թվականի երաշտի պատմությունը։

Հիմնադրամը զուգահեռ աշխատում է նաեւ այլ նախագծերի վրա։ Վերջերս լույս է տեսել Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի գիտական ուսումնասիրություններ գրքաշարի տասնութերորդ հատորը։ «Ցեղասպանությունը վերապրածների ծննդավայրերը Լիբանանի տապանագրերում» աշխատության հեղինակը բեյրութաբնակ ուսանողուհի (20-21 տարեկան) Լորի Թաշչյանն է։ Նա այցելել է Լիբանանի բոլոր հայկական գերեզմանատները եւ արձանագրել բոլոր այն տապանաքարերը, որտեղ նշված են հանգուցյալների ծննդյան վայրերի տեղանունները։ Նախորդիվ լույս էր տեսել Հալեպի արձանագրություններին վերաբերող հատորը։ Մեծ եղեռնը վերապրածների առաջին սերնդի տապանաքարերի վրա բացի անուն-ազգանունից նշվել է, թե որ գավառից են, որ գյուղից։ «Սա միայն առաջին սերնդի հանգուցյալների հիշատակին դրված տապանաքարերի վրա է եղել, հաջորդ սերունդներն այլեւս չեն արձանագրել։ Այդ արձանագրությունները հավաքելու գործը շատ կարեւոր է, որովհետեւ սրանով երեւում է, թե օրինակ Հալեպի գերեզմանոցներում Արեւմտյան Հայաստանի որ վայրերից են ավելի շատ փրկվել եւ հանգրվանել այդ երկրում»,- մեկնաբանեց Կարապետյանը։

Լուսինե ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

Ինչո՞ւ համընկան Ալիևի «բացումն» ու Սամվել Կարապետյանի կալանավորումը. «Փաստ»Անձեռնմխելիության պատրանքը. ի՞նչ դասեր է տալիս դատավոր Մասիս Մելքոնյանի շուրջ ծավալվող գործընթացը. «Փաստ»Բանանի «դիվանագիտությունը» և «պրիմիտիվ» քաղաքականության վիրուսային բանաձևը. «Փաստ»Հարյուրավոր հասցեներում լույս չի լինելու նոյեմբերի 17/18-ինՔուշները և Ուիթքոֆը եվրոպացիների հետ քննարկել են Ռուսաստանի և ԵՄ-ի միջև երկխոսության հաստատումըՄենք գիտենք՝ ինչպես հաղթել, բայց գիտենք նաև ինչպես արժանապատվորեն պարտվել․ Լուիս դե լա ՖուենտեԲաքվի ճարտարապետական դիմագծի կերտողը հայ էԶորակոչի տարիքային շեմը կփոխվի․ ում կվերաբերի նախագիծըԵրևանը մերժում է «Ալիևյան Սահմանադրությունը». Հայաստանի Սահմանադրության ճակատագիրը որոշելու են հայերը, ոչ թե Ադրբեջանը. Ուժեղ ՀայաստանԱԺ փոխնախագահ Արամ Վարդևանյանը ԵԽ գրասենյակի ղեկավարի հետ քննարկել է ընդդիմության նկատմամբ շարունակվող քաղաքական հետապնդումներըԹրամփի գնահատմամբ՝ Պուտինը փոքր-ինչ մեղմացնում է դիրքորոշումն Ուկրաինայի հարցումԵրևանում՝ Մալաթիա տոնավաճառի մոտ, բախվել են «Ferrari»-ն և «BMW»-նՀԱՊԿ քարտուղարը քննարկել է կազմակերպության պատասխանատվության գոտում տիրող ռազմաքաղաքական իրավիճակըԲախվել են «Howo», «Renault» բեռնատարներն ու «Opel Astra»-ն․ 3 վիրավորներից երկուսը անչափահասներ են«Փարաջանով Քլաբ Հաուս»-ը ներկայացրել է իր բացառիկ նախագիծը «Տուն Էքսպո»-ումՀանրապետությունում ձյուն է տեղում․ ի՞նչ իրավիճակ է ավտոճանապարհներինԱրսեն Գևորգյանի մահվան ամբողջ պատասխանավտությունը մինչև իր կյանքի վերջ կրելու է Նիկոլ Փաշինյանը․ Հարություն ՀարությունյանՍտալինն ու Սադամ Հուսեյնը կնախանձեին Փաշինյանին․ Ուժեղ Հայաստան«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը նոյեմբերի 15-17-ը մասնակցում է Մոսկվայում անցկացվող «Հանուն ազգերի ազատության» («За свободу наций») միջազգային համաժողովին․ Իվետա ՏոնոյանԵրիտասարդները՝ հանքարդյունաբերության իրական խնդիրների լուծման ճանապարհին․ ԶՊՄԿ-ն՝ CaseKey 2026-ումՑույց տվեք Ադրբեջանի որևէ օրենք, որը վերաբերում է Ղարաբաղին. Արշակ ԿարապետյանՄենք թույլ չենք տա Ալիևի պարտադրած Սահմանադրության ընդունումը․ Ուժեղ ՀայաստանՄեր ժողովուրդը երբեք չի մոռանալու Արցախն ու մեր անցյալը. Ավետիք ՉալաբյանՊարտքերի մեջ հայտնված քաղաքացիները չպետք է մնան միայնակ․ ի՞նչ պետք է անի պետությունը. Հրայր Կամենդատյան«Դադարեցրե՛ք Հայաստանը ազատությունը քաղաքական հավատարմությամբ պայմանավորող կալանավայր դարձնելու փորձերը». Աննա ԿոստանյանԶանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը շարունակում է աջակցել CaseKey կրթական նախաձեռնությանըՍահմանադրությամբ մարդը բարձրագույն արժեք է, բայց իրական կյանքում այդ սկզբունքը չի գործում. Արամ ՎարդևանյանՄենք միավորվել ենք՝ հանուն մեր արժեքների, ինքնիշխանության և ժողովրդավարության պաշտպանության. տեսանյութՀամալսարանից ազատվում են դասախոսներ իրենց քաղաքական հայացքների համար. Մենուա ՍողոմոնյանՊիտի օրենք փոխվի, որ ամեն դատարան չկարողանա համատարած կալանք կիրառի մեր հանդեպ. Ավետիք ՉալաբյանՍպասվում է գյուղմթերքի գների շեշտակի բարձրացում, քանի որ ունենք արտահանման դեֆիցիտ. Հրայր ԿամենդատյանՔաղաքական հետապնդումների նպատակը հասարակությանը վախի մթնոլորտում պահելն է՝ Ալիևի պարտադրած Սահմանադրությունն ընդունելու համար. տեսանյութՊետությունը ձեզ համար հոր տնից բերված օժիտ չէ, որ մաշված շորի պետ դեն նետեք. Աննա ԿոստանյանԱրսեն Գևորգյանը բանտարկվեց իր համոզմունքների համար, իսկ երեք շաբաթ անց ընտանիքին վերադարձվեց դագաղով. Իրինա ՅոլյանԵրբ իշխանության թիրախում հայտնվում են երեխաները․ Աննա ԿոստանյանԻշխանությունները շարունակում են խեղաթյուրել հայոց պատմությունը. Մենուա ՍողոմոնյանՔՊ-ի ներկայացուցիչնե՛ր, վախեցե՛ք, որ ձեր երեխաները ապագայում Արցախի կորստի համար մեղադրելու են ձեզ. Ցոլակ ԱկոպյանԱրսենն այսօր ողջ կլիներ, եթե չհամարձակվեր պայքարել իր համայնքի համար. Գոհար ՄելոյանUcom-ի աջակցությամբ Երևանում անցկացվել է «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026» դրոնների ամենամյա մրցարշավըԱրևմուտքը կընդունի՞ արդյոք ՆԱՏՕ-ի՝ մինչև ընդլայնումն ունեցած տեղակայմանը վերադառնալու պահանջները՝ դեռևս մեծ հարց է. դաշինքն առանց առճակատման՝ դժվար թե գնա նման զիջումների. Զաքարյան«Այն գումարները, որ ժամանակին ինչ-որ մարդկանց գրպաններն էին գնում, այսօր դառնում են մանկապարտեզներ, բակեր, փողոցներ և մայթեր». ԱվինյանBaghramyan Residence․ պրեմիում դասի բնակարաններ՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտայումԱլիևը պատրաստ չէ վերադարձնել ռազմագերիներին. նա իրական խաղաղություն չի ուզում. Աննա ԿոստանյանԻբր հեգնում էր. հիմա իրագործում է. Դավիթ ՍարգսյանԲաքուն ՉԻ՛ ԿԱՐՈՂ Հայաստանի Հանրապետությանը պարտադրել ներքին օրակարգ. Մարիաննա ՂահրամանյանԱյն մասին, թե ինչպես է Ադրբեջանը իր կամակատարների ձեռամբ փորձում քայլ առ քայլ կազմալուծել Հայաստանի Հանրապետությունը, և ինչպես մենք պետք է դրա դեմն առնենք. ՉալաբյանԱդրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ ՎարդևանյանԱդրբեջանը հող է նախապատրաստում Հայաստանից նոր զիջումներ պահանջելու համար` ալիևյան սահմանադրությունն անցկացնելուց հետո. Տիգրան ԱբրահամյանԺողովուրդը ՔՊ-ին սահմանադրական մեծամասնություն չի տվել` ալիևյան սահմանադրություն ընդունելու համար. Դավիթ ՂազինյանNova Building-ը «Տուն Էքսպո 2026»-ում ներկայացրել է բնակարանային առաջարկներն ու ձեռքբերման պայմանները