Ինչո՞ւ է բանանը համարվել «վնասակար»
Մենք գիտենք, որ...
Բանանը աճում է ծառի վրա, ավելին, կարծիք կա, որ այն աճում է... արմավենու վրա:
Իրականում այդպես չէ:
Որքան էլ զարմանալի է, բայց «բանանենին» իրականում խոտաբույս է՝ իր հատապտուղներով՝ բանաններով: Ըստ սահմանման, խոտաբույսը ունենում է չկեղևակալող ցողուն, որը տարվա վերջում ոչնչանում է մինչև արմատը, հատապտուղը փափուկ ու հյութեղ է և ունի մեկ կամ մի քանի սերմեր, իսկ ծառը երկարակյաց բույս է՝ բազմամյա փայտացող ցողուններով և արմատներով: Բուսաբանության տեսանկյունից բանանը հանդիսանում է բազմասերմ և հաստակեղև պտուղ: Բանանի բույսը ունենում է 1–ից 5 մետր բարձրություն (նայած տեսակին) և լայն տերևներ: Մշակովի բանանի պտուղներում հաճախ բացակայում են սերմերը, որոնք պետք չեն վեգետատիվ բազմացման ժամանակ: Նրանք ունենում են մինչև 15 սմ երկարություն՝ 3–4 սմ տրամագծով: Պտղաբույլերը կարող են կազմված լինել 300 պտղից և ունենալ մինչև 50–60 կգ կշիռ:
Բանանի բույսը, ի տարբերություն այլ խոտաբույսերի, չնայած ծաղկելուց ու բերք տալուց հետո իրոք ոչնչանում է, բայց նրա փոխարեն արմատից անմիջապես աճում է այլ ցողուն՝ տարվա մեջ աճելով 50 սանտիմետրից մեկ մետրի չափով:
Բանանի հայրենիքը Մալազիան է, որտեղ այն աճեցվում է արդեն 10 հազար տարի: Վայրի բանանները, որոնք դեռ կարող են հայտնվել Հարավ–արևել յան Ասիայում, պարունակում են խոշոր, պինդ սերմեր և շատ փոքր քանակությամբ ուտելի փափուկ նյութ: Նրանք փոշոտվում են չղջիկների միջոցով:
Սուպերմարկետներից մեր գնած բանանները մշակաբույսեր են, որոնք ընտրվել են ֆերմերների կողմից իրենց հյութեղ ուտելի մասի և կորիզների բացակայության շնորհիվ և աճեցվել վեգետատիվ եղանակով: Մշակովի բանանի պտուղը քաղցր է և համեղ, բայց ստերիլ, նա սերունդ չի տալիս: Այս բանանը չի կարող վերարտադրվել առանց մարդու օգնության: Փաստորեն, բանանի բույսի գենետիկ ֆոնդը չի փոփոխվել արդեն 10 000 տարի: Այս ամենն այս բույսին խիստ զգայուն է դարձրել տարբեր հիվանդությունների նկատմամբ: Որոշ տեսակներ արդեն իսկ ոչնչացել են սնկասպան դեղերի (ֆունգիցիդների) նկատմամբ կայուն սնկային հիվանդությունների պատճառով: Եթե մոտակա ժամանակներս չստեղծվի գենետիկորեն մոդիֆիկացված բանանի նոր բույս, ապա չի բացառվում, որ ընդհանրապես կարելի է մոդիֆիկացված բանանի նոր բույս, ապա չի բացառվում, որ ընդհանրապես կարելի է մոռանալ բանանի մասին: Խնդիրը, ի դեպ, շատ լուրջ է: Բանանը շահութաբեր պտղի տեսակ է աշխարհում: Նրա վաճառքը տարեկան կազմում է 12 միլիարդ դոլար, այդ ոլորտում զբաղված է շուրջ 400 միլիոն մարդ, որոնցից շատերը ապրում են աղքատության գծից ցածր:
Բանանի մեծ մասը գալիս է արևադարձային տաք երկրներից, սակայն զարմանալիորեն բանանի խոշորագույն եվրոպական արտադրողը Իսլանդիան է: Այնտեղ բանան աճեցնում են խոշոր ջերմոցներում, որտեղ օգտագործում են բիոթերմալ ջրերով ջեռուցում:
Պարզվում է՝ «բանանային պատերազմ» եղել է ոչ միայն Հայաստանում (խոսքը բանանի ներկրման մենաշնորհի դեմ աղմուկի մասին է): Օրինակ, 1930–ական թվականներին նացիստական Գերմանիայում բանանը հայտարարվեց «ոչ հայրենասիրական» միրգ (դրա գնման համար անհրաժեշտ գումարը այլ նպատակով կարելի էր օգտագործել): Այս միջոցառման շրջանակներում գերմանացի բժիշկները հանդես եկան բանանի «վտանգավորության մասին նախազգուշացմամբ»՝ իբր թե բանանի օգտագործումը բերում է ստամոքսի անանցանելիության: Մրգի խանութների կարգադրիչները պետք է պաստառներ փակցեին՝ այսպիսի նշագրումով. «Իսկական հայրենասերն ուտում է միայն գերմանական խնձոր»: Իսկ ահա ներկայիս Չինաստանում արգելված է հեռուստատեսությամբ ուղիղ հեռարձակմամբ «գայթակղիչ կերպով բանան ուտելը». պարզ է, թե ինչի պատճառով:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
