Քաղաքական դաշտի ամորֆ իրականությունը

Վերջին շրաջանում ընդունված է համարել, որ հեղափոխությունը վերացրեց ընդդիմությունը, ավելին` ժողովուրդն ընդդիմության պահանջարկ չունի: Սա դասական միֆ է: Հեղափոխությունն ընդդիմության փոխատեղում կատարեց` նախկին իշխանությանը խորհրդարանից մասամբ դուրս բերելով: 33-րդ Ընդհանուր ժողովից հետո ՀՅԴ-ի հետիրհանդիպումով Նիկոլ Փաշինյանը դա հաստատեց: Բայց միայնՀՅԴ-ն չէ ընդդիմություն, իրական ընդդիմությունը նորից ձևավորվում է ժողովրդի մեջ, ու ինստիտուցիոնալ չգոյության պատճառն իշխանության ինստիտուցիոնալ անավարտությունն է` դեռ մեծ է սպասումը, թե ինչ է անելու նոր իշխանությունը: Ընդդիմանալ ընդդիմանալու համար չի նշանակում ընդդիմություն լինել:

Դավոսում Իլհամ Ալիևի հետ հանդիպման հետևանքն էր այն, որ Մոսկվայում Փաշինյանը կրկնեց. «Ես ասել եմ, որ ներկայացնում եմ Հայաստանը, այլ ոչ Արցախը՝ այն պատճառով, որ Արցախի քաղաքացիները չեն մասնակցում Հայաստանի ընտրություններին և ինձ չեն ընտրել: Նրանք ունեն իրենց կառավարությունը, իրենց նախագահը: Ուստի ես չեմ կարող բանակցություններ վարել Արցախի անունից, ես կարող եմ բանակցություններ վարել Հայաստանի անունից»:

Իրականում կոնկրետություն կա. Ալիևը համաձայն չէ ԼՂՀ-ի անկախության կարգավիճակին, ու դա փակուղի է տարել բանակցությունները շատ վաղուց և թույլ չի տալիս փակուղուց դուրս գալ: Թեպետ տարբերակներ առաջարկվում են. օրինակ, Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների Փարիզի հանդիպմանը հաջորդեց համանախագահների հայտարարությունը, որտեղ ընդգծվում էր «հնարավոր փոխշահավետ նախաձեռնությունների կարևորությունը՝ ուղղված տարածաշրջանի տնտեսական ներուժի իրականացմանը»: Եվ դա կապված չէր կարգավորման գործընթացում համաձայնության հետ: Այսինքն` համանախագահներն առաջարկում են քաղաքական անհամաձայնությամբ հանդերձ` տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցության քայլ անել: Եվ մերժողը Հայաստանը չէ, որովհետև քայլ առ քայլ վստահության մթնոլորտ ստեղծելու ու անվտանգության միջավայր ձևավորելու առաջարկներ վաղուց են հնչել Հայաստանից:

Փաստացի դա միջազգային պրակտիկա է` տասնամյակներ ձգվող Պաղեստին-Իսրայել կոնֆլիկտի պայմաններում` ոչ Պաղեստինի, ոչ Իսրայելի կողմից խոչընդոտ չի հարուցվում զբոսաշրջիկների և ուխտագնացների առաջ, թեպետ Պաղեստինի ու Իսրայելի սահմանին հայտնի պատն է ու նրանք պատերազմական վիճակում են: Հայաստանի զիջումների ու հունիսին տարածքներ` խաղաղության դիմաց սկզբունքով Բաքվի հետ համաձայնագիր ստորագրելու Ռուսաստանից արտահանվող միֆը բխում է Ադրբեջանի շահերից: Թերևս դրան էլ ուղղված էր Նիկոլի Մոսկվայում հայտարարությունը` Արցախի անունից չբանակցելու մասին: Հայաստանը չպիտի Ղարաբաղի հարցում իր քաղաքականության հիմքում դնի բանավոր խոստումները և պետք է օրակարգ վերադարձնի 2016-ին Վիեննայի պայմանավորվածությունների կատարումը: Վիեննային հաջորդած Սանկտ Պետերբուրգի ու Ժնևի հանդիպումները Վիեննան բեկանելու համար էին, Հայաստանը պետք է վերականգնի Վիեննայի օրակարգը` ինչ էլ պայմանավորված լինի Նիկոլ Փաշինյանը Իլհամ Ալիևի հետ Դուշանբեում կամ Դավոսում: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափից բանակցությունները դուրս բերելը Իլհամ Ալիևի բյուրեղապակե երազանքն է` հարցի լուծումը միջազգային երաշխիքներից զերծ պահելու և ցանկացած պահին ռազմական լուծման գնալու համար: Բաքվի դիրքորոշման մեջ որևէ փոփոխություն չի եղել, սուբստանտիվ բանակցությունների շանտաժին Հայաստանը պիտի պատասխանի ԵԱՀԿ ՄԽհամանախագահների միջնորդությամբ Վիեննայի բանակցությունների պայմանավորվածությունների կատարման պահանջով, որից հետո միայն կարող են բովանդակային բանակցությունները սկսվել: Այս հարցում չի կարող երկընտրանք լինել:

Քայլ առ քայլ Հայաստանը պետք է դուրս բերել քրեական քրոնիկոնի շրջագծից: Այս բարոյահոգեբանական պատերազմում հաղթողներ չկան: Պետությունը չի կարող անվերջ տարուբերվել ձերբակալությունների ու դատավարությունների ալիքի վրա: Իրենց «ժողովուրդ» անվանող ու որոշակի խմբի շահեր արտահայտող ակտիվիստներին պետք է մատչելի բացատրվի, որ ժողովուրդը իրենք չեն, արդարադատությունը պետության իրավասությունն է, ու փողոցում չեն որոշումներ կայացվում: Արդարադատության համակարգում արմատական փոփոխություններ են պետք, համատարած մեղավորության կանխավարկածով համակարգը չի կարող գործել: Պարտադիր չէ, որ ամեն իշխանություն իր «հաց բերողին» ունենա: Եվ պարտադիր չէ, որ բոլոր պաշտոններում ու պաշտոնանման տեղերում աշխատեն ՔՊ-ականները կամ ՀԱԿ-ականները: Սա այն սեպը չէ, որ սեպով են հանում: Արժեքային համակարգի հիմքում պետք է չափանիշ լինի, ոչ թե վրեժ: Ժողովրդից վրեժ չեն լուծում` երեկ համատարած ՀՀԿ-ացումով, այսօր` ՔՊ-ացումով: Մարդու քրոմոսոմների մեջ կուսակցականի գեն չկա, իսկ հավելյալ գենը դաունի համախտանիշի վկայություն է` բժիշկները կվկայեն:

Անդրանիկ Հարությունյան