«Տաղանդավոր գրողներին թողած՝ կարդում են «քաղքենիական ցուցակի» հայտնի վերնագրերը, որ երևան «գլամուր-կարդացող» են»
ՄշակույթՀեքիաթագիր, դրամատուրգ Էլֆիք Զոհրաբյանի «Բյուրեղապակեմարդը» ժամանակակից հեքիաթների ժողովածուն 2018 թվականին ճանաչվեց հայկական հեքիաթների բեստսելլեր և համարվեց մինչև 16 տարեկանների համար ամենապահանջարկ ուենցող գրքերից մեկը:
Հայաստանի տարբեր գրադարաններում և դպրոցներում գրականության ուսուցիչներն այսօր էլ շարունակում են բեմադրել Զոհրաբյանի հեքիաթները կամ հեղինակին հրավիրում հանդիպման, հեքիաթների քննարկման: Հեքիաթագրի հեքիաթ-պիեսները բեմադրվել են նաև տարբեր պետական թատրոններում: Մի քանի մրցանակներ արժանացած «Բյուրեղապակե մարդը» գրքի հեքիաթներից առնաց հեղինակի անունը հիշատակելու հաճախ մտքեր են ցիտվում նաև սոցիալական ցանցերում, ինչին հեղինակը հումորով է վերաբերում:
Գրականագետները Էլֆիք Զոհրաբյանի հեքիաթները որակում են որպես նոր խոսք հայ արդի հեքիաթագրության մեջ և նշում են, որ նրա հեքիաթները ժանրի զարգացման նոր մակարդակ են ապահովում և սատիրիկ տարրեր են պարունակում:
Մեր օրերում ու մեր կողքին ապրող հեղինակները, ցավոք, շատ հաճախ դուրս են մնում հասարակական-քաղաքական անցուդարձից, չնայած, որ սովորական մարդկանց նման ապրում են նույն հույզերով ու հոգսերով: Գրեթե նույնն են ապրումները երկրի երկվա, այսօրվա, ապագայի ու առհասարակ զարգացման հեռանկարների մասին:
Orer.am-ի հետ հեղինակի զրույցն այս անգամ ոչ թե մշակույթի ոլորտում առկա խնդիրներին է վերաբերում, այլ Հայաստանում տեղի ունեցող ներքաղաքական իրադարձությունների ազդեցությանը ստեղծագործությունների, ինչպես նաև տրամադրությունների վրա:
- Էլֆիք, ստեղծագործողի աչքերով ինչպես կնկարագրեիք հետհեղափոխական Հայաստանը, կամ ինչպիսին է Հայաստանը իշխանափոխությունից հետո:
- Ես դարից հետ եմ մնում և սոցցանցերում «չեմ փայլում քաղաքագիտական գոհարներով», այնինչ, պարզվում է, հեքիաթներիս մեջ, ըստ տարբեր գրականագետների դիտարկումների, ենթատեքստերը «զերծ չեն» քաղաքական բովանդակությունից: Բնականաբար ոչ բոլորգոր ծերի մասին է խոսքը: Այս շրջանում մի քանի սատիրաներ եմ գրել, որտեղ կան քաղաքական շերտեր: Օրինակ, այն մարդիկ, ովքեր պարտավոր էին ժամանակին անել այս կամ այն գործը, բայց չեն արել, հիմա իրենք են մեղադրում նոր վարչապետին դրանք չանելու համար:
Կամ, օրինակ, զվարճալի էր հեղափոխության օրերին ցուցադրական սելֆիներ անելը մարդաշատ վայրերում՝ իբր տեսեք ինչ ազգասեր ենք: Իրականում, իմ կարծիքով, հայրենասիրությունը չեն աղաղակում, այլ դա անում են լուռ, ապա ցուցում են գործով: Երգիծական հեքիաթում հնարավոր է, որ հեղափոխության հաջորդ առավոտյան մարդիկ արթնան ու տեսնեն, որ ամեն ինչ իդեալական է, հայտնվել են դրախտում և միմյանց միայն ժպտում են և օգնում: Կյանքում ես դրան դեռ ՍՊԱՍՈՒՄԵՄ: Փոքր-ինչ վաղ է եղանակավորել եղածը, կան և՛ դրական, և՛, ավաղ, բացասական փոփոխություններ:
Դրականը ավելին է, բայցև կադրային հարցերում վերանայումների լուրջ կարիք կա: Կողմ եմ երիտասարդացմանը, բայց անբովանդակ էությամբ պաշտոնյաներին՝ դեմ եմ: Հանդիպումներ ունենալով բազմաթիվ դպրոցներում, տեսնում եմ, որ ողջախոհ սերունդ է գալիս, բայցև ուսուցիչներն անելու շատ բան ունեն:
Պետք է փոխվեն դասավանդման մեթոդները, եթե ուզում ենք ապագայում լավ հասարակություն ունենալ: Մեզ անհրաժեշտ է կարգ ու կանոն, զսպվածություն, բարեկրթություն: Այսինքն, եթե ուզենանք, կարող ենք կառուցել հզոր երկիր: Ես հավատում եմ մեր երկրի ավելի լավ օրերին...
- Ի՞նչ դժվարություններ կան այսօր մշակույթի ասպարեզում, որոնք խոչընդոտում են ստեղծագործելուն, հանրությանն ավելի շատ ներկայանալուն և այլն: Ինչո՞ւ այսօրվա ընթերցողը չի ճանաչում իր հեղինակին:
- Արվեստի ոլորտում առաջնային դժվարությունը ֆինանսն է, բայց ավելի սոսկալի է, երբ հայը հային խանգարում է: Եղա մի քանի երկրներում. պաթետիկ կարող է հնչել, բայց իրենք նախ իրենց ազգի զավակներին են «մատուցում», հետո՝ «դիվանագիտորեն»՝ դրսի մարդկանց... Մեր երկրի կեղծարար հարևանը բավական է, որպեսզի սթափ լինենք: Այնինչ, սարկազմով օրն ի բուն բզկտում ենք իրար, ասես դա մեր բոլորի սուրբ պարտականությունն է, մոռանալով, որ ընդամենը հյուր ենք կյանքում: Ինչ-որ բան փոխելու համար հարկավոր է ստեղծել մի կազմակերպություն, որն ընտրյալ ստեղծագործողներին «մատուցելով, հանրահռչակելով» պետք է զբաղվի:
Ո՞վ է մեղավոր, որ ընթերցողը չգիտի, որ կա այսպիսի-այսպիսի հետաքրքիր հայ գրող կամ նկարիչ և այլք: Ընթերցողն էլ կարող է լավ փնտրել ու գտնել: Գրողների միությունն էլ մոտ 500 գրող ունի. ո՞ր մեկով զբաղվի: Հրատարակչությունները զբաղվում են, բայց բավարար չէ: Մի շարք հեռուստատեսությունների համար գերադասելի է ցուցադրել այնպիսի զվարճալի հաղորդումներ, որոնցից սովորում ես ինչպես պետք է հումոր չանել, քան անդրադառնալ երկրիդ պատիվը դրսում բարձր պահող, արժեքավոր գործեր ստեղծող ու նորշունչ բերող տաղանդավոր արվեստագետներին մատուցելով:
Դու տուր արժեքավորը, տես ունկնդիրը չի վերցնի՞: Հարուստ է նաև մեր գրականության աղբարկղը, և խեղճ ընթերցողը մի քանի այդպիսի գործեր կարդալուց հետո երդվում է՝ էլ չկարդալ հայ գրողի: Բայց կա և հակառակ երևույթը, երբ տաղանդավոր գրողներին թողած՝ կարդում են «քաղքենիական ցուցակի» հայտնի վերնագրերը, որ երևան «գլամուր-կարդացող»: Գլոբալ առումով տեր պետք է կանգնել եղածին, այլապես կլինի «ավանդականը»՝ գնա՛ մեռի, արի սիրեմ:
Արմինե Գրիգորյան
