Բարձր վարկանիշի միֆը. ռեյտի՞նգ, թե՞ հակառեյտինգ. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Սերժ Սարգսյանի հրաժարականի առաջին տարեդարձի օրը, որը նոր իշխանությունը նույնացնում է հեղափոխության հաղթանակի հետ, Նիկոլ Փաշինյանն այցելել է «Սիվիլնեթի» խմբագրություն ու բացառիկ հարցազրույց տվել կայքին։
Իրադարձությունն, անշուշտ, գովելի է՝ հատկապես նոր քաղաքական մշակույթի ձևավորման տեսանկյունից, որովհետև Երրորդ հանրապետության պատմության մեջ առնվազն հիշելի չեն դեպքերը, երբ պետության առաջին դեմքն այցելում է ոչ պետական լրատվամիջոց ու, այսպես ասած, չնախապատրաստված հարցազրույց տալիս լրագրողին։ Հարցազրույցի ձևաչափն ու բովանդակությունը նույնպես հետաքրքիր էին.այն դուրս էր զուտ օֆիցիոզ տրամաբանությունից ու դրանով իսկ՝ հետաքրքիր ու բովանդակալից։
Այնուամենայնիվ, այս հարցազրույցում ևս Նիկոլ Փաշինյանը չկարողացավ ձերբազատվել իր իշխանությունը ֆետիշացնելու գայթակղությունից։ Լրագրողի դիտարկմանը, թե հեղափոխությունից հետո իր վարկանիշն ընկնում է, վարչապետը պատասխանել է. «Ես համաձայն չեմ, որ իմ վարկանիշն ընկել է, որովհետև այն վերաբերմունքը, որ եղել է իմ նկատմամբ մեկ տարի առաջ, հիմա էլ կա: Դա չի նշանակում, որ բոլորը գոհ են կառավարության գործունեությունից, այն ժամանակ էլ գոհ չէին ընդդիմության գործունեությունից: Կա ուրիշ իրողություն. Հայաստանի ժողովուրդը գիտի, որ իր կառավարությունն իրեն չի խաբում, որ իր վարչապետն իրեն չի թալանում, գուցե սխալվի և սխալվում է, գուցե ամեն օր սխալվի, բայց իրականն այն ամենը չէ, որ մարդիկ նկատում են, որ չկա, իրականն այն է, որ կա, բայց մարդիկ դրանք չեն նկատում»:
Իհարկե, աշխարհում թերևս չկա որևէ իշխանություն՝ լինի դեմոկրատական, թե ավտորիտար, որը հեշտությամբ ընդունի այն փաստը, որ իր վարկանիշն անկում է ապրել։ Մյուս կողմից՝ նման դեպքերում իշխանություններն աստիճանաբար կտրվում են իրականությունից, իրենց համար ձևավորում են վիրտուալ իրականություն, որտեղ պարարտ հող է առաջանում սեփական անսխալականության համար։
Եթե Նիկոլ Փաշինյանը ճիշտ է ու նրա կառավարության վարկանիշն անկում չի ապրել, ապա դա բանվ էլ չի խոսում մեր պետության ժողովրդավարական էության կամ հասարակության հասունության մասին։ Նախ՝ հեղափոխությունը մասշտաբային իրադարձություն է, որին մասնակցում են ավտոնոմ օրակարգ ունեցող բազմաթիվ քաղաքական ու հասարակական խմբեր ու շատ բնական է, որ հաղթանակից հետո նրանց ճանապարհները բաժանվում են։ Այլ խոսքով՝ հեղափոխության հաղթանակի հենց մյուս օրն արդեն ձևավորվում է միանգամայն նոր իրավիճակ, որը զգալիորեն թուլացնում է կոնսոլիդացիան։ Երկրորդ՝ հեղափոխությունները, որպես կանոն, ձևավորում են հասարակական մեծ սպասումներ, որոնք օբյեկտիվորեն չեն կարող իրականանալ ամիսների կամ նույնիսկ տարիների ընթացքում, հետևաբար՝ ժամանակի ընթացքում առաջանում են դժգոհություններ ու այն կրող խմբեր։
Մյուս կողմից՝ հեղափոխություններին հաջորդում է հասարակական տրամադրությունների բնական սեգմենտացիան, ինչի հետևանքով քաղաքական հիմնական սուբյեկտները վերագտնում են իրենց բնական վարկանիշները։ Ավելորդ չէ նշել, որ հեղափոխությունները հաղթում են ոչ թե դրա առաջնորդի բարձր վարկանիշի, այլ գոյություն ունեցող համակարգի բարձր հակառեյտինգի շնորհիվ։ Ուրեմն, կարելի է ենթադրել, որ ժամանակի ընթացքում ՀՀԿ-ի կամ Ռոբերտ Քոչարյանի հակառեյտինգի մակարդակը նվազել է, ինչն իր հերթին բերում է հեղափոխական թիմի վարկանիշի բնական անկմանը։
Պակաս կարևոր չէ այն հանգամանքը, որ վարչապետի ու կառավարության վարկանիշն անկում կարող է ապրել նաև ոչ արդյունավետ կառավարման կամ ներիշխանական գզվռտոցի հետևանքով։ Նման դրսևորումների պակաս հետհեղափոխական Հայաստանում պարզապես չկա։
Թյուր է այն կարծիքը, որ տևական ժամանակ հասարակությունն իշխանությանը կարող է վստահել միայն այն պատճառով, որ այն թալանչի կամ կոռումպացված չէ։ Հասարակությունը չի կարող իշխանությանը երախտապարտ լինել միայն նրա համար, որ այն հետևում է օրենքի տառին. դա դեռ իշխանության արդյունավետության ցուցիչ չէ, մարդիկ կառավարման որակը չափում են իրենց բարեկեցությամբ, անվտանգության մակարդակով։
Այս բոլոր գործոնները հուշում են, որ Նիկոլ Փաշինյանի վարկանիշն անցած մեկ տարվա ընթացքում անկում ապրել է։ Իշխանության համաժողովրդականության պատրանքը պահպանվում է իներցիայով ու պայմանավորված է օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ գործոններով։ Օրինակ՝ երկրում դեռ ձևավորված չէ ինստիտուցիոնալ ընդդիմություն կամ իրական այլընտրանք, հետևաբար՝ անգամ խորհրդարանական ընդդիմությունը դեռևս հանրային բողոքի տրանսլ յատոր չէ, ինչն իշխանությանը թույլ է տալիս դիմել քարոզչական մանիպուլ յացիաների ու հասարակությանը կոնսոլիդացնել՝ վերջինիս վախեցնելով նախկին համակարգի ռեստավրացիայի վտանգով։ Սակայն սա հասարակության իռացիոնալ կոնսոլիդացիա է, որը կարճաժամկետ էֆեկտ ունի։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
