Արցախի հարցի Արևմուտքի ռևերանսները

ԱՄՆ-ում սպասվող ԱԳ նախարարների հանդիպման մասին բարձրաձայնեց Էլմար Մամեդյարովը նա հայտարարեց, որ ամերիկացիներն առաջարկել են Զոհրաբ Մնացականյանի հետ հաջորդ հանդիպումն անցկացնել Վաշինգտնում: Այնպիսի տպավորթւթյուն ստեղծվեց, որ ԱՄՆ-ը, իբրև ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահ, պատրաստ է իր ներդրումն ունենալ Արցախի հակամարտության կարգավորման գործում: Իսկ բանակցային գործընթացը ոչ միայն դինամիկ է դարձել, այլև նոր որակ կարող է ստանալ:

Ինչ տեղի ունեցավ Իլհամ Ալիևի ու Նիկոլ Փաշինյանի փոխհարաբերություններում, Վլադիմիր Պուտինի անձնական միջամտությամբ էր: Հիմա էստաֆետը կարծես թե պատրաստ է ընդունել Դոնալդ Թրամփը, իսկ Վաշինգտոնում Ադրբեջանի ու Հայաստանի ԱԳ նախարարների ենթադրյալ հանդիպումը կարող է եռակողմ հանդիպման նախադեպ դառնալ՝ Թրամփ-Ալիև-Փաշինյան: Առավելևս, որ Եվրոպայի ու Ասիայի հարցերով ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Ջորջ Քենտը հաստատեց, որ Վաշինգտնոը կարող է կազմակերպել հայ և ադրբեջանցի նախարարների հանդիպումը ղարաբաղյան կոնֆլիկտի կարգավորման հարցերով՝ «աջակցել գործընթացին, որ կհանգեցնի խաղաղ լուծման»:

Եթե հաշվի առնենք, որ Մամեդյարովն ու Մնացականյանը արդեն հանդիպել են Փարիզում ու Մոսկվայում, լիովին տրամաբանական է, որ Վաշինգտոնում հաջորդ բանակցությունների ժամկետը սկզբունքորեն պետք է համապատասխանի ձևավորված ենթատեքստին: Սակայն ամերիկացիները սկսեցին խոսել միայն «անորոշ ապագայի» մասին՝ խուսափելով նշել նույնիսկ մոտավոր ժամկետ: Քենտի խոսքով՝ դա «դեռևս սահմանված չէ»: Դա կարևոր նշանակություն ունի, որովհետև ձգձգումը կխափանի բանակցային գործընթացի դինամիկան, կարող է արգելակել նույնիսկ այն նվազագույն դրականը, որ ձեռք է բերվել Բաքվի ու Երևանի փոխհարաբերություններում վերջին ժամանակներս: Այդ պատճառով ադրբեջանական որոշ պարբերականների բարձրացրած հարցը վաշինգտոնյան հանդիպմանն գլխավոր նախաձեռնողի վերաբերյալ, նկատելի սրություն է ստանում: Եթե ԱՄՆ է, տրամաբանական է եթադրել, որ նրանք ունեն կոնֆլիկտի կարգավորման ինչ-որ սեփական սցենար: Եթե ոչ, ապրիլի 15-ին Մոսկվայում Սերգեյ Լավրովի ու ՄԽ համանախագահների հետ հանդիպումից հետո՝ վաշինգտոնյան առանց որոշակի ժամկետի հանդիպման Բաքվի անոնսը որոշակի խաղի տարր ունի: Ընդ որում՝ դա համընկնում է Վաշինգտոնի կողմից՝ Փաշինյանի կառավարության նկատմամբ նկատելի սառը վերաբերմունքի հետ: Այդ դեպքում հասկանալի է դառնում Բաքվի փորձագիտական հանրության մի մասի տրամադրությունը, որ ամերիկացիների հետ որոշակի հույսեր են կապում Լեռնային Ղարաբաղի կոնֆլիկտի կարգավորման մեջ:

Բաքվում նշում են «Բոլտոնի պլանը»՝ կարծես հակադրելով «Լավրովի պլանին»: Բայց խնդիրն այն է, որ հանրային մակարդակում այդպիսի պլաններ գոյություն չունեն, իսկ «Բոլտոնի պլանի» բովանդակությունը մատուցվում է բացառապես ընդհանուր նկարագրությամբ՝ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականություն և «հայկական զորքերի» դուրս բերում շրջաններից: Եվս մեկ կարևոր նյուանս կա, որին ժամանակին կոչ էր անում ուշադրություն դարձնել Հարվարդի համալսարանի աշխատակից Բրենդա Շաֆերը: Նա, խոսելով Արցախի հակամարտության ԱՄՆ դիրքորոշման վերաբերյալ, նշում էր, որ՝ նախ ղարաբաղյան ուղղությունը երբեք գերակայություն չի եղել Կասպիական տարածաշրջանում ԱՄՆ քաղաքականության մեջ, երկրորդ՝ այդ ուղղությամբ մի քանի պետական կառույցներում կան անհամատեղելի մոտեցումներ: Պաշտոնական փաստաթղթերով՝ Վաշինգտոնը ճանաչում է Արցախն Ադրբեջանի մաս, տարածքը հենց այդպես է ներկայացված Պետդեպի պաշտոնական քարտեզներում: Բայց արտաքին քաղաքական այլ փաստաթղթերում հայտարարվում է, որ «Արցախի ապագա կարգավիճակը բանակցությունների առարկա է Մինսկի գործընացի մասնակի կողմերի միջև»: Թրամփի օրոք ոչինչ չի փոխվել: Ավելին՝ մեծ է հավանականությունը, որ Թրամփը կարող է հայտարարություն անել հարցերով, որ կարևոր են ամերիկահայերի համար, դա հավանական է, եթե դիտարկենք նոր ընտրարշավին ընդառաջ:

Բարձրաձայնելով Վաշինգտոնում հաջորդ հանդիպման անցկացման հարցը՝ Մամեդյարովը, բնականաբար, ունեցել է ինչ-որ ենթատեքստ: Կա վարկած, որ նա պարզապես դժգոհ էր Մոսկվայի հանդիպումից ու ջանում է Վաշինգտոնով ռևանշի հասնել Մոսկվայի նկատմամբ: Բայց դա չափազանց ռիսկային խաղ է՝ առանց հստակ երաշխիքներ ունենալով «Բոլտոնի պլանի» ոչ միայն գոյության, այլև այդ պլանը կյանքի կոչելու մտադրության:

Մոսկովյան հանդիպման պայմանավորվածությունները կամ ինչ հրապարակավ հայտարարվեց, վերաբերում են հրադադարի պահպանմանը, մարդասիրական նախաձեռնություններին, լրագրողների փոխայցերին, սահմանամերձ բնակավայրերում գյուղաշխատանքների ապահովմանը: Բաքուն շտապեց խախտել պայմանավորվածությունները՝ կրակ բացելով Տավուշի ուղղությամբ: Վաշինգտոնում, թե այլ քաղաքում ԱԳ նախարարների հանդիպումը հազիվ թե իրավիճակ փոխի՝ կողմերը պատրաստ չեն զիջումների: Ադրբեջանը քաղաքական և ռազմական նպատակների իրագործման համար ժամանակ է ձգում՝ գուցե սպասելով, որ Հայաստանում ու Արցախում կլինեն իր համար բարենպաստ զարգացումներ: Իսկ այդ ընթացքում առաջ է մղում իր սուբստանտիվ օրակարգը, որ առաջ կոչվում էր «Լավրովի պլան», հիմա նաև՝ «Բոլտոնի պլան»: Հայաստանն էլ շարունակում է Ստեփանակերտին բանակցային սեղան վերադարձնելու փորձերը:

Անդրանիկ Հարությունյան