Գեոպոլիտիկ նոր հորիզոններն ու տարածաշրջանը

Օրերս ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ կհանդիպի հունիսի 28-29-ին, Ճապոնիայի Օսակա քաղաքում, G20-ի գագաթաժողովում։

Թրամփի հայտարարությունը հնչեց ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոյի և ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի, ապա՝ Վլադիմիր Պուտինի հետ հանդիպումից առաջ։ Պոմպեոն ՌԴ է մեկնեց երեքշաբթի, նա կրճատել է այցի ծրագիրը՝ նախատեսված էր, որ երկուշաբթի կլինի Մոսկվայում, բայց երկուշաբթի Պոմպեոն թռավ Բրյուսել, որտեղ պետք է քննարկեր «անհետաձելի հարցեր»՝ այդ թվում իրավիճակն Իրանում։ Մայիսի 14-ին Պոմպեոն Սոչիում հանդիպեց Լավրովին ու Պուտինին։ Լրագրողները խնդրեցին Թրամփին՝ ճշտել, թե ինչ է ուղերձ է փոխանցելու Մոսկվային Պոմպեոն: Թրամփը  նշել է, որ Ճապոնիայում պատրաստվում է բանակցել և ՉԺՀ նախագահ Սի Ձին Պինի հետ։

Եթե Օսակայի բանակցությունները կայանան, դա կլինի երկու նախագահների առաջին լիարժեք հանդիպումը՝ 2018-ի հուլիսի 16-ին Հելսինկիի հանդիպումից հետո։ 2018-ի նոյեմբերին ծրագրված էր նախագահների հանդիպումը Փարիզում, որտեղ նրանք Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի հրավերով մասնակցում էին առաջին աշխարհամարտի ավարտի 100-ամյակին, բայց Պուտինն ու Թրամփը ոտքի վրա շփվեցին: Հետո նախագահները պատրաստբում էին դեկտեմբերին հանդիպել G20-ի Բուենոս Այրեսի սամիթում, բայց Թրամփը Կերչի նեղուցի իրադարձություններից հետո հանդիպումը բեկանեց։ Համարյա կես տարի նրանք չեն շփվել՝ մինչև մայիսի 3-ի հեռախոսազրույցը, որ Թրամփը որակեց «շատ դրական»։ Նրանք քննարկեցին Վենեսուելայի իրավիճակը և միջուկային նոր համաձայնագրի կնքման հարցը արդեն Չինաստանի հետ: Մինչ այդ Թրամփը կասեցրել էր մասնակցությունը փոքր ու միջին հեռահարության հրթիռների ոչնչացման պայմանագրին, որ Վաշինգտոնն ու Մոսկվան կնքել են 1987-ին։

ՌԴ ԱԳ նախարարը և ԱՄՆ պետքարտուղարը Սոչիում երեկ հանդիպել են ու հավարտ հանդիպման՝ հավաստիացրել, որ մտադիր են աշխատել երկու գերտերությունների լարված հարաբերությունները բարելավելու ուղղությամբ:

Պուտինը հանդիպման սկզբում հիշեցրել է, որ մի քանի օր առաջ հեռախոսազրույց է ունեցել ԱՄՆ նախագահի հետ և տպավորություն ունի, որ նա ռուս-ամերիկյան կապերի ու շփումների վերականգնման, փոխադարձ հետաքրքրություն ունեցող հարցերի համատեղ լուծման ցանկություն ունի։

Ըստ էության կարող ենք փաստել, որ ԱՄՆ-ը չի մոռանում ընտրություններին միջամտելու մասին, սակայն պատրաստ է բարդ հարցերի շուրջ Ռուսաստանի հետ համատեղ լուծումներ փնտրել՝ հայտարարել է ԱՄՆ պետքարտուղար Մայքլ Պոմպեոն, հաղորդում է Պետքարտուղարության մամուլի ծառայությունը։ Պոմպեոն ընդգծել է, որ խոսքը 2016-ի ԱՄՆ նախագահական ընտրություններին ռուսական միջամտության մասին է։

Խոսքը «տարբերակներ գտնելու, փոխզիջման հանգելու, այն տեղերը գտնելու փորձի մասին է, որտեղ առկա են հատվող շահեր, որպեսզի հնարավորություն լինի առաջընթաց ձեռք բերել որոշ բարդ խնդիրների շուրջ։ Սոչիի բանակցություններում Ռուսաստանը և ԱՄՆ-ը Սիրիայի հետ կապված մի շարք հստակ քայլերի շուրջ պայմանավորվածություններ են ձեռք բերել՝ հայտարարել է ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն՝ ամփոփելով ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հետ հանդիպումը։ Նա նշել է, որ չի կարող բարձրաձայնել դրանց մասին։ Նրա խոսքով՝ երկու երկրները կարող են սկսել աշխատել այն ուղղությամբ, որը թույլ կտա արգելափակումից հանել Սիրիայում քաղաքական գործընթացը և դառնա առաջին քայլը՝ այդ երկրում Սահմանադրական հանձնաժողով ձևավորելու ուղղությամբ։

Հայտնի է, Վլադիմիր Պուտինի և Մայք Պոմպեոյի հանդիպման ժամանակ չեն քննարկվել նաև ուկրաինական խնդիրը: Ոչինչ չի խոսվել նաև Վենեսուելայի նախագահ Նիկոլաս Մադուրոյի մասին:

Ակնհայտ է, ոչ ստեղծված իրավիճակում բացարձակապես անտրամաբանական է, որ ԱՄՆ պետքարտուղարը, ՌԴ ԱԳ նախարարը, ՌԴ նախագահը հանդիպել են ու չեն քննարկել Իրան-ԱՄՆ հակամարտությունն ու հնարավոր տնտեսական, ռազմական ու քաղաքական հետևանքները տարածաշրջանում ու աշխարհում։ Դա նոնսենս է։ Նույնքան անհավատալի է, որ չեն քննարկվել ԱՄՆ-Չինաստան տնտեսական պատերազմի հետևանքները։ Ի վերջո՝ չի բացառվում, Թրամփը Սի Ձին Պինի հետ վերջնական հարաբերությունները պարզելուց առաջ Պուտինի աջակցությունն է փորձել ստանալ։ Իսկ Վենեսուելայի հարցում ակնհայտ է, որ ոչ թե չեն քննարկել, այլ՝ համաձայնության չեն եկել։ Իբրև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի երկու համանախագահ երկրների ներկայացուցիչներ՝ անդրադառնալով տարածաշրջանային կոնֆլիկտներին՝ կարո՞ղ էին նրանք շրջանցել Լեռնային Ղարաբաղի հարցը: Հատկապես՝ Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների ԱՄՆ-ում հնարավոր հանդիպումից առաջ՝ դժավար է ասել: Իսկ Սիրիայի հարցում համաձայնությունների գալը, թերևս, փոքրիկ վրեժ է Թուրքիայից՝ և ԱՄՆ-ը, և ՌԴ-ն իրենց պատճառներն ունեն, թող Էրդողանի գլուխը ցավի։

Անդրանիկ Հարությունյան