Փա­շի­նյա­նի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը ավե­լի հա­ճախ ունեն ոչ թե դա­տա­րան­նե­րի ապա­քա­ղա­քա­կա­նաց­ման, այլ գեր­քա­ղա­քա­կա­նաց­ման նշան­ներ

russian.eurasianet.org-ը «Տեղեկանք. Ինչու են դատում Հայաստանի նախկին նախագահին» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը «սահմանադրական կարգը տապալելու» մեղադրանքով դատվում է Երևանում, և ահա թե ինչու: Իսկ ո՞վ է Քոչարյանը: 65-ամյա Ռոբերտ Քոչարյանը 1998 թվականից մինչև 2008 թվականը եղել է Հայաստանի նախագահը: Դրանից առաջ Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմի ընթացքում նա եղել է էթնիկ հայկական զինված խմբավորումների հրամանատարներից մեկը, ապա նաև Ղարաբաղի դե ֆակտո նախագահը:

Լքելով Հայաստանի նախագահի պաշտոնը՝ Քոչարյանը աշխատանքի է անցել Ռուսաստանում: Ինչո՞ւ է նա թողել նախագահի պաշտոնը, եթե հետխորհրդային տարածքում սովորաբար նախագահները նման բան չեն անում: Այդ տարի՝ 2008 թվականին, Հայաստանում ստեղծվել էր Ռուսաստանին նման իրավիճակ. համաձայն Հայաստանի Սահմանադրության, Քոչարյանին արգելվում էր երրորդ անգամ նախագահ դառնալ, ուստի նա նախագահությունը հանձնեց իր դաշնակից Սերժ Սարգսյանին, իսկ կառավարության անդամներից շատերը պահպանեցին իրենց պաշտոնները (այնուամենայնիվ, ի տարբերություն Պուտինի, Քոչարյանը չդարձավ վարչապետ, այլ կամավոր կերպով ամբողջովին դուրս եկավ քաղաքականությունից):

Ինչի՞ մեջ է մեղադրվում Քոչարյանը, և ինչո՞ւ նոր հետհեղափոխական կառավարությունը պատասխանատվության չի ենթարկում Սերժ Սարգսյանին: Քոչարյանին ներկայացված պաշտոնական մեղադրանքը բավականին մշուշոտ ձևակերպում ունի`«սահմանադրական կարգը տապալելը»: 

2008 թվականի նախագահական ընտրություններով Քոչարյանը իշխանությունը պաշտոնապես փոխանցել էր Սարգսյանին, սակայն ընդդիմությունը հայտարարել էր, որ ընտրությունները կեղծված են, և սկսել էր բողոքի ցույցեր անցկացնել: Ոստիկաններն ու զինվորական ստորաբաժանումները դաժանորեն ճնշել են այդ մարտյան ցույցերը, զոհվել է ութ ցուցարար և երկու ոստիկան: 

Ընդ որում, Նիկոլ Փաշինյանը այդ բողոքի ցույցերի կազմակերպիչներից մեկն էր, և դրա արդյունքում գրեթե երկու տարի անցկացրել է բանտում: Քանի որ այդ իրադարձությունների ժամանակ Քոչարյանը դեռևս նախագահ էր, նրան են պատասխանատվության ենթարկում:

Նրա հետ միասին նույն գործով դատվում են այն ժամանակվա պաշտպանության նախարարը, ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդականը և Երևանի կայազորի պետը: 

Հետագայում 2018 թվականի սկզբին նախագահական լիազորությունների ժամկետի ավարտից հետո իշխանությունը պահպանելու համար Սարգսյանը փորձել էր կրկնել Պուտինի մանևրը:

 Սակայն դրան հաջորդել են բողոքի ցույցեր, որոնք էլ ի վերջո հանգեցրել են իշխանությունից նրա հեռանալուն, և Փաշինյանը դարձել է վարչապետ: Բողոքի ակցիաների հիմնական կարգախոսն էր`«Մերժի՛ր Սերժին»: Սարգսյանի իշխանությունը այնքան կոշտ չէր, որքան Քոչարյանի ռեժիմը: 

Ի վերջո, Սարգսյանը շահել է նոր իշխանությունների համակրանքը, քանի որ խաղաղ կերպով հրաժարական էր ներկայացրել և ուժ չէր կիրառել ցուցարարների դեմ, քանի որ այդ ժամանակ շատերն էին վախենում ուժի կիրառման արդյունքում 2008 թվականի իրադարձությունների կրկնությանից: Արդյոք սա արդարության հաղթանա՞կ է, թե՞ վրեժխնդրություն, կամ էլ պատմությանը տուրք տալու փորձ: Սա բարդ հարց է: 

Մի կողմից՝ Հայաստանում շատ չեն այն մարդիկ, որոնք չեն հավատում Քոչարյանի կատարած բազմաթիվ հանցագործություններին: 

Ավելին, շատերը ցանկանում են, որ նա պատժվի 2008 թվականի մարտի իրադարձությունների համար: Մյուս կողմից էլ անգամ նոր կառավարության շատ կողմնակիցներ կարծում են, որ Քոչարյանի գործը արագ ու փնթի է կարվել: 

Ավելին, նման կարծիքները, որպես կանոն, հրապարակայնորեն չեն արտահայտվում այս խնդրի ծայրահեղ զգայունության պատճառով: 

Այս դատավարությունը բարձրացնում է հայկական դատարանների անկախության հարցը: 

Դատական համակարգի բարեփոխումը Փաշինյանի առաջնահերթություններից է, և նա պնդում է, որ շատ դատավորներ նշանակվել են նախորդ իշխանությունների կողմից և հավատարիմ են մնացել նրանց:

Այնուամենայնիվ, Փաշինյանի գործողությունները ավելի հաճախ ունեն ոչ թե դատարանների ապաքաղաքականացման, այլ գերքաղաքականացման նշաններ: Երբ մի դատվոր Քոչարյանին գրավի դիմաց ազատ էր արձակել, Փաշինյանը կոչ էր արել իր կողմնակիցներին հավաքվել և շրջափակել դատարանները:

Դատական համակարգում նրա նորընտիր քաղաքական կողմնակիցներից մեկը անմիջապես փորձել էր ձևական հիմք օգտագործելով՝ դառնալ Սահմանադրական դատարանի ղեկավար՝ առաջ բերելով եվրոպական պաշտոնյաների քննադատություն: Այսինքն, անկախ նրանից՝ Քոչարյանը կդատապարտվի, թե ոչ, դատավճռի վերաբերյալ քաղաքական դրդապատճառներ անպայման լինելու են և լինելու են նաև հայտարարություններ այդ մասին: 

Ո՞րն է Մոսկվայի արձագանքը այս դատավարության մասին, և արդյոք այն կարևորություն ունի՞: Քոչարյանը երկար տարիներ ապրել է Ռուսաստանում: Նա և Սարգսյանը լավ հարաբերություններ են ունեցել Պուտինի հետ: Ներկայումս Մոսկվան հասկացրել է Երևանին, որ դժգոհ է ստեղծված իրավիճակից:

Հնարավոր պատճառներից մեկն այն է, որ Պուտինին, որը մի օր չի լինելու Ռուսաստանի նախագահ, դուր չի գալիս նախկին նախագահներին հետապնդելու գաղափարը: Նա վերջին երկու տարում ծննդյան տարեդարձի կապակցությամբ ցուցադրական կերպով ջերմ շնորհավորանքներ է հղել Քոչարյանին, իսկ անցած տարի Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել էր, որ Քոչարյանին մեղադրելը «չի կարող իրենց չանհանգստացնել»:

Թերևս այս պատմությունը Ռուսաստանի և Հայաստանի հարաբերություններում ամենալուրջ նյարդայնացնող պատճառն է, չնայած սկզբունքորեն պատճառներ շատ կան: Կրեմլը ակնհայտորեն դժգոհ է այն ամենից, ինչ տեղի է ունենում Հայաստանում, և ընդհանուր առմամբ իր «ներքին բակում» տեղի ունեցող բոլոր ժողովրդական հեղափոխություններից:

Բացի այդ, Փաշինյանի թիմի շատ անդամներ ունեն արևմտամետ հայացքներ: Այնուամենայնիվ, արտաքինից Ռուսաստանը իրեն առայժմ դեռ հանգիստ է պահում:

Կամո Խաչիկյան