Մենք չենք մասնակցի ձեր ներքաղաքական կռիվներին, վերցրեք ձեր երկաթուղին իր բոլոր խնդիրներով
Միջազգայինvgudok.com-ը «Երևանյան գամբիտ» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ «Ռուսական երկաթուղիների» և Հայաստանի իշխանությունների միջև դանդաղ մխացող հակամարտությունը նոր մակարդակի է հասել:
Ռուսաստանի Դաշնության տրանսպորտի նախարարությունը հայտնել է, որ Ռուսաստանի կառավարությունը քննարկում է Հայաստանի երկաթուղային համակարգի`«Հարավկովկասյան երկաթուղու» կառավարումը դադարեցնելու հնարավորությունը:
«Ռուսական երկաթուղիների» այս դուստր ձեռնարկությունը իրականացնում է Հայաստանի երկաթուղու կոնցեսիոն կառավարումը: Պայմանագիրը ստորագրվել է 2008 թվականին 30 տարի ժամկետով՝ 10 տարի երկարաձգելու հնարավորությամբ:
Սա «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության դեմ Հայաստանի պահանջներին հակընդդեմ կայսերական պատասխան է: vgudok.com- ը ավելի վաղ գրել էր, որ Երևանը (ավելի ճիշտ նոր իշխանությունները) կարծում է, որ մայր ընկերությունը չի կատարում ներդրումային և շինարարական ծրագրով նախատեսված իր պարտավորությունները, իսկ «Հարավկովկասյան երկաթուղում» կոռուպցիա է և գողություններ:
2018 թվականի օգոստոսին խուզարկություններ էին իրականացվել «Հարավկովկասյան երկաթուղում», իսկ սեպտեմբերին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ այնտեղ չարաշահման չափը կազմել է մոտ 60 միլիոն դոլար
Մինչ այժմ պետական եկամուտների կոմիտեն և Հայաստանի կառավարությունը չեն հայտարարել ստուգումների ավարտի մասին և չեն տվել իրավական եզրակացություններ: Մի քանի ամիս է, ինչ Երևանից լսվում են պայմանագիրը դադարեցնելու սպառնալիքներ, և կայսրությունն այսպես է արձագանքել՝ մեզ ձեր երկաթուղին ընդհանրապես պետք չէ, տանջվեք դրա հետ ինքներդ:
Չնայած որոշակի դիվանագիտական կոպտությանը՝ պատասխանի էությունը հենց դա է: Հայաստանի երկաթուղին չի հանդիսանում «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության ակտիվների գոհարը:
Անգամ հակառակը, դա մի տեսակ բարեգործական պարտավորություն է, որը ստացվել է «որպես բեռ»: Հետևաբար, այն «Ռուսական երկաթուղիներ»- ի առաջնահերթ զարգացման ծրագրերի ցանկում չէ։
Սա վիրավորում է հայկական կողմին, բայց ինչպես ռուսական ասացվածքն է ասում, «վիրավորների վրա ջուր են տեղափոխում»:
Էթնիկ հայի նշանակումը «Հարավկովկասյան երկաթուղու» տնօրենի պաշտոնում կարող է փոխել այս վերաբերմունքը, սակայն ինչպես երևում է, Երևանը դրա վրա ներկայումս չի կարող հույս դնել:
Իրավիճակը հասկանալու համար ասենք, որ Հայաստանի երկաթուղին անհույս է շահութաբերության տեսակետից, սակայն բեռնափոխադրումները ռազմավարական նշանակություն ունեն երկրի համար, քանի որ ռելսերի վրայով ստացվում են կենսական կարևորություն ունեցող նավթամթերք և ցորեն:
Բայց այդ ծավալը շահույթ չի տալիս:
Հաշվի առնելով «Հարավկովկասյան երկաթուղու» անարդյունավետությունը՝ աշխատողներին աշխատավարձ վճարվում է ներդրումային ֆոնդից, չնայած որ դա սկզբունքորեն հակասում է կոնցեսիոն պայմանագրի հիմքում դրված բիզնես մոդելին: Բայց ինչ կարող ես անել:
Եթե կոնցեսիոն պայմանագիրը խզվի, ապա «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության ղեկավարությունը կազատվի գլխացավանքից, սակայն Հայաստանը կբախվի լուրջ խնդիրների հետ:
Էներգետիկ անվտանգության փորձագետ Վահե Դավթյանը կարծում է, որ պայմանագիրը դադարեցվելու դեպքում Հայաստանի երկաթուղին կաթվածահար կլինի, քանի որ երկաթուղային համակարգի կոնցեսիոն կառավարման վերաբերյալ համաձայնագիրը վաղաժամ դադարեցնելու դեպքում Հայաստանը գործնականում կմնա առանց շարժակազմի:
Փաստն այն է, որ համաձայն 2008 թվականի պայմանավորվածության, ամբողջ շարժակազմը, իսկ դա մոտ 2500 միավոր է (քարշակ գնացք, ուղևորատար և բեռնատար վագոններ) ամբողջովին ձեռք է բերել ռուսական ընկերությունը:
Այսինքն, ստացվում է այսպես՝ վերցրեք ռելսերն ու կայարանները, իսկ գնացքները մերն են:
Կստեղծվի մի իրավիճակ, որի դեպքում Երևանը կտիրապետի երկաթուղու ենթակառուցվածքը, սակայն չի կարողանա բեռնափոխադրումներ իրականացնել:
Այդ դեպքում Հայաստանը ստիպված կլինի գնել շարժակազմ, որը սակայն բավականին լուրջ ֆինանսական խնդիրներ կառաջացնի:
Նույնիսկ եթե հայկական կողմը դրան չգնա, այլ վարձակալի շարժակազմ, միևնույն է, դա կհանգեցնի բեռնափոխադրումների սակագների բարձրացման:
Պայմանագիրը դադարեցնելու դեպքում մոտավորապես 3000 հոգանոց կոլեկտիվը կկանգնի զանգվածային կրճատումների և աշխատավարձերի զգալի իջեցման սպառնալիքի առաջ:
Ըստ էության, Հայաստանի երկաթուղին այլևս ոչ ոքի պետք չի լինի: Վահե Դավթյանի խոսքերով, Հայաստանի երկաթուղային ցանցը շահութաբեր չէ՝ չնայած դրա վրա վերջին 10 տարվա ընթացքում բազմամիլիոնանոց ներդրումներ են իրականացվել:
Եվ դա պայմանավորված է մի շարք օբյեկտիվ գործոններով, մասնավորապես երկաթուղու մեկուսացմամբ՝ հայկական երկաթուղային ցանցը «փակուղային» է:
Ըստ էության, հայկական երկաթուղին ունի միայն մեկ կցումային կայարան` Այրումը, իսկ առանց տարանցիկ բաղադրիչի համակարգը ներդրումային գրավչություն չունի: Հույս փայփայել, որ այն կգնեն չինացիները, նույնպես սխալ է:
Պեկինը կեղծավորաբար «Մեկ գոտի - մեկ ուղի» անվանելով իր ծրագիրը՝ կառուցում է ոչ թե մեկ ուղի, այլ բազմաբնույթ ուղղություններով ուղիներ: Հայաստանը հանդիսանում է այս ուղիների բավականին կարճ և ոչ այնքան կարևոր մի հատված:
Ռուսական կողմը հետաքրքրված է հայկական երկաթուղու բնականոն աշխատանքով, քանի որ դրանով են իրականացվում մատակարարումներ Գյումրիում տեղակայված ռուսական ռազմակայանին: Հայաստանն իր հերթին ինքն է հետաքրքրված այդ ռազմաբազայով, քանի որ այն իր անվտանգության երաշխիքն է:
Ներկայումս, եթե հայերը անհեռատեսորեն անտեսում են Ադրբեջանի հետ մխացող հակամարտությունը, ապա վաղը Հայաստանում գտնվող ռուսական զորքերը կարող են դառնալ Ադրբեջանին զսպող միակ ուժը:
Ի վերջո, Երևանը շահագրգռված է, որ այդ հակամարտության «դատավորը» լինի Մոսկվան, այլ ոչ թե Անկարան:
Ռուսաստանի տրանսպորտի նախարարության և «Ռուսաստանի երկաթուղիների» դիրքորոշումը հետևյալն է. մենք ժամանակ չենք վատնի քննարկելու այն, ինչը մեզ չի հետաքրքրում, մենք չենք մասնակցի ձեր ներքաղաքական կռիվներին, վերցրեք ձեր երկաթուղին իր բոլոր խնդիրներով: Ասված է ուղիղ և կոպիտ՝ բայց անկեղծորեն:
Կամո Խաչիկյան
