Ոմանք շա­հագրգռ­ված են հնա­րա­վոր հայ-աբ­խա­զա­կան դի­մա­կա­յու­թյու­նը զար­գաց­նե­լու հար­ցում և ամեն կերպ թե­ժաց­նում են դա

eg.ru-ն «Արդյո՞ք Աբխազիայում հայերի քանակը շուտով ավելի շատ կլինի, քան աբխազներինը. ի՞նչ տեղի կունենա, եթե փոխվի էթնիկ հավասարակշռությունը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ աբխազական պետությունում վերջերս նկատվում է նոր ազգամիջյան լարվածության աճ: 

Խոսքը այս դեպքում վրացիների մասին չէ, չնայած նրանցից դեռևս բնակվողներ կան հանրապետության հարավ-արևելքում: Փորձագետների կարծիքով, հակասություններ են սկսվում էթնիկ բնակչության և հայերի միջև: 

Չնայած այն հանգամանքին, որ Աբխազիայում ավելի բարձր ծնելիության և միգրացիայի պատճառով հայերի թիվն անընդհատ աճում է, նրանք վատ են ներկայացված իշխանության մեջ, ինչն էլ դժգոհության տեղիք է տալիս: 

Ինչի՞ կարող է հանգեցնել դա ապագայում: 

Հայկական հետք առկա է եղել Աբխազիայում դեռևս Բյուզանդիայի ժամանակներից ի վեր: 

Սակայն հայերը միայն 20րդ դարի սկզբից են մեծ քանակով տեղափոխվել Ռուսական Կայսրության այդ հատված՝ կապված օսմանյան իշխանության կազմակերպած քրիստոնյա ժողովուրդների ցեղասպանության հետ: 

Ժամանողներին այն ժամանակ բնակեցնում էին կիսաանապատային հողերում: Ի վերջո, այդ տարածքների՝ Ռուսաստանին միանալուց հետո Օսմանյան Կայսրությունում մի քանի միգրացիաներ են եղել և, որպես արդյունք, մի քանի միգրացիոն հոսքեր նշյալ տարածքներ:

Զանգվածային ներգաղթը հանգեցրել է այդ լքված տարածքներում բնակելի վայրերի ձևավորման: 

Հայ գաղթականները արագորեն են իրենց տեղը գտել տեղի բազմազգ համայնքի մեջ, և տեղի բնակչության հետ էթնիկ հողի վրա բախումներ չեն եղել, տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական ոլորտում ժողովուրդներից յուրաքանչյուրը զբաղեցրել է իր ուրույն տեղը: 

Դա նաև պայմանավորված է եղել նրանով, որ աբխազներն արդեն իսկ կոնֆլիկտներ են ունեցել վրացիների հետ: 

Երբ Աբխազիայում պատերազմը նոր էր սկսվում, հայերն ի սկզբանե հայտարարել էին իրենց չեզոքության մասին, բայց երբ սկսվել են իսկական մարտերը, նրանք կողմնորոշվել են դեպի աբխազական կողմը: 

Հայերը ստեղծել են Բաղրամյանի անվան գումարտակը, որը շատ բան է արել հակամարտությունում աբխազների հաղթանակը ապահովելու համար:

 Այսօր տեղի հայերը վրդովված են, քանի որ պաշտոնական լրատվամիջոցները լռում են այդ մասին և ամեն կերպ փորձում նսեմացնել հաղթանակի համար հայերի ներդրած ավանդը: 

Ռազմական գործողությունների հետևանքով վրացիների, ռուսների և հույների մեծ մասի հեռանալուց հետո հայերը սկսել են գերակշռել Աբխազիայի յոթ շրջաններից երեքում՝ Գագրայի, Սուխումիի և Գուլրիպշայի շրջաններում: 

Ասում են, որ պաշտոնական մարդահամարի արդյունքներում իշխանությունները հատուկ կերպով փորձում են կրճատել հայերի թիվը և չափազանցնում են տիտուլային ազգաբնակչության թիվը: 

 Օրինակ՝ ըստ պաշտոնական թվերի, Գագրայի շրջանում 2003 թվականից մինչև 2011 թվականը աբխազների թիվն աճել է 50 տոկոսով, չնայած դա անհնար է տրամաբանորեն բացատրել, քանի որ աբխազների մոտ ծնելիությունը շատ ցածր մակարդակի վրա է, և նրանց զանգվածային վերաբնակեցում չի եղել: 

Հակասություններ կան նաև ամբողջ հանրապետության բնակչության իրական չափի վերաբերյալ: Որոշ փորձագետներ պնդում են, որ այն զգալի մեծացրած է: 

Խնդիրներ են առաջանում նաև այն պատճառով, որ աբխազական ակսակալներն ու պաշտոնյաները անընդհատ բարձրացնում են երկրի ապագայի հարցը որպես բացառապես աբխազական տարածքի: 

Հանրապետությունում աբխազների տոկոսը բարձրացնելու համար անգամ փորձում են հայրենադարձողներ ներգրավել Թուրքիայից: 

Մի քանի տարի առաջ պատերազմի վետերան Ջամալ Բարցիցը հայ-աբխազական հարաբերությունների հարցը բարձրացրել էր հասարակության դատին: 

Նա կասկածի տակ էր առել վրաց-աբխազական պատերազմում հայ համայնքի մասնակցությունը ու ձեռքբերումները, ինչպես նաև նախազգուշացրել իշխանություններին հանրապետությունում հայազգի բնակչության թվաքանակի աճի վերաբերյալ: 

Նրա կարծիքով, դա կարող է հետագայում հետևանքներ ունենալ երկրի ռազմավարական անվտանգության համար: Այնուամենայնիվ , պատերազմի վետերանի խոսքերում առկա է որոշակի ճշմարտություն, քանի որ գյուղաբնակ հայ բնակչության մոտ ծնելիության մակարդակի աճի, իսկ աբխազների մոտ՝ անկման պայմաններում հայերը շուտով կդառնան հանրապետության գերիշխող էթնիկ խումբը: 

Եթե այդպես շարունակվի, ապա ժամանակի ընթացքում պաշտոնատար անձինք ամեն ինչ կանեն, որպեսզի հայերին արտամղեն Ռուսաստան կամ Հայաստան: Ըստ մի շարք հետազոտողների, հարևան Վրաստանը և Ադրբեջանը շահագրգռված են հնարավոր հայ-աբխազական դիմակայությունը զարգացնելու հարցում և ամեն կերպ թեժացնում են դա՝ կրակին յուղ ավելացնելով: 

 Վրացիները հուսով են, որ եթե հակամարտություն սկսվի հայերի ու աբխազների միջև, ապա ընդհանուր քաոսի ժամանակ իրենք կկարողանան ինչ-որ կերպ հետ գրավել այդ տարածքը: 

Ադրբեջանցիներն էլ դեռ շարունակում են հույս դնել հայերի դեմ երկրորդ ռազմաճակատ ձևավորելու վրա, որպեսզի փորձեն այդ ժամանակ իրենցով անել Լեռնային Ղարաբաղը կամ, այնտեղ հարձակողական գործողություններ կազմակերպելով, հողեր վերցնել: 

Թուրքիան և ԱՄՆ-ն էլ իրենց հերթին ունեն իրենց շահերը Աբխազիայում: Ամերիկացիները դեմ չեն Ռուսաստանին աշխարհի այլ վայրերի խնդիրներից շեղելու համար հետխորհրդային տարածքի այս վայրում ստեղծել նոր «թեժ կետ»: 

Աբխազիայում հակամարտության հնարավոր զարգացման ռիսկը հնարավոր է նվազեցնել, եթե հայերին հնարավորություն տրվի լիարժեք զարգացնել իրենց մշակույթը: Օրինակ՝ հայոց լեզուն ճանաչվի որպես պաշտոնական լեզու: 

Իսկ հայերը պետք է ավելի շատ ուշադրություն դարձնեն համահանրապետական հայրենասիրությանը: Աբխազական իշխանությունները, իրենց հերթին, պետք է ստեղծեն ոչ թե երկրի էթնիկ ժողովուրդ, այլ երկրի քաղաքացիական ժողովուրդ, որտեղ քաղաքացու ազգային պատկանելիության հարցը երկրորդական պլանում է:

Կամո Խաչիկյան