Երևան, 17.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Անձեռնմխելիության պատրանքը. ի՞նչ դասեր է տալիս դատավոր Մասիս Մելքոնյանի շուրջ ծավալվող գործընթացը. «Փաստ» Բանանի «դիվանագիտությունը» և «պրիմիտիվ» քաղաքականության վիրուսային բանաձևը. «Փաստ» Ադրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ Վարդևանյան Աչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. Շարմազանով ԵԽԽՎ պատգամավորները խորը մտահոգություն են հայտնել Սամվել Կարապետյանի կալանավորման կապակցությամբ Շատ մեծ հավանականությամբ 10 տարի հետո ԵՄ չի լինելու, բայց Փաշինյանը 20 տարի հետո Հայաստանը տեսնում է ԵՄ կազմում․ Արտակ Զաքարյան Ե՞րբ և ինչպե՞ս ի հայտ եկան առաջին համակարգչային խաղերը. «Փաստ» ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (14 նոյեմբերի). Ուղևորատար գնացքների բախումը, թոքի՝ աշխարհում առաջին փոխպատվաստումը. «Փաստ» Գնաճային ռիսկերի ակտիվացման նոր ու բավականին զգայուն փուլ. ի՞նչ է սպասվում առաջիկայում Հայաստանի բնակչությանը. «Փաստ» Հայաստանում ընտրովի արդարադատությունը՝ սպառնալի՞ք ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների համար. «Փաստ»

Շաբաթօրյա գրական ընթերցումներ «Փաստ» օրաթերթից

«ՓԱՍՏ» ՕՐԱԹԵՐԹԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է «ՇԱԲԱԹՕՐՅԱ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄՆԵՐ» ՇԱՐՔԸ՝ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼՈՎ ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆՄՈՒՇՆԵՐԻՑ, ԱՅԴ ԹՎՈՒՄ՝ ՄԵՕՐՅԱ ԳՐՈՂՆԵՐԻ: ԱՅՍ ԳՈՐԾՈՒՄ ՄԵԶ ՄԵԾԱՊԵՍ ԱՋԱԿՑՈՒՄ Է ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՐՈՂՆԵՐԻ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ, ԳՐԱԿԱՆԱԳԵՏ ԱԲԳԱՐ ԱՓԻՆՅԱՆԸ, ԻՆՉԻ ՀԱՄԱՐ ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԵՆՔ:

ՀՌԻՓՍԻՄԵ ԳԱԼՍՏՅԱՆ 

ԱՆ­ԿԱ­ԽԻ ԳԻ­ՆԸ

Էսսե

Մեր միքանիհազարամյա հայրենիքը ինձանից ընդամենը մեկ տարով մեծ՝ 25-ամյա պետականություն է: Ես Անկախությունից հետո եմ ծնվել, իսկ անկախության գինը չգրված պարտքի պես բոլորի ուսերին է դրվում, նաև՝ իմ: 

Ամեն մեկը մի ձևով վճարում է. համարյա՝ խաչհամբույրի պես: 

Բայց կան մարդիկ, որոնց վճարած գինն էլ երբեք վերադարձնել չես կարողանում, ու այդ գինը ծանրանում է հոգուդ: 25-ամյա այս պետականությունը, որից անգամ ես եմ փոքր, սահմանում պահում են ինձանից էլ փոքրերը: 

Երևի բոլոր հայրենիքները նման են այն ծերուկներին, որոնք մի փոքր մրսում են թե չէ, ուզում են, որ բոլոր զավակները հավաքվեն իրենց շուրջն ու սկսեն խնամել: 

Չնայած, ես այդ քանի՞ հայրենիք եմ տեսել, որ այսպես եմ ասում: Իմն այս մեկն է, երևի ամենաէգոիստ ծերուկը, որից հոգնում ես, նեղվում-նեղանում ես, բայց մեկ է՝ սուսուփուս տանում ես նազերը, որովհետև դա միակն է, ուրիշը չունես:

Հայրենիքները ուշադրություն ու խաղաղություն են սիրում, ամուր սահմանի ու խաղաղության դեմ արյուն են ուզում: Հայրենիքները մեկ-մեկ դաժան են լինում, որ ավելի թանկանան, ավելի դժվարանա թողնել-հեռանալը: Հայրենիքները նվիրում ու պարտք են սիրում, ամեն-ամեն ինչ վերցնում, տեղը մի բուռ հող են տալիս: Իսկ մենք ապրում ենք հանդարտ, «անհոգ», անվրդով, մինչև այն պահը, երբ հերթական կիսակյանքն է հավերժանում: Հայրենիքները կիսակյանքերով են պահվում: Չէ՜, կիսակյանք էլ չէ, ավելի քիչ… Անչափ քիչ… 

Ի՞նչ իմանաս` ինչեր կարող էին լինել, ինչեր կարող էին արվել, եթե այդ կյանքերը շարունակվեին… կիսահեքիաթներ են մեզ մնում, որոնց վերջը միշտ հանկարծակի է գալիս ու սուր ցավով` առանց երկնքից ընկնող երեք խնձորի: Ու այդ կիսահեքիաթներից հետո թողնել-հեռանալը աններելի է դառնում…

«Երկիրը երկիր չի»-ները, «Ստեղ ապրելու տեղ չի, գնանք փրկվենք»-ները, «Ապե՜ր, առանց ռուսի մենք կորած ենք»-ները, բայց հատկապես ու ամենից շատ` «Էս ջահելությունը բանի պետք չի»-ներն ու «Եթե կռիվ սկսվի, ոչ ոք չի կռվի»-ները հերքվեցին… Էս ջահելության կողմից… Ղարաբաղում… Առաջին գծում… 25-ամյակից ընդամենը մի քանի ամիս առաջ:

Իմ ծնունդից առաջ այնքան բան է եղել: 

Բայց ես երբեմն չեմ կարողանում հասկանալ/արժևորել եղածը, կամ պարտվում եմ էմոցիաներիս, որովհետև ինձ սովորեցրել են, որ մենք խեղճ ազգ ենք, որ դարերով մեզ հարստահարել են, կոտորել են, մեզ ցեղասպանել են, գրողը տանի… 

Ես երբեմն չարանում եմ ու ամեն ինչ բարդում երկրի գլխին: Հետո զգում եմ, որ սիրտս չհովացավ, ու սկսում եմ Աստծուն մեղադրել: 

Չէ՜, դա էլ չի օգնում: Գուցե մեծ տերությունների՞ն հայհոյեմ: Բայց ինչո՞ւ: Խեղճերին խղճում են ու անցնում: Է, թող չխեղճանային իմ ապուպապերը: 

Չեմ ուզում Արտավազդի սինդրոմ ունենալ. վախենում եմ նախնիների անեծքից: 

Բայց ուզում եմ մերժել ապուպապերիս: 

Դարձե՛ք ու անիծե՛ք, տառապած պապե՛ր, իմ խեղճ պապե՛ր: 

Ախր, ես իմ երկրում ինձ տեր զգալ եմ ուզում, ուզում եմ այս հողի վրա ամուր ու ապահով քայլել, ուզում եմ` ինձ սովորեցնեք, որ հույսս միայն ինձ վրա պետք է դնեմ, որ ինձնից մեծն ու ուժեղը չկա:

Անկախի գինը ծանր է: Տանել չի լինում: Բայց ինձանից էլ փոքրերը իրենց ունեցած ամենաթանկն են տվել-տալիս-տալու, որ ես ապրեմ: 

Բայց ոչ հենց այնպես, այլ ապահով, խաղաղ, երջանիկ: Բայց իրենք չգիտեն, որ իրենց տված գնից հետո երջանիկ ապրելը դժվարանում է, դառնանում…

Անկախի իմ գինը անուններ ունի, տարիքներ ունի: Անկախը լուսանկարներ ունի: 

Քեռիից հիշողություններս այնքան քիչ են, այնքան աղոտ, որ ուրիշներին թվում է, թե չեմ էլ հիշում: Քեռին մեր ողջ ընտանիքի տված ամենամեծ գինը եղավ այն ժամանակ դեռ 5-ամյա պետականությանը: 

Դրանից ուղիղ 20 տարի անցավ, ու Անկախը մի անուն էլ ունեցավ: Իրենից 5 տարով փոքր, լուսավոր, ուրի՜շ… Ղարաբաղում, Ապրիլին մեր Անդրանիկը Անկախի նոր գինը սահմանեց իր ու ընկերների կյանքի գնով: 

Մարտակերտում, 116 դիրքում… Իրենց հետո կոչելու էին «Ուրֆանյանի քառյակ»… Լավագույնը, ամենահերոսականը աշխարհի երեսին գոյություն ունեցող բոլոր քառյակներից… Ամենահարազատը…

Մեր Անդրանիկի հետ «ծանոթացա» հետմահու: Դա ամենածանրն էր, ամենաաններելին: 

20 տարի այս մի պուճուր քաղաքի երկու բնակիչներս ապրել ենք զուգահեռ կյանքերով, ու հատման կետերից ոչ մեկն այդպես էլ մեր ճամփաները չի հատել: 25-ամյակին բերող այս ճամփեն ամեն ինչ փոխեց… մեր կյանքում, մեր մտքերում, ու զուգահեռ ճանապարհներն էլ հատվեցին, ուղղակի՝ առանց Անդոյի…

Հայրենիքները դաժան են, էգոիստ ծերուկների պես, պահվելու համար մեծ գին են ուզում… Իսկ այդ գինը տալուց հետո ապրելը ծանրանում է… Ու Անկախը դառնում է 20 տարվա տարբերությամբ նույն բարձունքի վրա, իրարից մի քիչ հեռու տեղավորված երկու հողաթումբ…

2016թ., ապրիլ

 

ՄԱՆԱՍԵ

ԲԱ­ՆԱՍ­ՏԵՂ­ԾԱ­ԿԱՆ ԸՆՏ­ՐԱ­ՆԻ

***

Ես տեսա ջրերում Անգարայի ինչպես էր

մի կալմիկ անարյուն

անշուք տաշտակը ցնցելով զտում մանրահատիկ

տիղմը` ոսկուց - և տեսա ինչպես էր գուշակում

այդ կալմիկը անկիրթ` որն է ոսկեփոշի

և որը` ավազ հոսուն.

տեսա և քեզ հիշեցի, հոգուս հոգի՜,

այդ ինչպե՞ս հասկացա, որ դու գեղեցիկ ես.

ես տեսա մոլոր նավերը իսպանական ինչպես էին լողում,

ինչպես էին լողում սահելու պես,

և շրջվեցին մեկեն, և շտապեցին ամպրոպից առաջ

դեպի լույսերը մերձափնյա և հանգրվանը հեռուև տեսա ինչպես մեկը նավերից այն տենչում էր մի լույսի որպես

գեղեցկություն իրական,

մինչ խորտակվեցին առագաստները իսպանական

այլ կայանի հետամուտ.

տեսա և քեզ հիշեցի, հոգուս հոգի՜,

այդ ինչպե՞ս հասկացա, որ դու ես գեղեցիկը.

ես տեսա Սամոսի ափերում սափորներ հնածո,

որ մարտիկներ էին պատկերում

մերկամարմին- կռացած,

ձեռնատարած – ուղղաձիգ - և տեսա մեկը  գեղեցկազարդ պահպանված,

կարծես նոր էր պտույտ արել այն կավագործ անիվը,

և նոր էր շունչ տվել ձեռակերտ.

տեսա և քեզ հիշեցի, հոգուս հոգի՜,

այդ ինչպե՞ս քեզ գտա այդքան գեղեցիկ...

 

***

Ես քեզ պետք է համեմատեմ, սիրելի՜ս,

այն աթենուհու հետ, որին խանդեց ամենագեղեցիկ վազը Ակրոպոլիսի

և խրոխտանում էր թաքուն նրա բարձրաձևությունն ունենալու,

և խռովեց ամենագեղեցիկ թուփը Ակրոպոլիսի,

և զրկվեցին գինուց աթենացիք.

ես քեզ պետք է համեմատեմ

Պաթոսի այն գեղեցկուհու հետ,

այն Աֆրոդիտեի, որին չծնկած – չերկրպագած և չմատուցած զոհաբերություն,

փակ էր քաղաքը մտնողի համար.

քեզ պետք է համեմատեմ բոբիկ ոտքերով

այն ձկնավաճառ եդովմուհու հետ,

որ ամեն գիշեր չվաճառված ձուկն էր նետում ծովն Աղի,

քանզի վճարում էին նրան...

գեղեցկության համար...

***

Ի՜նչ չնչին են, Գյոթե, ի՜նչ անհուզում,

դպիրներն այս` դաստիարակներ կարգված իմ կրքերին,

որ հեղգ տրված աշխատությամբ սակավ,

ո՛չ շնորհներ կարող էին շուրջը իրենց տեսնել,

ո՛չ էլ` իրենք լինել աստծուց շնորհակյալ.

ի՜նչ չնչին են, Գյոթե, և՛ անհուզում, և՛ հույլ,

Մենուայի որդուն ոնց պաշտպանող... ոճիր,

որ չգիտի` չունի արքան տիրոջ Խալդե 

գովերգության կարիք - և կարող է նրա՛ն խանդել,

ով չի կանգնել իր թշնամու կողքին, չի արշավել իր դեմ:

Ես եմ այսպես եղել խուճապական ու խեղճ,

ու ընդվզել ոչ գիտությամբ նախնյաց իմ Խալդ,

այլ կացին եմ ասես նրանց ձեռքից խլել`

թափահարել քո դեմ անջիղ – հուսահատված,

ու նայել ես դու ինձ ոնց Արգիշտին խալդյան`

իր ոտքերի առաջ տեսնի ոջիլ:

 

 

Անձեռնմխելիության պատրանքը. ի՞նչ դասեր է տալիս դատավոր Մասիս Մելքոնյանի շուրջ ծավալվող գործընթացը. «Փաստ»Բանանի «դիվանագիտությունը» և «պրիմիտիվ» քաղաքականության վիրուսային բանաձևը. «Փաստ»Հարյուրավոր հասցեներում լույս չի լինելու նոյեմբերի 17/18-ինՔուշները և Ուիթքոֆը եվրոպացիների հետ քննարկել են Ռուսաստանի և ԵՄ-ի միջև երկխոսության հաստատումըՄենք գիտենք՝ ինչպես հաղթել, բայց գիտենք նաև ինչպես արժանապատվորեն պարտվել․ Լուիս դե լա ՖուենտեԲաքվի ճարտարապետական դիմագծի կերտողը հայ էԶորակոչի տարիքային շեմը կփոխվի․ ում կվերաբերի նախագիծըԵրևանը մերժում է «Ալիևյան Սահմանադրությունը». Հայաստանի Սահմանադրության ճակատագիրը որոշելու են հայերը, ոչ թե Ադրբեջանը. Ուժեղ ՀայաստանԱԺ փոխնախագահ Արամ Վարդևանյանը ԵԽ գրասենյակի ղեկավարի հետ քննարկել է ընդդիմության նկատմամբ շարունակվող քաղաքական հետապնդումներըԹրամփի գնահատմամբ՝ Պուտինը փոքր-ինչ մեղմացնում է դիրքորոշումն Ուկրաինայի հարցումԵրևանում՝ Մալաթիա տոնավաճառի մոտ, բախվել են «Ferrari»-ն և «BMW»-նՀԱՊԿ քարտուղարը քննարկել է կազմակերպության պատասխանատվության գոտում տիրող ռազմաքաղաքական իրավիճակըԲախվել են «Howo», «Renault» բեռնատարներն ու «Opel Astra»-ն․ 3 վիրավորներից երկուսը անչափահասներ են«Փարաջանով Քլաբ Հաուս»-ը ներկայացրել է իր բացառիկ նախագիծը «Տուն Էքսպո»-ումՀանրապետությունում ձյուն է տեղում․ ի՞նչ իրավիճակ է ավտոճանապարհներինԱրսեն Գևորգյանի մահվան ամբողջ պատասխանավտությունը մինչև իր կյանքի վերջ կրելու է Նիկոլ Փաշինյանը․ Հարություն ՀարությունյանՍտալինն ու Սադամ Հուսեյնը կնախանձեին Փաշինյանին․ Ուժեղ Հայաստան«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը նոյեմբերի 15-17-ը մասնակցում է Մոսկվայում անցկացվող «Հանուն ազգերի ազատության» («За свободу наций») միջազգային համաժողովին․ Իվետա ՏոնոյանԵրիտասարդները՝ հանքարդյունաբերության իրական խնդիրների լուծման ճանապարհին․ ԶՊՄԿ-ն՝ CaseKey 2026-ումՑույց տվեք Ադրբեջանի որևէ օրենք, որը վերաբերում է Ղարաբաղին. Արշակ ԿարապետյանՄենք թույլ չենք տա Ալիևի պարտադրած Սահմանադրության ընդունումը․ Ուժեղ ՀայաստանՄեր ժողովուրդը երբեք չի մոռանալու Արցախն ու մեր անցյալը. Ավետիք ՉալաբյանՊարտքերի մեջ հայտնված քաղաքացիները չպետք է մնան միայնակ․ ի՞նչ պետք է անի պետությունը. Հրայր Կամենդատյան«Դադարեցրե՛ք Հայաստանը ազատությունը քաղաքական հավատարմությամբ պայմանավորող կալանավայր դարձնելու փորձերը». Աննա ԿոստանյանԶանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը շարունակում է աջակցել CaseKey կրթական նախաձեռնությանըՍահմանադրությամբ մարդը բարձրագույն արժեք է, բայց իրական կյանքում այդ սկզբունքը չի գործում. Արամ ՎարդևանյանՄենք միավորվել ենք՝ հանուն մեր արժեքների, ինքնիշխանության և ժողովրդավարության պաշտպանության. տեսանյութՀամալսարանից ազատվում են դասախոսներ իրենց քաղաքական հայացքների համար. Մենուա ՍողոմոնյանՊիտի օրենք փոխվի, որ ամեն դատարան չկարողանա համատարած կալանք կիրառի մեր հանդեպ. Ավետիք ՉալաբյանՍպասվում է գյուղմթերքի գների շեշտակի բարձրացում, քանի որ ունենք արտահանման դեֆիցիտ. Հրայր ԿամենդատյանՔաղաքական հետապնդումների նպատակը հասարակությանը վախի մթնոլորտում պահելն է՝ Ալիևի պարտադրած Սահմանադրությունն ընդունելու համար. տեսանյութՊետությունը ձեզ համար հոր տնից բերված օժիտ չէ, որ մաշված շորի պետ դեն նետեք. Աննա ԿոստանյանԱրսեն Գևորգյանը բանտարկվեց իր համոզմունքների համար, իսկ երեք շաբաթ անց ընտանիքին վերադարձվեց դագաղով. Իրինա ՅոլյանԵրբ իշխանության թիրախում հայտնվում են երեխաները․ Աննա ԿոստանյանԻշխանությունները շարունակում են խեղաթյուրել հայոց պատմությունը. Մենուա ՍողոմոնյանՔՊ-ի ներկայացուցիչնե՛ր, վախեցե՛ք, որ ձեր երեխաները ապագայում Արցախի կորստի համար մեղադրելու են ձեզ. Ցոլակ ԱկոպյանԱրսենն այսօր ողջ կլիներ, եթե չհամարձակվեր պայքարել իր համայնքի համար. Գոհար ՄելոյանUcom-ի աջակցությամբ Երևանում անցկացվել է «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026» դրոնների ամենամյա մրցարշավըԱրևմուտքը կընդունի՞ արդյոք ՆԱՏՕ-ի՝ մինչև ընդլայնումն ունեցած տեղակայմանը վերադառնալու պահանջները՝ դեռևս մեծ հարց է. դաշինքն առանց առճակատման՝ դժվար թե գնա նման զիջումների. Զաքարյան«Այն գումարները, որ ժամանակին ինչ-որ մարդկանց գրպաններն էին գնում, այսօր դառնում են մանկապարտեզներ, բակեր, փողոցներ և մայթեր». ԱվինյանBaghramyan Residence․ պրեմիում դասի բնակարաններ՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտայումԱլիևը պատրաստ չէ վերադարձնել ռազմագերիներին. նա իրական խաղաղություն չի ուզում. Աննա ԿոստանյանԻբր հեգնում էր. հիմա իրագործում է. Դավիթ ՍարգսյանԲաքուն ՉԻ՛ ԿԱՐՈՂ Հայաստանի Հանրապետությանը պարտադրել ներքին օրակարգ. Մարիաննա ՂահրամանյանԱյն մասին, թե ինչպես է Ադրբեջանը իր կամակատարների ձեռամբ փորձում քայլ առ քայլ կազմալուծել Հայաստանի Հանրապետությունը, և ինչպես մենք պետք է դրա դեմն առնենք. ՉալաբյանԱդրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ ՎարդևանյանԱդրբեջանը հող է նախապատրաստում Հայաստանից նոր զիջումներ պահանջելու համար` ալիևյան սահմանադրությունն անցկացնելուց հետո. Տիգրան ԱբրահամյանԺողովուրդը ՔՊ-ին սահմանադրական մեծամասնություն չի տվել` ալիևյան սահմանադրություն ընդունելու համար. Դավիթ ՂազինյանNova Building-ը «Տուն Էքսպո 2026»-ում ներկայացրել է բնակարանային առաջարկներն ու ձեռքբերման պայմաններըԱննայի և Մանեի հետ ամփոփում ենք «Ո՛չ ալիևյան սահմանադրությանը» իրազեկման ակցիան. տեսանյութ