Նորերն արդեն իսկ ցույց են տվել, որ իրենք ընդամենը «հինը քանդողների բրիգադ» են և ունակ չեն ինչ-որ նոր բան կառուցել
Միջազգային
eurasia.expert-ն «ԱՄՆ-ի բիոլաբորատորիները Հայաստանում. ի՞նչ են պայմանավորվել Լավրովն ու Փաշինյանը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի այցը Հայաստան կայացել է հայ-ռուսական ոչ անամպ հարաբերությունների ֆոնին:
Պրոբլեմային պահեր կարելի է համարել ինչպես նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի դեմ հարուցված քրեական գործը, այնպես էլ խուզարկությունները «Հարավկովկասյան երկաթուղում», «ORSIS» ռուսական ընկերության՝ սպառազինության մրցույթին մասնակցության արգելքը և այլն:
Ընդ որում, պաշտոնական Երևանը իշխանափոխությունից հետո փորձում է հարթել Մոսկվայի հետ հարաբերությունների «սուր անկյունները» և հավասարակշռել իրավիճակը տարբեր որոշումներով:
Օրինակ՝ իրավիճակային որոշում կարելի է համարել ռուսական զորախմբի կազմում Սիրիա հայկական մասնագետների խումբ ուղարկելը:
Նման իրավիճակային լուծում է նաև Հայաստանի տարածքում գտնվող, այսպես կոչված, ամերիկյան բիոլաբորատորիաների գործունեության հարցը: Այդ թեման վաղուց է անհանգստացնում պաշտոնական Մոսկվային, իսկ Փաշինյանի իշխանության գալով դարձել է ավելի արդիական: Իսկ ո՞ւմ են պատկանում բիոլաբորատորիաները:
Բաց աղբյուրներից հայտնի է, որ Հայաստանում Պենտագոնի ֆինանսավորմամբ լաբորատորիաներ են բացվել Երևանում, Գյումրիում, Վանաձորում, Մարտունիում և Իջևանում, այսինքն՝ միջոցներ են տրամադրվել Հայաստանի Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոնի արդիականացման համար:
Այդ լաբորատորիաներում իրականացվում են բիոլոգիական հետազոտություններ, ուսումնասիրվում են վիրուսները և մանրէները:
Ընդ որում, նման տիպի լաբորատորիաներ են ստեղծվել նաև Ուկրաինայում, Վրաստանում և Ղազախստանում:
Չնայած նրան, որ այդ լաբորատորիաները գտնվում են Հայաստանի պետական կառույցների ենթակայության տակ, նրանց համակարգումը իրականացնում է DTRA-ը (Վտանգների նվազեցման ամերիկյան գործակալություն), որի հայաստանյան ստորաբաժանումը ղեկավարում է մայոր Մեթյու Պոուպը:
Բացի հայ մասնագետներից, լաբորատորիաներում աշխատում են նաև ամերիկյան կապալառուների և ենթակապալառուների մասնագետները, որոնցից գլխավորը CH2M Hill-ն է: DTRA-ը պաշտոնապես հայտարարում է, որ իրենք ընդամենը իրականացնում են մեթոդական օգնություն, ֆինանսավորում և սովորեցնում հայ մասնագետներին:
Հարց է ծագում՝ թողնե՞լ, թե ՞ չթողնել ռուսներին մուտք գործել բիոլաբորատորիաներ: Ավելի վաղ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ իր սեփական ցուցումով ռուս մասնագետներին թույլատրվել է մուտք գործել բիոլաբորատորիաներ, իսկ Ռուսաստանի արտգործնախարարի՝ Հայաստան կատարած այցի ժամանակ էլ հայտնի է դարձել, որ այդ հարցը արդեն իսկ համաձայնեցված է և մնում է միայն այն հաստատել:
Հայաստանցի որոշ քաղաքագետներ արդեն հասցրել են հայտարարել, որ ռուս մասնագետների՝ ամերիկյան բիոլաբորատորիաներ մուտք գործելը թույլատրելու մասին որոշումը հանդիսանում է ընդամենը այնպիսի իրավիճակային որոշում, ինչպիսին էր Սիրիա հայկական զինվորականներ ուղարկելու որոշումը:
Այլ խոսքերով՝ Փաշինյանն իր իսկ կողմից Մոսկվայի հետ ստեղծված պրոբլեմները կոմպենսացնելու համար փորձում է ինչ-որ ժեստեր անել և հավասարակշռել իրավիճակը: Սակայն այդ ամենը նաև այլ համատեքստ ունի. նման ժեստերը խարխլում են հայ-ամերիկյան հարաբերությունները, և եթե առաջ Փաշինյանը որպես անկանխատեսելի գործընկեր էր ընդունվում Մոսկվայում, ապա հիմա նման քայլեր կատարելուց հետո նա սկսում է նույն կերպ ընդունվել նաև Վաշինգտոնում:
Այստեղ խոսքը ոչ թե այն մասին է, թե արդյոք Հայաստանին պետք են այդ ամերիկյան բիոլաբորատորիաները, և ոչ էլ այն մասին, թե արդյոք պետք է պաշտպանել դրանք, այլ այն մասին, որ հարցի նման մոտեցումը պաշտոնական Երևանին դիվիդենտներ չի բերում ո՛չ Մոսկվայից և ո՛չ էլ Վաշինգտոնից:
Պարզ է, որ այս ամենը կանդրադառնա հայ-ամերիկյան հարաբերությունների վրա և ինչ-որ այլ ոլորտում երկկողմ հարաբերություններին վնաս կհասցնի:
Իսկ ռուսների հետ հարաբերությունների բարելավման համար պետք չէ իրավիճակային քայլեր ձեռնարկել, այլ պետք է ցուցաբերել մտածված մոտեցում, պետք է հարաբերությունների զարգացման ստրատեգիա:
Հայաստանում հեղափոխությունն արդեն իսկ կատարել է կարևոր քայլ՝ առանց ցնցումների ոչ էֆեկտիվ կառավարող իշխանությունը փոխանցվել է նորերին:
Սակայն նոր իշխանության առաքելությունը դրանով չի ավարտվել, և նորերն արդեն իսկ ցույց են տվել, որ իրենք ընդամենը «հինը քանդողների բրիգադ» են և ունակ չեն ինչ-որ նոր բան կառուցել:
Քաղաքական գործընթացների տրամաբանությունը հուշում է, որ հասել է այն ժամանակը, երբ պետք է կազմավորվեն նոր խորհրդարան և նոր, արհեստավարժ կառավարություն, որոնք ունակ կլինեն համախմբել հասարակությանը և ապահովել երկրի արդյունավետ զարգացումը: Իսկ դա իր հերթին ռուս-հայկական ապագա հարաբերությունների զարգացման և Հայաստանի արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ մտորումների տեղիք է տալիս:
Նոր օրակարգի հիմնաքարը, կարելի է ասել՝ անգամ հայռուսական հարաբերությունների փիլիսոփայությունը պետք է դառնան այն բանի գիտակցումը, որ երկու երկրների շահերը պետք է լինեն միմյանց լրացնող և չլինեն իրարամերժ:
Զարգացած ենթակառուցվածքներով, ուժեղ բանակով և տնտեսությամբ ժամանակակից Հայաստանը կարող է դառնալ տարածաշրջանում ռուսական շահերի երաշխավոր:
Ընդ որում, կարևոր է նաև, որ հայ ժողովրդի խաղաղ գոյակցության նման երաշխավոր դառնա նաև ռուս-հայկական ռազմավարական դաշինքը:
Ընդ որում, երբեք պետք չէ Հայաստանի ռազմավարական և դաշնակցային գործընկերությունը Ռուսաստանի հետ դիտարկել որպես վասալական հարաբերություն:
Ռուսներին հավանաբար վասալներ պետք չեն, քանի որ 21-րդ դարում վասալներ պահելը շատ թանկ է նստում:
Պետք է արժանապատիվ համագործակցություն երկու կողմերի միջև, իսկ ուժեղ Ռուսաստանը և ուժեղ Հայաստանը կարող են լինել բացարձակ բնական դաշնակիցներ:
Կամո Խաչիկյան
