«Ամեն լա­վը ամեն վա­տի դեմ». ի՞նչ առա­ջար­կու­թյուն­ներ են անում ամե­րի­կյան վեր­լու­ծա­կան կենտ­րոն­նե­րը

eurasia.expert-ն ««Լոյալության հարկադրում». ԱՄՆ-ի վերլուծաբանները առաջարկում են վերափոխել հետխորհրդային Եվրասիան» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ ԱՄՆ-ի վերլուծաբանները շարունակում են Ռուսաստանին «զսպելու» ուղիներ փնտրել: 

Սեպտեմբերին RAND «ուղեղային կենտրոնը» ներկայացրել է զեկույց Սև ծովում ռուսական ներկայության հակազդման մասին, իսկ ավելի վաղ նույն կազմակերպության կողմից մանրամասն հետազոտվել է Ռուսաստանի ապակայունացման հեռանկարները նրա դաշնակից հետխորհրդային երկրներում իշխանական ռեժիմների փոփոխման միջոցով: 

Մասնավորապես, այդ փաստաթղթում Բելառուսին տրվել է Արևմուտքի և Մոսկվայի միջև գործող «մեղմացուցիչի» դեր: RAND-ի մեկ այլ զեկույցում, որը կազմվել է «Կարնեգի» կենտրոնի հետ համատեղ, նույն դերը արդեն տրվել է մի շարք երկրների: 

Նշենք, որ այս կազմակերպությունների ծառայություններից օգտվում են ամերիկյան և այլ պետությունների որոշ պետական կառույցներ: Այսպիսով, այդ վերջին՝ «Եվրասիայի հետխորհրդային տարածքում տարածաշրջանային կարգավիճակի վերանայման առաջարկություն» զեկույցում առաջարկվում է ստեղծել «միջանկյալ պետություններ»: 

Ըստ իմաստի, «միջանկյալ» են ճանաչվում այն պետությունները, որոնք «փաստացի գտնվում են Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև», սակայն այստեղ աշխարհագրությունը ոչ ճշգրիտ է, քանի որ հենց «Արևմուտքը» քաղաքական հասկացություն է: 

Այս երկրները, ըստ իրենց անվտանգության հայեցակարգի և տնտեսական ինտեգրացիայի, բաժանվել են երեք խմբի՝ «ռուսամետ»՝ Հայաստան և Բելառուս (ՀԱՊԿ-ի և ԵԱՏՄ-ի անդամներ), «արևմտամետ»՝ Վրաստան և Ուկրաինա (ձգտում են մտնել ՆԱՏՕ և ԵՄ), և «չեզոք»՝ Ադրբեջան և Մոլդովա: 

Նշենք, որ բոլոր այս նշված երկրներում, բացի Բելառուսից, այս կամ այն կերպ առկա են հակամարտություններ: 

Ըստ զեկույցի հեղինակների, այդ հակամարտությունները, որոշ երկրների ներքին խնդիրները, Ռուսաստանի և Արևմուտքի աճող դիմակայությունը իրենց ամբողջության մեջ կարող են բերել առկա իրավիճակի փոփոխման, որն իր հերթին ոչ միայն չի հանգեցնի անկայունության և սառը պատերազմի, այլ կնպաստի տարածաշրջանային իրավիճակի լարվածության պարպմանը: 

Որպես անվտանգության գլխավոր մարտահրավեր, զեկույցի հեղինակները անվանում են այդ երկրներին լոյալության հարկադրումը: 

Չեզոքության կամ «չմիանալու» տարբերակը համարվում է անընդունելի, քանի որ ի վերջո երկիրը ուժային որևէ կենտրոնի կողմից ճնշման արդյունքում դառնում է պայքարի հրապարակ: 

Այս ամենը նախատեսվում է իրականացնել չորս փուլով՝ ստեղծել կոնսուլտացիաների մեխանիզմներ, դրանց միջոցով որոշել տարածաշրջանային և արտաքին այլ խաղացողների դերերը, որոշ դեպքերում իրականացնել «երրորդ ուղի» և ապահովել այդ ստեղծված իրավիճակը միջազգային երաշխիքներով: 

Այստեղ հետաքրքիր է «երրորդ ուղին», քանի որ զեկույցում դա բացատրվել է Բելառուսի օրինակով, որը «իշխանափոխությունից» հետո որոշել է դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից, և ստեղծվել է կոնֆլիկտային իրավիճակ Ռուսաստանի հետ: 

Տնտեսական հարցերում փորձագետները նշում են, որ տարածաշրջանի երկրների հիմնական առավելությունը լինելու է հարևանների տարանցման հնարավորություններից օգտվելը: 

Ընդ որում, նշվում է նաև, որ ցանկալի է լինի ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-ի ինտեգրացիա, այսինքն՝ ստեղծվի միասնական տարածք «Լիսաբոնից մինչև Վլադիվոստոկ»: 

Օրինակ՝ ոչ միայն Բելառուսին առաջարկվում է մտնել ԱՀԿ, այլ անգամ Մոլդովային և Ուկրաինային առաջարկվում է կարգավորել տնտեսական կապերը Ռուսաստանի հետ և որպես հավասարկշռված հարաբերությունների օրինակ են բերվում Հայաստանը և Վրաստանը: 

Երևի թե զեկույցում որպես «միջանկյալ պետությունների» ամենացավոտ և, կարելի է ասել, արյունահոսող կետեր նշվում են տարածքային հակամարտությունները: 

Հաշվի առնելով այդ թեմայի բարդությունը և խճճվածությունը՝ փորձագետները խուսափել են կոնկրետ յուրաքանչյուր հակամարտության մասով առաջարկություններ անել: Ավելին, խուսափել են դրանք լրջորեն վերլուծել և կենտրոնացել են ընդհանուր բազային առաջարկությունների վրա: 

Առաջին հերթին առաջարկվել է տարածաշրջանային հակամարտությունները «անջատել» Արևմուտքի և Ռուսաստանի հարաբերությունների գլոբալ սրացումից: 

Սրան կարելի է երկակի վերաբերվել, քանի որ երբեմն անհասկանալի է, թե այդ հակամարտություններում որոնք են «մերոնք» և որոնք ոչ: 

Վերցնենք հենց Ղարաբաղյան հակամարտությունը, որը, ըստ իր ծագման և զարգացման, հեռու է ռուս-ամերիկյան հարաբերություններից, չնայած հաճախ կարելի է կարդալ «խորը վերլուծականներ» այն մասին, որ դա Մոսկվայի և Վաշինգտոնի միջև պայքարի մի էպիզոդ է: 

Զեկույցում առաջարկվում են հակամարտությունների լուծման ընդհանուր գործիքակազմեր: 

Առաջին փուլում նախատեսվում է, շնորհիվ տնտեսական և սոցիալական հատվածում իրականացվող «փոքր գործերի», դրանք «ներսառեցնել»: Դրանից հետո հակամարտությունները պետք է կարգավորել իրատեսական, փոխզիջումային և խաղաղ գոյակցության հիմքերով: 

Հասկանալով խնդրի բարդությունը՝ զեկույցի հեղինակները կոչ են անում ԱՄՆ-ին, ԵՄ-ին և Ռուսաստանին՝ դրդել ժողովուրդներին հաշտության՝ փոխարենը խոստանալով հանել պատժամիջոցները և աջակցություն ցուցաբերել (որպես օրինակ բերվում է թուրքական սահմանի հավանական բացումը Հայաստանի համար): 

Ամփոփելով՝ կարելի է ասել, որ RAND-ի զեկույցը շատ լուրջ նյութ է, որը արտահայտում է հեռավոր ապագան տեսնող և զգուշավոր ԱՄՆ-ի փորձագիտական հանրույթի կարծիքը: 

Այստեղ սովորական դարձած ժողովրդավարության հաղթարշավի փոխարեն փորձագետները Ռուսաստանի սահմանակից երկրներին առաջարկում են կառուցել հավասարակշռված չեզոքություն: 

Մի կողմից՝ այս սցենարը այդ երկրների համար կարող է հետաքրքիր լինել, բայց մյուս կողմից էլ՝ անհնար է այդ ամենին չկասկածելը: 

Այս ամենը ճիշտ կլիներ այն ժամանակ, երբ լուծարվեց Վարշավայի պայմանագրի երկրների միությունը: 

Այն ժամանակ կարելի էր ստեղծել միջազգային երաշխիքների տակ գտնվող չեզոք պետությունների գոտի, բայց փոխարենը ՆԱՏՕ-ն գերադասեց ծավալվել դեպի Ռուսաստանի սահմաններ: 

Զեկույցում կարող էին հետաքրքրություն ներկայացնել հակամարտությունների լուծումների ուղիները, բայց հեղինակները, հաշվի առնելով այդ թեմայի անընդգրկելիությունը, ցավոք, գերադասել են սահմանափակվել «ամեն լավը ամեն վատի դեմ» ձևաչափի աբստրակտ առաջարկություններով:

Կամո Խաչիկյան