Ռու­սաս­տա­նի գե­րիշ­խա­նու­թյու­նը ԵԱՏՄ-ում նշա­նա­կում է, որ Մոսկ­վան հա­վա­նա­կան գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ գնա­յին բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րում խա­ղում է առա­ջին ջու­թա­կի դե­րը

russian.eurasianet.org-ն «ԵԱՏՄ-ն շրջվում է դեպի Արևելք, բայց դա ձեռնտու է նրա ոչ բոլոր անդամներին» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ ԵԱՏՄ-ն գործընկերներ է փնտրում Ասիայում, և պարզ չէ, թե արդյոք դա ընդամենը ցանկություն է գրգռել Արևմուտքին, թե շահավետ առևտրային քաղաքականություն է:

 Ռուսաստանը շատ բաներ կարող է վաճառել Վիետնամին, բայց ԵԱՏՄ-ի` նրա ավելի փոքր գործընկերները չեն օգտվելու այս արևելա-ասիական երկրի հետ կնքած ազատ առևտրի պայմանագրից: 

Ռուսաստանի կողմից համակարգվող Եվրասիական տնտեսական միությունը (ԵԱՏՄ) այս տարի սկսել է ակտիվորեն ընդլայնել իր հարաբերությունների շրջանակը: 

Ստորագրվել են ազատ առևտրի պայմանագրեր Սերբիայի և Սինգապուրի հետ, քննարկվում է նույնը իրականացնելու ծրագիրը Հնդկաստանի հետ: 

Անցյալ ամսվա վերջին ուժի մեջ է մտել Իրանի հետ ժամանակավոր առևտրային համաձայնագիրը: 

Բանակցություններ են ընթանում Չինաստանի հետ: Լուրեր են պտտվում, որ ԵԱՏՄ-ն ուսումնասիրում է նաև Եգիպտոսի և Թուրքիայի հետ ազատ առևտրի հեռանկարները: 

Ինչպե՞ս է բաշխվելու այս երկրների հետ առևտրից ստացված շահույթը ԵԱՏՄ անդամ հինգ երկրների՝ Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի և Ռուսաստանի միջև: Հիմնվելով ԵԱՏՄ-ի ստեղծումից մեկ տարի անց ստորագրված և 2016 թվականին ուժի մեջ մտած Վիետնամի հետ կնքված ազատ առևտրի պայմանագրի փորձի վրա՝ կարելի է միայն կանխատեսումներ անել: 

Այդ համաձայնագիրը խթան է հաղորդել առևտրին, չնայած օգուտները եղել են անհավասար, և մինչ հիմա առավելապես շահել է Վիետնամը: Մինչև 2011 թվականը այն երկրները, որոնք հետագայում դարձել են ԵԱՏՄ անդամներ, հիմնականում ունեցել են դրական առևտրային հաշվեկշիռ Վիետնամի հետ, այսինքն՝ նրանք ավելի շատ արտահանել են Վիետնամ, քան ներմուծել այնտեղից:

 Համաշխարհային բանկի տվյալներով, հետագա տարիներին առևտրաշրջանառության կառուցվածքը փոխվել է հակառակ ուղղությամբ, և 2018 թվականին առևտրային դիսբալանսը հասել է 1,3 միլիարդ դոլարի:

Առևտրային դիսբալանսը պարտադիր չէ, որ միշտ բացասական երևույթ լինի: Թերևս ԵԱՏՄ անդամ երկրները ավելի շատ են ներկրում Վիետնամից, քանի որ առևտրային պայմանագիրը նրանց թույլ է տալիս ավելի մեծ շահույթ բերող ապրանքներ գնել Վիետնամում, քան այլ երկրներում: 

Իսկ Վիետնամը վերջին տասնամյակների ընթացքում դարձել է արտադրության լոկոմոտիվ: Առաջին հերթին Ղազախստանն է էականորեն օգտվել այդ պայմանագրից: 

Ղազախստանի արտահանումը Վիետնամ 2015 թվականից աճել է և մոտ 10 միլիոն դոլարից հասել միջինը մոտ 226 միլիոն դոլարի, ինչը հիմնականում պայմանավորված է օգտակար հանածոներով, ինչպիսիք են կապարն ու ցինկը: 

Ռուսաստանի արտահանումը Վիետնամ նույնպես աճել է ազատ առևտրի պայմանագրի կնքումից հետո՝ 2014 թվականի 1,4 միլիարդ դոլարից հասնելով մինչև մոտ 2,4 միլիարդ դոլարի, սակայն Վիետնամից ներկրումը Ռուսաստան էլ ավելի է աճել` 2,3-ից հասնելով 3,6 միլիարդ դոլարի: 

ԵԱՏՄ-ի կողմից մաքսատուրքերի իջեցումը վիետնամական տեխնոլոգիական ապրանքների համար, ինչպիսիք են հեռարձակման սարքավորումները և համակարգչային պրոցեսորները, օգնել է Վիետնամին ավելացնել իր արտահանումը Ռուսաստան: 

Բայց փոքր (և բնական պաշարներով ոչ շատ հարուստ) երկրները, ինչպես, ասենք, Ղրղզստանը, Վիետնամի հետ համաձայնագրից էական օգուտներ չեն ստացել: 

Հայաստանի դեպքում Վիետնամ արտահանումը չի աճել, իսկ ներմուծումը (հիմնականում տեխնոլոգիական բաղադրիչներ) ավելի քան կրկնապատկվել է և 2018 թվականին կազմել է մոտ 50 միլիոն դոլար: 

Ռուսաստանի գերիշխանությունը ԵԱՏՄ-ում նշանակում է, որ Մոսկվան հավանական գործընկերների հետ գնային բանակցություններում խաղում է առաջին ջութակի դերը: 

Տիպիկ օրինակ է այն, որ ալկոհոլը և սպիրտային խմիչքները, որոնք կազմում են Հայաստանի արտահանման զգալի մասը, չկան Վիետնամի հետ առևտրային համաձայնագրում, իսկ ծխախոտը, որը ևս Հայաստանի կարևոր արտահանման արտադրանք է, Վիետնամ է ներկրվում բարձր մաքսատուրքերով: 

Իսկ ահա հեղուկացված բնական գազը (մի ռեսուրս, որից Ռուսաստանը հսկայական քանակությամբ ունի), ի տարբերություն ալկոհոլի, առևտրային համաձայնագրով 2020 թվականից Վիետնամ կարտահանվի առանց մաքսատուրքերի: Ինչ վերաբերում է Սինգապուրին, ապա դժվար է ասել, թե ինչպես են ԵԱՏՄ երկրները օգտվելու նրա հետ ազատ առևտրի համաձայնագրից: 

Բանն այն է, որ Սինգապուրը աշխարհի ամենաբաց տնտեսություններից մեկն է, որտեղ ներմուծման միջին տուրքը կազմում է ընդամենը 0,19% (համեմատության համար նշենք, որ 2017 թվականին Ռուսաստանում այն եղել է 5%): 

Եթե համաձայնագիրը ստորագրելու հիմնական նպատակը այլ երկրների հետ առևտրի զարգացումն է (հատկապես այդ երկրներ անվճար արտահանման համար), Սինգապուրը, ամենայն հավանականությամբ, կշահի այդ համագործակցությունից, այսինքն՝ կստանա արտոնյալ մուտք դեպի ԵԱՏՄ շուկաներ, և հազիվ թե որևէ դրական փոփոխություն լինի ԵԱՏՄ երկրների արտահանման խթանման համար:

 Այլ խոսքերով ասած՝ Սինգապուրն առանց այդ համաձայնագրի էլ չէր խոչընդոտում իր շուկա ապրանքներ մատակարարելը այնպիսի երկրների համար, ինչպես, օրինակ՝ Հայաստանը: Իհարկե, կան նաև այլ առավելություններ: 

Ազատ առևտրի համաձայնագիրը կարող է նվազեցնել ոչ գումարային խոչընդոտները և խթանել կապիտալի հոսքը առևտրային գոտիների միջև: 

Ներդրումային համաձայնագրերը կարող են ընդլայնել երկկողմ ներդրումային գործընկերությունը: 

Սինգապուրի հետ պայմանագիրը առևտրի առումով ավելի հավանական է, որ ավելացնի սինգապուրյան արտահանումը ԵԱՏՄ երկրներ, և օգուտները այս դեպքում նույնիսկ ավելի միակողմանի են լինելու, քան ԵԱՏՄ-ի և Վիետնամի համագործակցության դեպքում է: 

Ընդհանուր առմամբ, ԵԱՏՄ առևտրային համաձայնագրերը ձեռնտու են միության առավել մեծ տնտեսություններին ՝ Ռուսաստանին և Ղազախստանին: 

Բացի դա, այդ պայմանագրերը թույլ են տալիս Մոսկվային հայտարարել, որ կատարում է իր խոստումը՝ հետ է կանգնում Արևմուտքից և հայացքը ուղղում է դեպի Արևելք:

Կամո Խաչիկյան