Արդյո՞ք ԱԳ նախարարը գործում է հին շրջանակներում, և արդյո՞ք փորձ է արվում ինչ-որ գործողություններով ապահովել տեղեկատվական-քաղաքական շղարշ
Միջազգայինregnum.ru-ն գրում է, որ Ժնևում տեղի է ունեցել հանդիպում Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարներ Զոհրաբ Մնացականյանի և Էլմար Մամեդյարովի միջև: Այն, ինչպես միշտ, ընթացել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների և ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպրչիկի միջնորդությամբ: Եվ, դարձյալ ինչպես միշտ, բանակցություններն ընթացել են փակ դռների հետևում:
Հիշեցնենք, որ նախարարների վերջին հանդիպումը տեղի էր ունեցել 2019 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Բրատիսլավայում:
Այն համարվել է ձախողված հենց թեկուզ այն պատճառով, որ այն ժամանակ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել էր, որ Ադրբեջանը, Հայաստանը և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրները հանդիպման ընթացքում կընդունեն Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցերի վերաբերյալ հնգակողմ հայտարարություն, որը թույլ էր տալիս եզրակացնել, որ եղել է նման փաստաթղթի նախագիծ:
Սակայն Հայաստանի վարչապետ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցային սեղանին քննարկվող որևէ փաստաթուղթ չկա»:
Ավելին, ինչպես ասել էր Ադրբեջանի արտգործնախարար Մամեդյարովը, հակառակ որոշ կանխատեսումների, բանակցությունները Բրատիսլավայում ծանր են եղել, և կողմերը հակասություններ են ունեցել օրակարգի գրեթե բոլոր հարցերում: Այդ իսկ պատճառով քչերն էին ներկայումս սպասում որևէ առաջընթացի Ժնևում ընթացող բանակցություններից: Բայց պատահեց անհավատալին: Նախ՝ ժնևյան բանակցությունները եղել են երկկողմ:
Կողմերը, սկսելով երկխոսությունը հունվարի 29-ին, այն շարունակել են նաև հաջորդ օրը:
Ընդհանուր առմամբ, նրանց զրույցը տևել է մոտ 11 ժամ, ինչը նախկինում չի եղել:
Ըստ Ադրբեջանի արտգործնախարարության մամուլի քարտուղար Լեյլա Աբդուլաևայի, ընթացիկ բանակցությունները «ամենաբարդն են եղել վերջին տարիների բանակցություններից», և դրանք «անցել են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների ներկայացրած օրակարգով»: Եթե այդ տեսակետից փորձենք պարզել իրավիճակը, ապա ակնհայտ է, որ հակամարտող կողմերը սեղանին ունեն որոշակի լուծման նախագիծ, որի շուրջ էլ ընթացել է բուռն առարկայական քննարկում:
Երկրորդ՝ բոլոր նախանշանները ցույց են տալիս, որ Բաքուն և Երևանը սկսել են ցանկություն ցուցաբերել գոնե ինչ-որ առանձնահատուկ կարևոր խնդրի շուրջ առաջ շարժվելու համար: Ուշագրավ է, բայց նրանք սկսել են շտապել՝ ակնհայտորեն զգալով իրենց վրա աճող արտաքին ճնշումը:
Բանակցությունների այլ մանրամասների մեջ խորանալը աներևակայելի դժվար է, քանի որ անմիջապես կարելի է հայտնվել բարդ ինտրիգների լաբիրինթում: Ֆորմալ տեսակետից արդեն երկար տարիներ Երևանի և Բաքվի կողմից մադրիդյան սկզբունքները համարվում են բանակցային գործընթացի հիմնական հիմք:
Միևնույն ժամանակ, զուգահեռ իրականություն է ձևավորվել, քանի որ Փաշինյանը, հայտարարելով, որ Մադրիդյան սկզբունքները «Սերժ Սարգսյանից մնացած քաղաքական ժառանգություն են», խորտակում է այդ հիմքը:
Այդ կապակցությամբ իրական հարց է առաջանում՝ իսկ ինչի՞ վրա է աշխատել այդ դեպքում Հայաստանի արտգործնախարարը:
Թե՞ նա ընդհանրապես հաշվի չի առնում Փաշինյանի հայտարարությունները և հակամարտության քաղաքական կարգավորման համար գործում է հին շրջանակներում:
Եթե այդպես է, ապա ստացվում է, որ Մնացականյանը, կարծես թե, հավատում է բանակցությունների արդյունավետությանը, իսկ վարչապետը՝ ոչ: Սակայն նախարարը չի կարող փոխել իրավիճակը, կամ էլ նրան թույլ չեն տա նման բան անել: Կամ էլ ընդհակառակն է.
Փաշինյանը, օգտվելով նրանից, որ ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծման համար անհրաժեշտ պայմանների քննարկումը տեղի է ունենում միայն երկու երկրների առաջնորդների և դիվանագետների միջև փակ դռների հետևում, փորձում է ինչ-որ գործողություններով ապահովել տեղեկատվական-քաղաքական շղարշ: Ամերիկացի փորձագետ Ջոշուա Կուչերայի կարծիքով, «Փաշինյանը, հնարավոր է, փորձում է ավելի խորը բանակցություններ վարել, որպեսզի հարցը վերջին երեսուն տարում առաջին անգամ առավել հստակ լուծում ստանա»:
Բայց ինչպիսի՞ լուծում է դա, և որո՞նք են «ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացում առկա որոշակի առաջընթացները», որոնց մասին սկսել են խոսել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների արտաքին գործերի նախարարությունները:
Արդյո՞ք արդարացի է միջազգային միջնորդների առաջարկած հումանիտար և անվտանգության միջոցառումների իրականացման որոշումը, և արդյո՞ք անհրաժեշտ է սկսել աննախադեպ դիվանագիտական բանակցությունների մարաթոն:
Նշենք նաև այն, որ որոշ փորձագետներ սկսել են բարձրաձայնել ֆորս-մաժորային սցենարի մասին: Այսինքն, հայկական հասարակության ջանքերով թաղել մադրիդյան սկզբունքները և վերսկսել թեկուզ կարճաժամկետ բախումները Ադրբեջանի հետ, որպեսզի հետո ամեն ինչում մեղադրեն Ռուսաստանին:
Բայց նման զարգացումը վտանգավոր է ինչպես Երևանի, այնպես էլ Բաքվի համար: Վերադառնալով ժնևյան հանդիպմանը՝ նշենք, որ նախարարները հայտարարել են ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացը հետագայում քննարկելու պատրաստակամության մասին:
Իր հերթին, ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, ինչպես միշտ, ընդհանուր առմամբ վերահաստատել է «իր լիակատար հանձնառությունը հակամարտության խաղաղ լուծում գտնելու համար կողմերին օժանդակելու, կարգավորման գործընթացում գաղտնիության սկզբունքի, ինչպես նաև արդար և կայուն խաղաղություն հաստատելու համար փոխզիջման ոգին պահպանելու գործում»:
Հավանաբար հետագայում գլխավոր իրադարձությունները տեղի կունենան կուլիսների հետևում արտաքին գործերի նախարարությունների փորձագետների մակարդակով, ընդ որում, հնարավոր է՝ ոչ միայն երկու երկրների արտգործնախարարությունների. կհաշվարկվեն ներքին կամ որոշ արտաքին գործոններ, և միջնաժամկետ հեռանկարում նվազագույնի կհասցվի լայնամասշտաբ հակամարտության սրացման ռիսկը: Ինչպես ասում են, շնորհակալություն գոնե դրա համար:
Կամո Խաչիկյան
