Հայ դիվանագետները միտումնավոր դուրս են բերվել խաղից. ի՞նչ դիրքորոշում կունենա Վատիկանը Արցախի հարցում
Միջազգայինregnum.ru-ն «Վատիկանը ավարտում է Անդրկովկասի մասնատումը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ հաճախ չի լինում, որ արտասահմանյան դեսպանների և երկրների կառավարությունների անդամների միջև հանդիպումներն ուղեկցվում են ինտրիգային մանրամասներով:
Այնուամենայնիվ, բացառություններ լինում են: Նման բացառություն է եղել Երևանում Հայաստանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանի և Հայաստանում ու Վրաստանում առաքելական նյունցիա, արքեպիսկոպոս Ժոզե Ավելինա Բեթթանկուրի միջև տեղի ունեցած մարտի 4-ի հանդիպումը:
Ինչպես տեղեկացրել է Ավինյանի գրասենյակը, «զրուցակիցները վստահություն են հայտնել, որ համատեղ ջանքերով հնարավոր կլինի հետագայում զարգացնել և ամրապնդել երկկողմ հարաբերությունները. փոխվարչապետ Ավինյանը և արքեպիսկոպոս Բեթթանկուրը քննարկել են անգամ Հայաստանում նստավայր բացելու հնարավորության հարցը»:
Եվ հենց այդ վերջին նորությունն է սենսացիոն: Նախ՝ բացատրենք, թե ինչպես են ներկայում Սուրբ աթոռի առաքելական նյունցիաներ բացվում, որոնք փաստացի Վատիկանի դեսպանատներն են:
Վատիկանը դա անում է այն երկրներում, որտեղ առկա է կաթոլիկ համայնք: Նյունցիա բացելու իր շահագրգռվածության մասին ընդունող կողմը տեղեկացնում է Սուրբ աթոռին: Հաջորդիվ սկսվում է նամակագրության գործընթաց, և նախաձեռնությունը փոխանցվում է փաստաթղթային լեզվի:
Դրանից հետո հայտարարվում է նյունցիա ընդունելու պատրաստակամության մասին: Հյուրընկալող երկիրը առաջարկում է տարածքի ընտրություն, որը ստուգվում է Վատիկանի մասնագետների կողմից: Կան հատուկ պահանջներ:
Օրինակ՝ տարածքում պետք է լինեն սենյակներ սպասարկում իրականացնող միանձնուհիների համար (առնվազն երեք), պետք է լինի մատուռ, անհատական հոգևոր վարժությունների համար նախատեսված սենյակ և այլն:
Վատիկանում հաստատում են նախագիծը, ապա նշանակված նյունցիան կա՛մ սպասում է, որ հյուրընկալ կողմը նախապատրաստի տարածքը որոշված ձևով, կա՛մ էլ անմիջապես մեկնում է նշանակման երկիր և այտեղ բնակվում հյուրանոցում՝ մինչև իր նստավայրի պատրաստ լինելը:
Ցանկացած դեպքում նյունցիաների բացման ընթացքում հիմնական գործը կատարում են դիվանագետները: Բայց Ավինյանը կապ չունի Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարության հետ, չնայած նրան, որ համարվում է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի «հեղափոխական թիմի» անդամ:
Ավելին, տարօրինակ է այն, որ արքեպիսկոպոս Բեթթանկուրը, այցելելով Երևան, չի հանդիպել արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանի հետ: Սա ստիպում է մտածել, թե արդյո՞ք դա «պատահական» է: Կարող են լինել տարբեր վարկածներ և ենթադրություններ, սակայն, այնուամենայնիվ, հայ դիվանագետները միտումնավոր դուրս են բերվել խաղից:
Բայց նման նկատառումները վերաբերում են միայն Երևանի ներքաղաքական խոհանոցին: Իսկ ինչ վերաբերում է Վատիկանին, եթե նա որոշել է նյունցիա բացել Հայաստանի մայրաքաղաքում, ապա դրա հետևում արդեն իսկ առկա է մեծ աշխարհաքաղաքականություն: Հիշեցնենք, որ Սուրբ աթոռը 1992 թվականի մայիսի 24-ին հայտարարել էր Անդրկովկասյան երեք հանրապետություններում՝ Ադրբեջանում, Հայաստանում և Վրաստանում առաքելական նյունցիայի ստեղծման մասին:
Միևնույն ժամանակ, Թբիլիսին ընտրվել էր որպես Կովկասը վերահսկող նյունցիայի նստավայր: Երեք նոր պետությունների համար մեկ նյունցիայի առկայությունը արտահայտել է տարածաշրջանում Վատիկանի քաղաքականությունը:
Սակայն նյունցիան իր գործունեության ընթացքում չէր կարող անցնել ընդհանուր բառերից այն կողմ առանց վախենալու, որ հանրապետություններից որևէ մեկում ինչ-որ բան դուր չի գա:
Պարզ է, որ Վատիկանի դիվանագետներին դա դուր չէր գալիս: Նրանց քայլերը զննվել են մանրադիտակի տակ: Օրինակ, երբ 2006 թվականին նյունցիա Հուջերոտին գնացել էր Աբխազիա, նրան կանչել էին Վրաստանի արտգործնախարարություն և «կտրականապես պահանջել, որ նման այցերը համաձայնեցվեն Թբիլիսիի հետ»:
Իրավիճակը սկսել է փոխվել միայն վերջին տարիներին: 2018 թվականին արքեպիսկոպոս Բեթթանկուրը նշանակվել է նյունցիա Հայաստանում և Վրաստանում, իսկ արքեպիսկոպոս Ռասելը՝ նյունցիա Ադրբեջանում:
Եվ անմիջապես ինտրիգ է ծագել, քանի որ 2016 թվականից Ռասելը հանդիսանում է Թուրքիայում և Թուրքմենստանում Վատիկանի դեսպան: Այդ կերպ ստացվել է, որ Վատիկանը փոխել է ամբողջ Անդրկովկասի համար մեկ նյունցիա ունենալու նախորդ սխեման: Ադրբեջանը հանդիսանում է շիա իսլամական երկիր, սակայն Վատիկանը Բաքուն մտցրել է սուննիական թուրքական խմբի մեջ:
Հետագայում առանձին դիվանագետի նշանակմամբ նյունցիայի ստեղծումը Երևանում խոսում է Սուրբ աթոռի՝ Հայաստանին վերաբերող նոր ռազմավարության մասին ինչպես եկեղեցական, այնպես էլ քաղաքական տեսանկյունից: Վատիկանը նյունցիա ստեղծելուց առաջ խնդրում է տեղի Եկեղեցու համաձայնությունը:
Օրինակ՝ Ադրբեջանի դեպքում խորհրդակցություններ են անցկացվել Անդրկովկասի մահմեդականների հոգևոր վարչակազմի և Ռուսաստանի Ուղղափառ եկեղեցու Բաքվի թեմի հետ:
Երևանի պարագայում, Հայ Առաքելական եկեղեցու հետ կապված, որը հանդուրժողական է վերաբերվում լատինական ծիսական կաթոլիկներին, հավանաբար հարցեր չեն լինի: Ընդ որում, Էջմիածինը կարող է բարձրացնել հարաբերությունների մակարդակը Վատիկանի հետ՝ ի հաշիվ հայ կաթոլիկ եկեղեցու:
Բացի դա, հարցեր են ծագելու՝ կապված Լեռնային Ղարաբաղի հետ: Երևանում գտնվող առաքելական նյունցիայի ղեկավարը ստիպված կառնչվի այդ խնդրին: Ավանդաբար Սուրբ աթոռը հայտարարում է իր աջակցությունը տարածքային ամբողջականության սկզբունքին, որը սկզբունքորեն ձեռնտու է Ադրբեջանին:
Այնուամենայնիվ, գործնականում Անդրկովկասում հրապարակային հայտարարությունների մակարդակով Վատիկանի դիվանագետները սովորաբար աջակցություն են ցուցաբերել միայն Վրաստանի տարածքային ամբողջականությանը: Բաքուն չի կարող պարծենալ իր խնդրի նկատմամբ նման ուշադրությամբ:
Եվ չնայած նրան, որ Լեռնային Ղարաբաղում չկան կաթոլիկներ, որը թույլ է տալիս Սուրբ աթոռին լռել, բայց, ըստ երևույթին, այս կամ այն կերպ անհրաժեշտություն կծագի շփվել Ստեփանակերտի հետ: Եվ այստեղ հարց է ծագում՝ իսկ ինչպիսի՞ նախագիծ է նախատեսում իրականացնել Վատիկանը Հայաստանի և/կամ Արցախի հետ կապված հարցերում:
Կամո Խաչիկյան
