Բացասական հետևանքների հաղթահարումը հնարավոր է
Միջազգայինng.ru-ն գրում է, որ համաճարակը հարվածել է ԵԱՏՄ-ին և ստուգում է նրա կայունությունը։ Ռուսաստանը փակել է իր սահմանները, Ղազախստանն ու Հայաստանը արտակարգ դրություն են մտցրել, իսկ Բելառուսն ու Ղըրղըզստանը մեկուսացված են: ԵԱՏՄ անդամ պետությունների միջև հաղորդակցությունը փաստացի դադարեցված է: Կապերի խզումը խոշոր հարված է ինտեգրացիոն գործընթացներին և հետ է մղում ԵԱՏՄ-ին: ԵԱՏՄ երկրների իշխանությունները չեղյալ են հայտարարել տոնակատարությունները, մասնավորապես Նովրուզի գարնանային արձակուրդը, ինչպես նաև Մայիսյան հաղթանակի շքերթները:
Միայն Մոսկվան չի պլանավորել հրաժարվել Մայիսի 9-ի միջոցառումներից: Բայց դա գրեթե միակ լավատեսական հաղորդագրությունն է: Սահմանափակիչ միջոցառումները կխստացվեն, եթե չհաջողվի արագորեն զսպել համաճարակը, իսկ համաճարակաբանական ճակատի ամենօրյա զեկույցները առայժմ հուսադրող չեն։ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի նախագահ Միխայիլ Մյասնիկովիչը կոչ է արել ԵԱՏՄ երկրներին կորոնավիրուսի տարածման դեմ պայքարի համար մշակել համատեղ միջոցառումներ։
Նրա խոսքով, համաճարակը արդեն իսկ ազդել է բեռնափոխադրումների և ապրանքաշրջանառության հոսքերի վրա, առաջացել են դրամավարկային քաղաքականության հետ կապված խնդիրներ:
Հայաստանի խնդրանքով չեղարկվել են ներմուծման վճարները այն բժշկական ապրանքների վրա, որոնք օգտագործվում են համաճարակի կանխարգելման և դրա դեմ պայքարի համար: Ղըրղըզստանի առաջարկությամբ տեղեկատվության փոխանակման նպատակով կստեղծվի աշխատանքային խումբ, որը կորոնավիրուսի տարածման համատեքստում կզբաղվի ԵԱՏՄ տարածքում մակրոտնտեսական կայունության, առևտրի և աշխատուժի տեղաշարժի ազատության հարցերով։
Ըստ Մյասնիկովիչի, «իրենք պայմանավորվել են փոխանակել տեղեկատվություն ոչ միայն կորոնավիրուսի դեմ պայքարի միջոցների վերաբերյալ, այլ նաև դրամավարկային քաղաքականության և միգրացիայի հարցերով»: Իսկ Կենտրոնական Ասիայի, Կովկասի և Վոլգայի տարածաշրջանի ուսումնասիրությունների կենտրոնի գիտաշխատող Ալեքսանդր Վորոբյովի կարծիքով, «իրավիճակը բացասաբար է անդրադառնում ԵԱՏՄ-ի վրա, և առաջին հերթին դրսևորվում է ազգային էգոիզմը, քանի որ տնտեսական իրարանցման ժամանակ պետությունները հանուն իրենց գոյատևման քիչ են ուշադրություն դարձնում ուրիշների վրա, իսկ դա վնասում է ցանկացած միության, և ԵԱՏՄ-ն բացառություն չէ»։
Նրա կարծիքով, առանձին խնդիր է հումանիտար հարցը, երբ ԵԱՏՄ և ԱՊՀ երկրների, այդ թվում՝ Ռուսաստանի քաղաքացիներ գտնվում են այլ երկրներում: Ղըրղըզստանի վարչապետի խորհրդական Կուբաթ Ռախիմովը ևս համաձայն է, որ իրավիճակը մտահոգիչ է: Ըստ նրա, «ինտեգրացիոն բոլոր միավորումները մի քանի օրվա ընթացքում վտանգվել են հարաբերական տրոհման, քանի որ սահմանները փակ են, մարդկանց և ապրանքների տեղաշարժը սահմանափակ է, և դա հարվածել է ղըրղըզստանցի աշխատողներին»:
Այս կրկնակի ճգնաժամը` համաճարակաբանական և տնտեսական, հնարավորություն է տվել վերաիմաստավորել ԵԱՏՄ ինտեգրման բազմաթիվ մոտեցումներ: Ըստ Ռախիմովի, իհարկե, հնարավոր է ԵԱՏՄ մակարդակում ավելի սերտորեն համակարգել գործողությունները, բայց ճգնաժամի դրսևորումները շատ կոշտ են, չնայած հույս կա, որ ԵԱՏՄ մակարդակում կմշակվի խորը փոխազդեցության ընդհանուր մեխանիզմ»: Իրավիճակը սրվել է նավթի գնանկմամբ և դրան հաջորդած ռուսական ռուբլու արժեզրկմամբ, որին կարող է հետևել ԵԱՏՄ մյուս երկրների ազգային արժույթների արժեզրկման գործընթացը, որի արդյունքում երկրների միջև առևտրի ծավալները կսկսեն ստանալ դոլարային արտահայտություն։
Ռախիմովը կարծում է, որ ԵԱՏՄ-ն կունենա տնտեսական կորուստներ, բայց կդիմադրի. պետք է միշտ լինի «պլան Բ», որը հնարավորություն կտա ունենալ նվազագույն կորուստներ: Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտուտի Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի ուսումնասիրության կենտրոնի վերլուծական խմբի ղեկավար Ստանիսլավ Պրիշտինը գտնում է, որ բոլոր երկրները կունենան տնտեսական վնասներ, չնայած սահմանների փակումը անհրաժեշտ և հիմնավորված միջոցառում է, իսկ երբ համաճարակը դադարի, երկրների միջև կապերը կվերականգնվեն:
Նրա կարծիքով, այս պահին անհրաժեշտ է արագ լուծել այն միգրանտների հարցը, որոնք ստիպված են վերադառնալ հայրենիք: Կենտրոնական Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի փորձագետ Ալեքսանդր Կնյազևն էլ կարծում է, որ ինտեգրացիոն բոլոր միավորումներում կապերի խզումը մեծ հարված է գլոբալիզացիայի գործընթացին:
Ըստ նրա, ԽՍՀՄ օրինակից երևում է, որ տնտեսական կապերի խզումը կարող է տեղի ունենալ գրեթե անմիջապես, և ընդհակառակը, միավորման գործընթացները շատ ավելի երկարաժամկետ են: Ըստ փորձագետի, ազգային էլիտաները միշտ էլ եսասիրական են, հակված են ներքին մեկուսացման, հատկապես, եթե սահմանների ազատականացումը ազդում է նրանց շահերի վրա:
Կնյազևը նաև այն կարծիքին է, որ առկա ներկայիս գործընթացները ԵԱՏՄ-ին հետ են մղում, քանի որ արդյունաբերական համագործակցության, առևտրային հարաբերությունների և հումանիտար համագործակցության մակարդակը արագորեն ընկնում է:
Ըստ փորձագետի, սա ուժեղ փորձություն է ԵԱՏՄ բոլոր երկրների տնտեսությունների և ազգային էլիտաների քաղաքական նախասիրությունների համար, քանի որ բոլոր բացասական հետևանքների հաղթահարումը հնարավոր է ապահովել միայն ԵԱՏՄ բոլոր երկրների կողմից քաղաքական կամքի դրսևորմամբ:
Կամո Խաչիկյան
