Կառավարության որորոշումը ոչ միայն կոռուպցիոն ռիսկեր է պարունակում, այլև հանգեցնում է առաջարկվող գների կտրուկ աճին

«Գնումների աջակցության կենտրոն» ՍՊԸ-ի հիմնադիր նախագահ, ԵՊՀ դոցենտ, «Մեկ Հայաստան» կուսակցության քաղխորհրդի անդամ Հասմիկ Ենգոյանը Orer.am-ի հետ զրույցում խոսելով պետական գնումների ոլորտում առկա հիմնախնդիրների, մրցակցության սահմանափակումների, տնտեսվարողների համար պետական մրցույթներին մասնակցելու խոչընդոտների մասին նշեց,  որ ցանկացած օրենսդրական փոփոխություն պետք է նպաստի ոլորտի զարգացմանը:

Մինչդեռ, ՀՀ կառավարության 2019 թ. հոկտեմբերին ընդունված և 2020-ի հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտած ՀՀ կառավարության 2017թ. թիվ 526 - Ն որոշման համաձայն, բանկային երաշխիքի ձևով տրված պայմանագրի ապահովումը նախկին 10 %-ի փոխարեն դարձել է 110 %:

Կառավարութան որոշմամբ նվազեցվել է նաև գնային առաջարկի շեմը, ինչը ևս լրացուցիչ խոչընդոտներ է առաջացնում: Եթե նախկինում պետգնման մրցույթին մասնակցած և շահած ընկերությունը պետական մարմնի հետ պայմանագիր կնքելուց առաջ 70 մլն դրամ և ավելի գնային առաջարկի դեպքում էր պայմանագրի ապահովում՝ բանկային երաշխիք ներկայացնում նշված գումարի 10 %-ի չափով, ապա ներկայում, բանկային երաշխիք պետք է ներկայացնի 10 մլն դրամից ավելի արժողությամբ պայմանագրի դեպքում:

«Այս փոփոխությամբ երկու շատ ծանր բեռ դրվեց տնտեսվարողների վրա: Առաջինը՝ 70 մլն դրամի շեմը իջեցվեց10 մլն դրամ և 10 % պայմանագրի ապահովման՝ բանկային երաշխիքի չափը հասցվեց 110 %-ի: Բացի այդ, եթե ընկերությունը մրցույթը հաղթելուց հետո սահմանված ժամկետում չկարողանա կամ չհասցնի ներկայացնել բանկային երաշխիք, կներառվի սև ցուցակում, և երկու տարով կզրկվի պետական գնումների մրցույնթներին մասնակցելու իրավունքից:

«Մեկ Հայաստան» կուսակցության կողմից կատարված մշտադիտարկման արդյունքում կարող ենք արձանագրել, որ այս փոփոխությունները հանգեցրել են բազմաթիվ բացասական հետևանքների, այդ թվում՝ պետական գնումների մրցույթների մասնակցության նվազմանը, որը հասել է 50-80 %-ի: Բացի այդ, բանկային երաշխիք ձեռք բերելը և՛ աշխատատար է, և՛ մեծ ծախսերի հետ է կապված: Մյուս կողմից, նման պահանջների դեպքում տնտեսվարողը չի կարողանա մի քանի մրցույթի մասնակցել և հաղթել, ահռելի չափերի հասնող գումարները բանկային երաշխիքների տեսքով բանկերում սառեցնելու պատճառով»,- ասաց Հ. Ենգոյանը:

«ՄեկՀայաստան» կուսակցության կողմից կատարված մշտադիտարկման արդյունքում պարզ է դարձել նաև տարբեր բանկային համակարգեր երաշխիք տրամադրելու տարբեր պայմաններ են առաջարկում:

Օրինակ, բանկային երաշխիքը տրամադրվում է ընկերության տվյալ բանկում շրջանառության 20 %-ի չափով, ինչը նշանակում է, որ կազմակերպությունը պահանջվող գումարից հինգ անգամ ավելի շրջանառություն պետք է ունենա տվյալ բանկում:

«Բանկերը բանկային երաշխիք են տրամադրում նաև ընկերության կողմից գրավադրվող գույքի դեպքում, բայց այս դեպքում գույքը գնահատվում է ոչ թե իրական, այլ՝ լիկվիդացիոն գնով: Իսկ բանկային երաշխիքն էլ իր հերթին տրամադրվում է գրավադրված գույքի լիկվիդացիոն գնի առավելագույնը 80 տոկոսի չափով:

Բանկային երաշխիք տրամադրելու հաջորդ տարբերակը բանկային երաշխիքի գումարի 2-5 %-ը բանկում թողնելն է, ինչը ևս լրացուցիչ բեռ է տնտեսվարողի համար: Այս ամենից բացի, ամենածանր բեռը տնտեսվարողի համար բանկային երաշխիքի սպասարկման միջինացված տարեկան գումարն է, որը ևս կազմում է բանկային երաշխիքի 2-5 %-ը:

Ասվածից հետևում է, որ 110 % բանկային երաշխիք ներկայացնելը հեշտ գործ չէ, ենթադրում է լրացուցիչ ծախսեր և հանգեցնում է բազմաթիվ բացասական հետևանքների: Դրա պատճառով շատ տնտեսվարողներ նախընտրում են չմասնակցել պետգնումների մրցույթներին: Մեր կուսակցության կարծիքով այս կարգավորումը պետք է վերանայվի և վերադարձ պետք է կատարվի նախկին կարգավորումներին»,- ասաց Հ. Ենգոյանը:

Կուսակցության ուսումնասիրությունները ցույց են տվել նաև, որ նոր կարգավորումների պայմաններում փոքր և միջին բիզնեսը ևս չի կարողանա մասնակցել պետական գնումների մրցույթներին, իսկ խոշոր ընկերությունների ռեսուրսները կբավարարեն սահմանափակ թվով մրցույթների մասնակցել:

Ու, թեև նոր կարգավորմամբ 10 մլն դրամից ցածր մրցույթների դեպքում բանկային երաշխիք չի պահանջվում, սակայն այդ գումարով, բնական է, մեծամասշտաբ ծրագրեր հնարավոր չէ իրականացնել:

Խոսելով կառավարության կողմից հայտարարված խոշորամասշտաբ ծրագրեր իրականացնելու ցանկության մասին, կուսակցության քաղխորհրդի անդամի դիտարկամբ դրանք ամենայն հավանականությամբ դժվար իրագործելի կլինեն, քանի որ նախկին՝ միջինում 10-12 մրցույթին մասնակցող ընկերության փոխարեն ներկայում մրցույթներին մասնակցում է առավելագույնը 3 ընկերություն:

Ուշագրավ է նաև, որ շատ մրցույթներ պարզապես չեն կայանում մասնակիցներ չլինելու պատճառով: Այս ամենը կարող է մեծ վնաս պատճառել բյուջեի միջոցների ռացիոնալ օգտագործման համար թե՛ ոչ մրցակցային միջավայրի, թե՛ գնային առաջարկում բանկային երաշխիքի հետ կապված ծախսերը ներառելու արդյուքնում համոզված է մասնագետը:

«Նման պայմաններում տնտեսվարողը ստիպված է լինում գնային առաջարկը բարձրացնել: Բացի այդ, ներկայիս պայմանների պատճառով տնտեսվարողը ուղղակիորեն կախվածության մեջ է ընկնում պատվիրատուից, քանի որ ամենաչնչին թերության դեպքում պատվիրատուն կարող է ոչ միայն չվճարել կատարված աշխատանքի համար, այլև գնային առաջարկի 110 %-ի չափով բանկային երաշխիքի գումարը բանկից ստանալ: Սա մի կողմից կարող է կոռուպցիոն ռիսկեր պարունակել, մյուս կողմից՝ աստղաբաշխական չափերի հասնող վնասներ պատճառելով սնանկացնել շատ ընկերություների»,- ասաց Հ. Ենգոյանը:

Արմինե Գրիգորյան