Արդյո՞ք իրականում դա Վինչին է ինքնաթիռի գաղափարի հեղինակը

Դժվար թե այսօր որևէ մեկին զարմացնես ինքնաթիռով: Գուցե ոմանք չեն թռել ինքնաթիռով, բայց այդ փոխադրամիջոցին հաստատ «ճանաչում» են բոլորը: Սակայն ուշագրավ է նրա անցած ճանապարհը: Ինքնաթիռը օդից ծանր թռչող սարք է: Այն տարբերվում է ուղղաթիռից և օրնիտոպտերից թևերի անշարժությամբ, իսկ շարժիչի առկայությամբ տարբերվում է պլաներից։ 

Դիրիժաբլից և օդապարիկից ինքնաթիռները տարբերվում են նրանով, որ որպես վերամբարձ ուժ աէրոստատիկի փոխարեն օգտագործվում են աերոդինամիկ ուժեր։ Նման թռչող սարքերի առաջին գծագրերը հայտնաբերվել են Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի մեծ նկարիչ, քանդակագործ ու գիտնական Լեոնարդո դա Վինչիի ձեռագրերում։ Նրանից հետո շատ ու շատ գյուտարարներ են զբաղվել թռչող ապարատներ ստեղծելով, սակայն նմանակել են թռչուններին, այսինքն՝ մարմնին թևեր հարմարեցնելով՝ մկանային ուժով փորձել են օդ բարձրանալ։ 

Բայց մարդը երկինք է ճախրել ոչ թե մկանների, այլ բանականության ուժով։ 19րդ դարի վերջերին աերոպլանների բազմաթիվ մոդելներ են ստեղծվել Անգլիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում և Ամերիկայում, սակայն նրանց մեծամասնությունը քամու առկայության դեպքում շատ անկայուն են եղել երկնքում և ջախջախվել են վայրէջքի ժամանակ: 

Ինքնաթիռների ստեղծման պատմությունը մի քանի հարյուրամյակ է տևել, սակայն դրա ստեղծման պաշտոնական ամսաթիվը կարելի է համարել 1884 թվականը, երբ ռուս գյուտարար Ալեքսանդր Մոժայսկին ստեղծել է շոգեշարժիչով աշխատող ժամանակակից ինքնաթիռներին նման սարք՝ թևերով, շասսիով և պոչային հատվածով: 

Սակայն այդ սարքը չի կարողացել գետնից պոկվել և, օդ բարձրանալով, անգամ մի քանի մետր թռչել, քանի որ շոգեշարժիչը նման հզորություն չի ունեցել: 19-րդ դարի վերջին կատարելագործված ներքին այրման շարժիչները հնարավորություն են տվել ստեղծել թեթև և բավականաչափ հզոր ավիացիոն շարժիչներ։ 

1903 թվականի դեկտեմբերի 17-ին կերոսինով աշխատող շարժիչով օդ է բարձրացել ամերիկացի Օրվիլ և Ուիլբեր Ռայթ եղբայրների կառուցած «Ֆլայեր» («Սավառնակ») ինքնաթիռն ու թռել 35 մետր։ Թեև մարդու այդ առաջին թռիչքը տևել է ընդամենը 12 վայրկյան, բայց դա արդեն իսկական թռիչք էր վերասլացքով ու վայրէջքով։ 

Ռայտ եղբայրների «Ֆլայերը» պաշտոնապես ճանաչվել է աշխարհում առաջին օդից ծանր սարքը, որի օգնությամբ իրականացվել է շարժիչի միջոցով իրականացվող կառավարվող թռիչք: 

Հետագայում գյուտարար եղբայրները կատարելագործել են իրենց թռչող սարքը և 1909 թվականին նրանց ինքնաթիռը արդեն սկսել էր զարգացնել 60 կիլոմետր/ժամ արագություն: Հետագայում ինքնաթիռաշինությունը սկսել է զարգանալ շատ արագ: 

Նույն 1909 թվականին Լուի Բլերիոն կտրել-անցել է Լա Մանշ նեղուցը, իսկ 10 տարի անց Էլքոկն ու Բրաունը իրականացրել են առաջին անվայրէջք թռիչքն Ատլանտյան օվկիանոսի վրայով։ 

1930 թվականին Էմմի Ջոնսոնը դարձել է Անգլիայից Ավստրալիա թռիչք կատարած առաջին կին օդաչուն, իսկ 2 տարի անց ամերիկուհի Էմիլիա Էրհարթը կանանցից առաջինը միայնակ հատել է Ատլանտյան օվկիանոսը, իսկ նրա թռիչքը տևել է 15 ժամ 18 րոպե։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին առավել հայտնի են եղել ֆրանսիական «Ֆարման», «Վուազեն» և «Նյուպոր», անգլիական «Սոպվիչ», գերմանական «Ֆոկեր», ռուսական «Իլյա Մուրոմեց» մարտական ինքնաթիռները, որոնք զարգացրել են ժամում 90–120 կմ արագություն և բավականաչափ ծանր բեռներ փոխադրել։ 1930-ական թվականների վերջերին ստեղծվել են առաջին ուղևորատար ինքնաթիռները։ 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխարհում լավագույնն են եղել խորհրդային Իլ-2-ը, անգլիական «Սփիդֆայր», ամերիկյան «Էյրքոբրա» և «Մուսթանգ» կործանիչ օդանավերը։ Պատերազմի վերջին ինքնաթիռների արագությունը հասնում էր արդեն ժամում շուրջ 700 կմ-ի։ Սակայն այդ շրջանի ինքնաթիռները մխոցային շարժիչով էին, և դա խանգարում էր արագության մեծացմանը։ 

Անհրաժեշտ էր ստեղծել ավելի հզոր շարժիչներ։ 1952 թվականին սկսվեց մարդատար ռեակտիվ ավիալայներների («Հեյվիլենդ Քոմեթ») կանոնավոր երթևեկությունը։ Այս ձեռքբերումները թույլ են տվել ստեղծել քաղաքացիական ավիացիայի գերձայնային ինքնաթիռներ: 

Առաջին ուղևորատար գերձայնային ինքնաթիռը 1960 թվականին ստեղծված «Կոնկորդն» էր, որը ձայնի արագությունը գերազանցում էր 2 անգամ և Ատլանտյան օվկիանոսը կտրում-անցնում էր ընդամենը 3 ժամում։