«Հեղինակներն իրենց գրքերը վաճառելով չեն կարողանում ապրել, պատճառները տարբեր են». «Փաստ»
Հարցազրույց«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Կարծիքները շատ տարբեր են, թե ինչ հիմնական խնդիրներ պետք է «լուծի» գրականությունը կամ գրական ստեղծագործությունը: Ոմանք նշում են՝ այն պետք է վեր լինի «ես»-ից, անդրադառնա համամարդկային խնդիրների, ոմանք էլ լիովին հակադիր կարծիք են հայտնում: Գրող Դավիթ Սամվել յանը նշում է՝ գրականությունը միատարր չէ: «Բոլոր ստեղծագործողները նույն խնդիրներին չեն անդրադառնում:
Ընդհանուր առմամբ՝ գրողները պետք է անդրադառնան կյանքի տարբեր ոլորտների, մարդու ներաշխարհին, մարդ-մարդ հարաբերություններին, բայց յուրաքանչյուր գրող ինքն է զգում, թե որտեղ է «ուժեղ»: Եթե միայն մարդկանց մասին գրեին, ապա չէր լինի ֆանտաստ գրականությունը, չէր ստեղծվի անտիուտոպիան: Ինչպես արվեստի յուրաքանչյուր ճյուղ, գրականությունը, որպես մշակույթի մի մաս, ամեն ինչին պետք է անդրադառնա: Այստեղ այլ հարց է, թե որ հեղինակը նույն հիմնախնդրին ինչպես է անդրադառնում: Որպես մշակույթի մաս՝ գրականությունը սուբյեկտիվ է, ընկալողականության վրա է դրված, նույն գործը մեկի համար լավն է, մյուսի համար՝ վատը, մեկին ինչ-որ բան է ասում, մյուսին՝ ոչ: Գրականությունը բազմաժանր է, տարբեր տարիքի, տարբեր ընկալունակության ընթերցողի համար: Իմ կարծիքով՝ մնայուն են այն հեղինակները և գործերը, որոնք առանձնանում են իրենց ոճով»,«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Դավիթ Սամվելյանը:
Դիտարկմանը՝ իսկ գնահատականը տալիս են ժամանակը և ընթերցո՞ղը, գրողը պատասխանում է. «Գնահատականն այդ պահին էլ է տրվում: Գնահատողները մի քանի խումբ են՝ գրականագետներից մինչև ընթերցողներ, իսկ հետո գալիս է ժամանակը: Բայց ասեմ՝ դա ևս հարաբերական է: Կան շատ գրողներ, որոնք իրենց ժամանակին ընթերցված չեն եղել կամ էլ ինչ-որ ժամանակ մոռացված են եղել:
Հետո տեսնում ես, որ ի հայտ են գալիս հին գրողների անուններ: Այս՝ մարկետինգի և փիառի դարում ժամանակի խնդիրը դառնում է հարաբերական: Նշանակություն ունի նաև, թե ինչ է քարոզվում, ում կողմից, ընդ որում, քարոզելն էլ է հարաբերական ասված: Ավելի ճիշտ՝ որքան է բարձրաձայնվում կամ խոսվում ինչ-որ բանի մասին:
Այսօր ամեն ինչ տեմպի մեջ է, մեկը կարող է մեկ-երկու շաբաթ ֆեյսբուքում չհայտնվել և իր մասին մոռանան, բայց լինեն շրջանակներ, որոնք նրա մասին միշտ հիշեն: Ստեղծագործողը պետք է իրենից կախված ամեն ինչ անի»,-նշում է մեր զրուցակիցը:
Անդրադառնում ենք հեղինակի գրքերին՝ «Արտագաղթած կարոտ», «Ռոդենի ձմեռը», «Հակաքաղաքական», «Զգուշացեք, դռները չեն փակվում»: ««Արտագաղթած կարոտն» էսսեների ժողովածու է: Էսսեները տարբեր են, բայց բոլորին մեկ թել է կապում:
«Ռոդենի ձմեռը» և «Հակաքաղաքական» գրքերում պատմվածքներ են: Երբ դրանք տպագրվեցին, հավելվածի տեսքով դրանց մեջ ներառվեցին նաև բանաստեղծություններ՝ որպես այլընտրանք ընթերցողին, բայց հոգեվիճակի առումով դրանք «խոսում էին» այդ պատմվածքներում արծարծվող թեմաների ու տրամադրության հետ:
«Զգուշացեք, դռները չեն փակվում» գործը վիպակ է»,-նշում է մեր զրուցակիցը:
Հարցնում եմ՝ կա՞ թեմա կամ թեմաներ, որոնք ավելի հաճախ են արծարծվում նրա ստեղծագործություններում: Սամվել յանն ասում է՝ «Հակաքաղաքականը», որն, ի դեպ, տարընթերցումների տեղիք է տվել, քաղաքի մասին է, որն ամեն օր «մեր ձեռքից գնում է»: «Եթե կարելի է այդպես ասել, ապա, որպես գրքի կարգախոս, նշված է՝ «ինչ են քաղաքները, եթե ոչ մարդիկ»: Ներկայացված է քաղաքը՝ ճարտարապետությունից մինչև կոլորիտ, որը ստեղծում են մարդիկ:
Քաղաքը վերանում է, երբ վերանում են մարդիկ, քաղաքը փոխվում է, երբ քաղաքում ապրող մարդիկ են փոխվում, իսկ նրանք առաջին հերթին փոխվում են իրենց մտածելակերպով, ներաշխարհով, կրթվածությամբ և մնացած հատկանիշներով:
Բացի այն, որ քաղաքին եմ անդրադառնում, նաև խոսում եմ մարդ-մարդ հարաբերությունների, մարդու ներաշխարհին վերաբերող հարցերի մասին: «Արտագաղթած կարոտում» էլ կան ներանձնային խոհեր:
Բացի սա, գրքերիս մեջ կա թափառող ուրվական, որը հիմնականում էսսեներում է հանդիպում, իսկ պատմվածքներում այն ավելի անձնավորված է՝ տարբեր պատմվածքներում տարբեր կերպարների տեսքով: Սա կարծես զրույց լինի գոյություն չունեցող կերպարի հետ, ում ուղղվում է հեղինակի խոսքը: Շատերն են ասում՝ հեղինակի այս կամ այն ստեղծագործությունն ուղղված է ինչ-որ մեկին, գրված է նրա մասին, իմ դեպքում դա ուրվականային մի կերպար է, ում ուղղում եմ խոսքս: Եթե միայն իմ ապրումները ներկայացնեմ այնպես, ինչպես զգում եմ, դա կարող է որևէ մեկին ոչինչ չասել:
Այստեղ օգնության են գալիս գրողին բնորոշ հմտությունները, ցույց տալու, որ ասելիքդ ոչ միայն քեզ է վերաբերում կամ ինչ-որ մեկին, այլ շատերին, որոնք ունեցել են նույն զգացողությունները, հայտնվել են նույն իրավիճակներում»,-ընդգծում է Սամվելյանը:
Խոսվում է այն մասին, որ վերջին շրջանում ընթերցողների թիվն ավելացել է: «Երբ դրվում է ինչ-որ չափանիշ, որ հասարակության 60 տոկոսը պետք է ընթերցասեր լինի, բնական է, որ այս համեմատության մեջ կարող ես պարտվել, բայց երբ նայում ես, թե սրանից մի քանի տարի առաջ ինչ վիճակ էր, կարելի է ասել, որ հուսադրող պատկեր ունենք:
Ցանկացած հեղինակ կամ հրատարակչություն ցանկանում է, որ իր տպագրած գրքերը վաճառվեն մի քանի հազարով: Բայց մեր գրքի շուկան իր առանձնահատկությունն ունի՝ ցանկացած գրքի պահանջարկ մի օր վերջանալու է, եթե խոսքն անհատ գնորդների և ընթերցողների մասին է: Դրան մի քանի գործոն է «նպաստում»: Նախ՝ ոչ միայն մեր ընթերցողներն են քիչ, այլ նաև բնակչությունը, մեր շուկան ունի սահմանափակ ռեսուրսներ: Հաջորդ գործոնը մարդկանց գնողունակությունն է:
Ոչ բոլորը կարող են իրենց թույլ տալ ամսական գոնե 6 գիրք գնել: Այս առումով վերջերս ակտիվացել է գրադարանների աշխատանքը՝ ոչ մեծ քանակությամբ ձեռք են բերում այն գրքերը, որոնք պահանջարկ ունեն: Կան վճարովի գրադարաններ, երբ կարող ես տասնապատիկ ավելի էժան գնով գիրքը վերցնել, կարդալ ու վերադարձնել: Այսինքն, եթե մարդը ցանկանում է կարդալ, գտնում է միջոցներ:
Լայն թափ է առնում նաև գրքերի PDF տարբերակների ոչ օրինական տարածումը:
Տեսեք՝ ինչ-որ մի հրատարակչություն գնում է գրքի հեղինակային իրավունքը, դրա ստեղծման վրա մեծ գումարներ է ծախսում, իսկ ոմանք ընթերցանություն տարածելու քողի տակ վերցնում են գրքերը, նկարում էջերը, դարձնում PDF տարբերակ կամ էլ հենց նույն անորակ տեսքով տարածում դրանք: Դեռ մի բան էլ ասում են՝ հեղինակները պետք է գոհ լինեն, որ իրենց կարդում են: Սա սխալ գործելաոճ է»,-ասում է մեր զրուցակիցը:
Սամվել յանը կարևորում է այն, որ գրողները պետք է գնան դեպի ընթերցողները, ամեն հնարավորություն օգտագործեն իրենց աշխատանքները ներկայացնելու համար: «Եթե ստեղծագործողը պայմանագիր է կնքում հրատարակչության հետ, ապա վերջինս կարող է պարտավորվել նաև զբաղվել գրքի գովազդով:
Բայց կան շատ գրողներ, որոնք իրենք իրենց փիառն են անում՝ մասնակցում են տարբեր հաղորդումների, տպագրվում են գրական մամուլում, ի վերջո, այսօր գոյություն ունի ամենահասանելի միջոցը՝ սոցիալական ցանցերը: Եթե ստեղծես ինչ-որ գործ, այն արժեքավոր համարես՝ կարծելով, որ մարդիկ պետք է գան դեպի քեզ, ոչ թե դու գնաս դեպի նրանց, սխալ մոտեցում կլինի:
Գործը հաջողություն չի ունենա: Իհարկե, բոլոր հեղինակները չէ, որ նստած սպասում են, թե երբ կգտնեն իրենց, երբ կկարդան: Սկզբունքը հետևյալն է՝ եթե ուզում ես ինչ-որ բան իմանալ, հաստատ կգտնես քո հարցերի պատասխանները»,-նշում է Սամվելյանը:
Իսկ վերջում երիտասարդ գրողը հավելում է՝ ժամանակակից գրականություն գոյություն ունի, հարցի մյուս կողմն է՝ այն շատերին դուր գալիս է, թե ոչ: «Եթե մեր հեղինակներից շատերը ծնված լինեին ուրիշ երկրում և ստեղծագործեին ուրիշ լեզվով, հնարավորություն կունենային թերևս իրենց գրքերի վաճառքից այնքան եկամուտ ստանալ, որ ստիպված չէին լինի կողքից այլ աշխատանք անելու և կկարողանային գրքի վաճառքից ստացված գումարով նորմալ ապրել:
Ցավոք, Հայաստանում հեղինակներն իրենց գրքերը վաճառելով չեն կարողանում ապրել: Պատճառները տարբեր են՝ շուկան է սահմանափակ, գնողունակությունն է ցածր և այլն, և այլն»,-եզրափակում է Դավիթ Սամվելյանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
