«Թարգմանությունը գեղեցիկ վարդի է նման, որին նայում ես ապակու հետևից».«Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Որքան հաճախ ենք լսում, որ մշակույթը միավորում է մարդկանց և ազգերին: Իրականությունն այն է, որ հենց դրա միջոցով ենք պատկերացում կազմում մեզ համար օտար պետությունների ու մարդկանց, նրանց կենցաղի ու ավանդույթների մասին: Այն կապում է բոլորիս, դարձնում մեկ ամբողջություն: Նույն միավորող դերն է կատարում գրականությունը: Իհարկե, շատերս չենք կարող, ասենք, անգլիացի կամ իտալացի ստեղծագործողների երկերին ծանոթանալ բնագրերն ընթերցելով: Այս պարագայում օգնության են գալիս թարգմանիչները:
Նրանց կատարած աշխատանքը մի տեսակ առաքելություն է, որի շնորհիվ մարդիկ առնչվում են այս կամ այն երկրի գրականությանը: Նման մի առաքելություն էլ իր ուսերին տանում է իրանահայ թարգմանիչ, թատրոնի ռեժիսոր Անդրանիկ Խեչումյանը: Նա արժանացել է ՀԹԳՄ «Արտավազդ», Հայաստանի գրողների միության «Գրական վաստակի համար» մեդալների, ՀԳՄ «Կանթեղ» մրցանակի, 2006 թվականին Իրանի «Թատրոնի տուն» կենտրոնի Պատվո շքանշանի, 2012 թվականին՝ ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալի:
Ցանկն այսքանով չի ավարտվում: «Բնակվում եմ Թեհրանում, բայց Հայաստանի հետ կապը շատ ամուր է, հաճախակի եմ գալիս այստեղ: Երկար տարիներ է՝ աշխատում եմ արվեստի և ընդհանրապես գրականության ասպարեզում: Նաև թատրոնի ռեժիսոր եմ: Հայաստանում երկու անգամ մասնակցել եմ «Արմմոնո» փառատոնին: Հայկական տարբեր պիեսներ, նաև վեպեր և վիպակներ եմ թարգմանել հայերենից պարսկերեն: Անցյալ տարի ճանաչվել եմ Իրանի մասշտաբով ամենասիրված թարգմանիչը: Սա պատիվ էր թե՛ ինձ, թե՛ իրանահայության համար: Սա փաստում է նաև այն մասին, որ Իրանում կարևորում են հայերի այնտեղ լինելը, մեր կատարած աշխատանքը:
Տարիների ընթացքում թարգմանել եմ Երվանդ Օտյանի «Անիծյալ տարիները 1914-1919. անձնական հիշատակներ», «Թաղականին կնիկը», «Ընկեր Փանջունի» ստեղծագործությունները, Վահան Թոթովենցի «Կյանքը հին հռովմեական ճանապարհին»վեպը, Սամվել Կոսյանի «Գուցե փրկվենք» պիեսը, ինչպես նաև նրա մանկապատանեկան ստեղծագործությունները, Էդվարդ Միլիտոնյանի, Ժիրայր Անանյանի, Կարինե Խոդիկյանի ստեղծագործություններից: Սա, իհարկե, ամբողջ ցանկը չէ»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Խեչումյանը: Նկատում եմ՝ հիմնականում պիեսներ է թարգմանել: «Քանի որ նաև թատրոնի ռեժիսոր եմ, առաջ ավելի շատ պիեսներ էի թարգմանում, բայց վերջերս սկսել եմ վեպեր ու վիպակներ թարգմանել: Պատրաստ է հրատարակության Ալ. Շիրվանզադեի «Քաոսը»:
Մի քանի օր առաջ էլ լույս տեսավ Ռուբեն Մարուխյանի «Չիկարելիի արկածները»: Գիրքն արդեն հանձնել եմ Հայաստանի ազգային գրադարանին: Շուտով Թեհրանում լույս կտեսնի իմ թարգմանությամբ Մկրտիչ Սարգսյանի «Քաջ Նազարը»»,-նշում է մեր զրուցակիցը: Ասում է՝ մի քանի տարի առաջ, երբ Իրանում ներկայացրեց Մկրտիչ Սարգսյանի «Զինվորներ և սիրահարներ» վիպակի թարգմանությունը, իրեն հրավիրել էին Թեհրանի պետական ռադիո: «Մինչ մենք զրուցում ենք տաղավարում, նույն պահին ուղիղ եթերի միջոցով փողոցում հարցում էր անցկացվում՝ կարդացե՞լ են գիրքը, հետաքրքրե՞լ է իրենց: Երիտասարդները ոգևորությամբ պատմում էին իրենց տպավորությունների մասին: Այդ օրը կրկին համոզվեցի, որ մարդիկ բավականին հետաքրքրված են թարգմանություններով, կարդում են դրանք, ուրեմն կատարված աշխատանքն իզուր չէ: Տեսեք՝ Սամվել Կոսյանի «Գուցե փրկվենք» պիեսն արդեն չորրորդ անգամ է հրատարակվում, ընդհանուր առմամբ լույս է տեսել գրքի մոտ 9000 օրինակ:
Այս պիեսի հիման վրա նաև շուտով ներկայացում կբեմադրվի Թեհրանում»,-ասում է թարգմանիչը: Թարգմանչական աշխատանքն իր բնույթով բարդ է, ժամանակատար: Հետաքրքրվում եմ՝ ընթացքում լինո՞ւմ են խնդիրներ: Անդրադառնում ենք նաև դրանց՝ փորձելով հասկանալ՝ նման են երկու երկրներում առկա դժվարությունները: Թարգմանիչ-ռեժիսորը նշում է՝ տարբեր երկրներ տարբեր պայմաններ ունեն: «Արվեստի մարդիկ միշտ ամեն ինչից բողոքում են (ծիծաղում է-խմբ.): Նրանք ուզում են ամեն ինչ կատարյալ տեսնել, ժողովուրդները բարեկեցիկ կյանքով ապրեն, աշխարհում էլ խաղաղություն լինի: Գուցե նաև դա է պատճառը, որ որքան էլ ամեն ինչ լավ լինի՝ արվեստի մարդու պարտականությունն է բողոքել անարդարությունների դեմ: Իրանում արդեն լույս է տեսել իմ 39-րդ գիրքը, իհարկե, լինում են խնդիրներ, բայց դրանք այնքան լուրջ չեն, որ, օրինակ՝ ինձ համար դժվարություններ ստեղծեն:
Կարևորն այն է, որ երկու երկրներն էլ և դրանց մշակութային բնագավառով զբաղվող գերատեսչություններն ու անձերն ավելի մեծ կարևորություն տան գրականությանն ու արվեստին, հատկապես թարգմանչական բնագավառին: Հայաստանի ԿԳՄՍ նախարարությունը վերջին տարիներին դրամաշնորհներ է տալիս թարգմանիչներին, նույն էլ Իրանում է արվում: Սա շատ է քաջալերում թարգմանիչներին, որպեսզի նրանք անդրադառնան մի երկրի հեղինակներին և ներկայացնեն նրանց մյուս երկրին: Դժվարություններն ավելի շատ այլ տեղում են թաքնված:
Օրինակ՝ Իրանն իսլամական երկիր է, որոշ բաներ իրենց համար ընդունելի չեն, և թարգմանիչներն աշխատում են նկատի ունենալ նման հարցերը, երբ թարգմանում են գրական երկեր»,-ընդգծում է թարգմանիչը: Թարգմանչական գործն, անշուշտ, կարևոր է, այն ունի իր նրբությունները, առանձնահատկությունները և նաև բարդությունները: Ի վերջո, շատ հաճախ բնագիրը թարգմանելիս հնարավոր է հանդիպել բառերի, որոնք բնորոշ են միայն տվյալ լեզվին և կարող են փոխադրելի ու հասկանալի չլինել այլ մշակույթ ունեցող ժողովրդի համար: «Պետք է նշել հետևյալը՝ թարգմանչությունը պարտավորեցնում է մարդուն ընտրել ճիշտ բառեր, որոնք հասկանալի կլինեն տվյալ երկրի ընթերցողի համար:
Դա պարտականություն է: Իմ պարագայում, օրինակ՝ կարևոր նշանակություն ունի այն, որ ես շատ թելերով եմ կապված Հայաստանի հետ, հաճախ եմ գնում-գալիս, գիտեմ ինչպիսին են մարդկային հարաբերությունները, գիտեմ, թե որ հարցին ինչպես են անդրադառնում, իսկ դա շատ է օգնում, որ իմ թարգմանություններն ավելի հաջող լինեն: Բայց, միևնույն է, այն բավականին բարդ աշխատանք է, մարդը չի կարող դրա «կողքով հանգիստ անցնել»: Ես հիմա Մկրտիչ Սարգսյանի «Գրիգոր Նարեկացի» ստեղծագործությունն եմ թարգմանում, շատ գեղեցիկ վեպ է՝ հրաշալի տեսարաններով: Առաջարկում եմ, որ կարդան այդ գիրքը:
Մտքերն այնքան գեղեցիկ են շարադրված, որ հավատացեք՝ մեկ տողի վրա մինչև անգամ կարող եմ կես կամ մեկ ժամ ծախսել, որ հարմար և ճիշտ բառերը գտնեմ, որոնք կբնութագրեն տեսարանն ու հույզերը, որ նաև այդ բառերը կարողանան ճիշտ փոխանցել հեղինակի մտքերը: Թարգմանությունը կարող ենք համեմատել գեղեցիկ վարդի հետ, որին նայում ես ապակու հետևից: Ինչ էլ անենք, որքան էլ անթերի թարգմանություն ներկայացնենք, իհարկե, այն նույնը չէ, ինչ բնագիրը:
Բայց աշխատում ենք ճիշտ նախադասություններ ու բառեր ընտրել, որ կարողանանք գրողի մտքերը փոխանցել ընթերցողին: Այդ դեպքում նաև թարգմանչի կատարած աշխատանքը ջուրը չի ընկնի»,հավելում է նա: Իսկ զրույցը եզրափակում ենք կարևոր մտքով. «Միակ բանը, որ կարող է փրկել աշխարհը, արվեստն ու գրականությունն են: Դրանք գեղեցկացնում են կյանքը, և դրանց շնորհիվ ժողովուրդների կապն ավելի է ամրապնդվում, նրանք իրար ավելի են մոտենում»,-եզրափակում է Անդրանիկ Խեչումյանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
