#Գնիրհայկականը: Նյու Յորքի խանութներում հայկական պարենի լայն տեսականու մրցակցություն է միմյանց միջև

Հայրենիքից հեռու ապրող հայը պատերազմից հետո մի “նոր տեսողությամբ” է իմաստավորում շրջապատում իրեն հանդիպող ամեն հայկականը: Այն, ինչ նախկինում անտեսել, կամ, որոշ դեպքերում, նախընտրել ենք մերի փոխարեն՝ էժանը, այսօր պետք է դառնա մեկ այլ սպառողական վարքագիծ: Բազմամիլիոն Նյու Յորքի Բրուքլին, Քուինզ թաղամասերում ապրող ռուսախոս հոծ բնակչության համար նախատեսված պարենային ապրանքների՝ NetCost, Oazis խանութ – սրահներում հայկական սննդամթերքը աչք շոյող բազմազանությամբ է ներկայանում: Սպառողի ուշադրությունը գրավող կլորիկ, ինքնատիպ դիզայնի ապակյա տարաներով միմյանց հետ կողք-կողքի հաշտ մրցման մեջ են “Թամարա”, “Նոյան” և “Ապրի” “Yan” հայկական ապրանքանիշերի մուրաբաները, կոմպոտները, ախորժաբեր՝ բադրիջանի և ցուկկինիի խավյարները և տարատեսակ այլ պահածոներ:

Թերևս շատերին կհետաքրքրի, թե ինչ գնային ցուցիչ ունի հայկական պարենային արտադրանքը ամերիկյան մեգապոլիսում: “Նոյան” ֆիրմայի հանրահայտ հյութերը գրեթե երեք անգամ թանկ են հայրենական գներից՝ $2.49, իսկ “Լոռի” և “Չանախ”  հայկական պանիրների մեկ ֆունտը՝ ինչը կես կիլոյից քիչ պակաս է՝ 453 գրամ, արժե $11.99, դրամային փոխարկմամբ՝ 6,248.35 դրամ: Գներն այլևս որոշիչ չեն, հայրենական ապրանքի սպառման գործում, նույնիսկ իր աղիությամբ տեղացիների մոտ ոչ այնքան պահանջված “Չանախ”-ի դեպքում: Չարաբաստիկ 20/20-ի ընթացքում համավարակից և պատերազմից կրած  վնասները մինչև 8%-ի անկում են պատճառել Հայաստանի տնտեսությանը, 4.4%-ով նվազել են Հայաստանից արտահանման ծավալները: Եվ որպես հետպատերազմյան տնտեսական ճգնաժամի հաղթահարման կարևոր առաքելություն օտար երկրներում վաճառվող հայկական ապրանքները պետք է անխտիր սպառվեն հայ գնորդի կողմից, ներառելով նաև դրանց մասին գովազդը ծանոթների շրջանում: Սա պետք է դառնա համահայկական ցանցային պայքար՝ #գնիրհայկականը հեշտագով, ինչն ինքնին ենթադրում է՝ “մի գնիր թուրքական ապրանք” հակաքայլ: Երբեք չպետք է անտեսենք, որ թուրքական ցանկացած ապրանքին տրված դրամը գնալու է մահաբեր “բայրաքթարների” և թուրքական հակահայ այլ ծրագրերի աջակցությանը:

Նյու Յորքի ռուսախոս բնակչության նախընտրած պարենային սուպերմարկետներում փորձում եմ գտնել կովկասյան տարածաշրջանի այլ երկրների արտադրանք: Հայկականի կողքին, վրացական պարենամթերքի տեսականին է՝ բորժոմի, լիմոնադ, չոր համեմունքներ, ինչն իր բազմազանությամբ նկատելի զիջում է հայկականին, իսկ ադրբեջանականի առումով, գրեթե ոչինչ չկա: Հայերն ու վրացիները ունեն նաև իրենց խանութները, ուր վաճառվում է միայն ազգային արտադրանք: Հայերի դեպքում՝ տեղում թխվող լավաշն է, վրացիների մոտ՝ պուրին: Ադրբեջանական մթերքների խանութ չկա, երբևէ չեմ հանդիպել Նյու Յորքի ռուսախոս շրջապատում: Դե, թուրքականի կողքին, ի՞նչ ադրբեջանական: Այս բնագավառում նույնպես սկզբունքը մեկն է՝ մեկ ազգ երկու պետություն: Ականատեսները պատմում են, որ խորհրդային տարիներին Բաքվում հայկական պարենամթերքի մեծ պահանջարկ կար, և հաճախակի էին Բաքվից արշավներ կազմակերպում դեպի հայկական խանութներ՝ հրուշակեղեն, թխվածք և այլ պարենամթերք գնելու նպատակով:

Վերոհիշյալ համեմատությունները բերում եմ մատնանշելու հայկական արտադրատեսակների մրցունակ և պահանջված լինելու փաստը արտերկում, ինչն արդյունք է տնտեսական շրջափակման տարիներին սեփական արտադրանքի խթանմանն ուղղված ջանքերի, ի տարբերություն թուրքական ապրանքների  էքսպանսիայի ենթարկված ադրբեջանական և վրացական շուկաների: Տարածաշրջանում տնտեսական կապերի ապաշրջափակման դեպքում, ենթադրվում է, որ հայկական պարենային ապրանքները լայն պահանջարկ կունենան: Լավ նորություն է նաև վերջերս արված պետության նախաձեռնությունը՝ Հայաստանում թուրքական ապրանքները հայկականով փոխարինելու և դրանց արտադրություն հիմնելու վերաբերյալ:

Հ.Գ. Երկու նկատառում: Թուրքիան, ի թիվս այլ նպարեղենի, արտահանում է ձավար, իսկ կաթնամթերքի թվում՝ քամած մածուն (Labne), որն ուղղակի մենաշնոհային է: Ինչն է խանգարում հայկական արտադրողին այս երկու ապրանքատեսակների առումով այլընտրանքային լինել, մրցել թուրքականի հետ, մանավանդ, որ հայ սպառողի մոտ դրանց պահանջարկը կա:

Ի դեպ, այդպես էլ վրացիներից չսովորեցինք ինքնագովազդի արվեստը, չոփը՝ ծաղիկ դարձնելու, այն ինքնատիպ մատուցելու կերպը: Վրացին երբեք չի մոռանա իր տառերը, դրոշը ցուցանել իր արտադրանքի վրա, իսկ հայկական պիտակի վրա հազիվ ես գտնում՝ “Product of Armenia” մակնիշը, որի համար հաճախ խոշորացույց է անհրաժեշտ: