Ավելի խոր արմատներ և հիմնավորումներ, քան հրապարակավ հայտարարվածները. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

regnum.ru-ն «Ի՞նչ կա Հայաստանի արտգործնախարար Այվազյանի հրաժարականի տակ» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանում տեղի է ունեցել այն, ինչը բավական ժամանակ քննարկվում էր տեղեկատվական հոսքերի մակարդակով: Արտաքին գործերի նախարար Արա Այվազյանը աշխատանքից ազատման դիմում է ներկայացրել: Արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնանկությունը ցանկացած երկրում համարվում է արտառոց իրադարձություն, իսկ սուր քաղաքական ճգնաժամ ապրող Հայաստանում դա առաջին հերթին արտաքին քաղաքականության ոլորտում կառավարության ներսում լուրջ տարաձայնությունների վկայությունն է: Մասնավորապես, հայ փորձագետների մեծամասնության կարծիքով, Այվազյանը հրաժարական տալու որոշում կայացրել է այն բանից հետո, երբ չի կարողացել ծանոթանալ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից նախապատրաստված՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանների վերաբերյալ համաձայնագրի նախագծին:

Ավելին, հաղորդվում է, որ Փաշինյանը փորձել է խորհրդարանի աջակցությունը ստանալ սույն համաձայնագրի ստորագրման համար առանց դրա բովանդակությունը հրապարակելու, բայց «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավորների մերժման պատճառով չի ստացել անհրաժեշտ քանակի ձայներ: Այսինքն, նա գործել է այն ոգով, ինչպես պատրաստվել և ստորագրվել էր 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի՝ Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության համաձայնագիրը, որով ավարտվել է Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը: Բայց այն ստորագրվել էր արտասովոր իրադարձությունների ժամանակ, երբ ադրբեջանական զորքերը հարձակողական գործողություններ էին իրականացնում: Հետևաբար, այն պատճառները, որոնք դրդել են Փաշինյանին հիմա էլ օգտագործել նման մարտավարություն, անհայտ են մնացել, և հայ հասարակության մեջ կասկածներ են ծագել, որ ներկայումս Երևանը պատրաստվում է Սյունիքի և Գեղարքունիքի մարզերի որոշ հատված զիջել Բաքվին:

Ըստ «Հրապարակ» հայկական թերթի աղբյուրների, Փաշինյանը դիվանագիտական կորպուսից գաղտնի բանակցություններ է վարել, ընդ որում՝ առանց անվտանգության ոլորտի պատասխանատուների մասնակցության, դրանց մասին տեղյակ են եղել փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը և վարչապետի աշխատակազմի ղեկավար Արսեն Թորոսյանը: Եթե դա այդպես է, ապա երեք հարց է առաջանում: Առաջին՝ ինչու՞ է Այվազյանը մեկուսացվել այդ գործընթացից: Երկրորդ՝ ինչպե՞ս է այդ թեզը տեղավորվում ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանի հայտարարության կոնտեքստում, որը Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների հետ հեռախոսազրույցներում «ողջունել է երկու կողմերի միջև ընթացող երկխոսությունը այդ խնդրի խաղաղ կարգավորման հարցով (լարումը Սյունիքում)», բայց կոչ է արել «երկու երկրների միջև միջազգային սահմանների սահմանազատման բանակցությունները տեղափոխել պաշտոնական մակարդակ», որը մինչև հիմա դեռ չի եղել:

Վերջապես երրորդ՝ ռուսական աղբյուրները պնդում են, որ այս ընթացքում տեղի է ունեցել բանակցությունների մի քանի փուլ սահմանազատման խնդիրների շուրջ ռուսական կողմի միջնորդությամբ: Բայց Երևանը սկսել է բարձրացնել նշաձողը: Փաշինյանը որոշել է պաշտոնապես դիմել ՀԱՊԿ-ին՝ կապված Սյունիքի մարզում տիրող իրավիճակի հետ, որտեղ Ադրբեջանի կողմից ռազմական ներխուժման գործոն չի եղել: Դա սահմանային միջադեպ է. ադրբեջանցի զինվորները հատել են սահմանը Սև լճի հատվածում՝ ներթափանցելով Հայաստանի տարածք մինչև 3,5 կիլոմետր և փորձել են հիմնավորվել այնտեղ: Փաշինյանը հայտարարել է, որ «այդ գործողություններն անընդունելի են Հայաստանի համար, քանի որ դրանք ոտնձգություն են Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի հանդեպ և, ըստ էության, դիվերսիոն ներթափանցում են», բայց պարզաբանել է, որ «ադրբեջանական զինուժի գործողությունները չեն ուղեկցվել զենքի օգտագործմամբ, նրանք փորձել են արդարացնել իրենց գործողությունները որոշ կեղծ քարտեզներով»:

Միևնույն ժամանակ, նա չի բացառել իրավիճակի լուծումը դիվանագիտական միջոցներով: Բայց ինչո՞ւ է այդ դեպքում Երևանում հայտնվել վարկած, որ «ադրբեջանցի զինծառայողները հատել են հայադրբեջանական սահմանը ոչ թե տեղական խնդիրները լուծելու, այլ լայնամասշտաբ ռազմական բախում հրահրելու համար»: Ավելին, այդ թեզի հիման վրա սկսել են մշակվել կոնկրետ գործողություններ: Փաշինյանն առաջարկել է Ադրբեջանի կառավարությանը հետ քաշել բանակը և Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանին միջազգային դիտորդներ տեղակայել ԱՄՆ-ից: Բաքվին հղած ուղերձում նա իր նախաձեռնությունը հիմնավորել է Վաշինգտոնի միջնորդական կարգավիճակով՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ: ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտի խոսնակ Նեդ Փրայսը ասել է, որ իր երկիրը «պատրաստ է օգնել Հայաստանին և Ադրբեջանին խաղաղ սահմանազատման հարցում»: Փաստացի դա նշանակում է, որ, բացի ռուսականից, արդեն ամերիկյան գործոն է հայտնվում նոր «հայ-ադրբեջանական հավասարման» մեջ: Ավելի վաղ Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի նախարարությունները հայտարարություններ են տարածել և մտահոգություն հայտնել հայ-ադրբեջանական սահմանին տիրող իրավիճակի կապակցությամբ ՝ կողմերին հորդորելով բանակցել: Բայց հիմնական ինտրիգը, այնուամենայնիվ, մեկ այլ հարցում է:

Ինչո՞ւ է հենց հիմա Բաքուն սկսել հակամարտությունը Սյունիքում՝ գիտակցելով, որ Հայաստանի ներքաղաքական ճգնաժամը կառավարությանը զրկել է նախընտրական իրավիճակի ֆոնին լուրջ որոշումներ կայացնելու կարողությունից: Ինչո՞ւ է Ադրբեջանը նման քայլեր ձեռնարկել Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի՝ տարածաշրջան կատարած այցից հետո, և ինչո՞ւ են այդ գործողությունները համընկնում ԼՂՀ-ում ռուս խաղաղապահների ռոտացիայի պահի հետ: Եվ վերջապես՝ ինչո՞ւ է Ադրբեջանն այդքան շտապում: Առայժմ կարելի է արձանագրել երեք փաստ: Նախ՝ Հայաստանի արտգործնախարարի պաշտոնանկությունը կարող է ունենալ ավելի խոր արմատներ և հիմնավորումներ, քան հրապարակավ հայտարարվածները: Երկրորդ՝ առկա է սահմանային հարցերի շուրջ համաձայնության խափանում, որը պատրաստվել է փակ դռների հետևում: Վերջապես երրորդ՝ առկա է հակամարտության գոտում միջազգային խաղաղապահների հայտնվելու և ԼՂՀ կարգավիճակի որոշման սցենարի ի հայտ գալու հավանականություն: Առայժմ դեռ վաղ է այլ եզրակացություններ անելու համար:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում