Ռուսաստանը քայլ առ քայլ հասնում է իր համար ցանկալի արդյունքների
ՀարցազրույցLragir.am-ի զրուցակիցն է քաղաքագետ Սարո Սարոյանը
Պարոն Սարոյան, ի՞նչ տեսակետ ունեք հայ-ադրբեջանական սահման միջազգային դիտորդներ հրավիրելու առաջարկի վերաբերյալ, որքանո՞վ դա կարող է արդյունավետ լինել ստեղծված իրավիճակում։
Միջազգային դիտորդներ հրավիրելու հայկական առաջարկի վերաբերյալ երկու տեսակետ կա։ Մի տեսակետն այն է, որ դա Ռուսաստանի վրա ինչ-որ լծակ կիրառելու համար է արվել։ Մյուսը, որ իսկապես կա այդպիսի մտադրություն՝ պայմանավորված նրանով, որ ներկա կառավարությունը հիասթափվել է Ռուսաստանից կամ փորձում է խնդրի կարգավորման համար այլ ճանապարհներ գտնել։ Այս պահին թե որ տարբերակն է գործում, առայժմ հնարավոր չէ ասել, քանի որ մենք գիտենք, որ ի վերջո Ռուսաստանը գտնում է այնպիսի մեխանիզմներ, որով կաշկանդում է Հայաստանի կառավարությանը։
Պետք է հասկանանք, որ նման իրավիճակում Ռուսաստանը կարողացել է հասնել իր նախանշած խնդիրների իրագործմանը և պարտադրել Հայաստանին որոշումներ կայացնել։ Դա երևաց մայիսի 27-ին, երբ Հայաստանի կառավարությունը որոշում կայացրեց, որով Սյունիքում հողահատկացումներ արվեցին ՌԴ սահմանապահ վարչությանը։ Ընդ որում, այդ հողահատկացումները հատկապես վերաբերում էին Մեղրիի տարածքով տրանսպորտային երթուղիների բացման համար ուղեկալներ գործարկելուն։ Այն քաղաքականությունը, որը հիմա փորձում է ցուցադրել Հայաստանի կառավարությունը, առայժմ անհասկանալի է դրա մտադրությունների աստիճանը։
Երբ խոսում ենք միջազգային դիտորդների արդյունավետության մասին, պետք է նշենք, որ տվյալ քաղաքականությունը կարող է արդյունավետ լինել, եթե կա կամք՝ իսկապես դեմ գնալ ռուսական ծրագրերին և շահերին ու փորձել խնդիրն այլ ճանապարհներով լուծել։ Մենք այդ կամքի բացակայությունն ենք տեսել և այդ տեսակետից պետք է գնահատենք։ Պետք են նաև այլ փաստեր, որոնք կվկայեն, որ ինչ-որ նոր բան կա Հայաստանի որդեգրած քաղաքականության մեջ՝ այլ աշխարհքաղաքական ուժերի ներգրավելու տեսանկյունից։ Եթե այդ կամքը լինի, իհարկե, որոշակի արդյունքներ կլինեն, բայց առայժմ վաղ է խոսել այդ մասին։
Վերջին օրերի զարգացումները ի՞նչ ցույց տվեցին․ Ադրբեջանի զորքերը ներխուժեցին ՀՀ տարածք, հայտնի դարձավ, որ Հայաստանը պետք է ստորագրի սահմանազատման մասին եռակողմ փաստաթուղթ, մյուս կողմից Հայաստանը դիմեց Ռուսաստանին ու ՀԱՊԿ-ին, բայց պատշաճ արձագանք ու գործողություններ չեղան։
Տվյալ զարգացումները ցույց տվեցին, որ Ռուսաստանը Սյունիքի մարզի հետ կապված հստակ քաղաքականություն է իրացնում։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ ուզում է իր ձեռքը վերցնել թյուրքական աշխարհը երկու մասի բաժանող Սյունիքի՝ սեպ լինելու հանգամանքը և այդ սեպի կառավարելիությունը պահել իր ձեռքում։ Միաժամանակ, սրանով Ռուսաստանը փորձում է Թուրքիայի հետ հարաբերություններում խնդրահարույց առանձին կետեր հանել օրակարգից։ Սյունիքի մարզն այդպիսի հանգույց է, և Թուրքիայի հետ իր հարաբերությունների կառուցման մեջ Ռուսաստանը Հայաստանից իր ձեռքն է վերցնում այդ գործոնը։ Սա հստակ քաղաքական գիծ է, և ծրագրավորված ձևով Ռուսաստանը քայլ առ քայլ հասնում է իր համար ցանկալի արդյունքների։
Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանի դիմադրողականությունը շատ թույլ է, քանի որ քաղաքական միավորները տարված են ներքաղաքական պայքարով, ընտրական գործընթացներով։ Եվ, ընդ որում, քաղաքական ուժերը երբեք այնպիսի հայտարարություններ չեն անում, որոնք կարող են Կրեմլին դուր չգալ։ Եվ դա Ռուսաստանին հնարավորություն է տալիս Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում ևս ապահովել այնպիսի իրավիճակ, որ իր քաղաքականությանը խոչընդոտներ չհանդիպեն։
Ինչպե՞ս պետք է դուրս գանք այս իրավիճակից։
Իրավիճակից դուրս գալու բոլոր ավանդական մեխանիզմները սպառված են։ Բոլոր ֆորմատները գործարկված են և ցույց են տվել իրենց փուչ լինելը։ Քաղաքական կուսակցություններն էլ ցույց են տվել իրենց փուչիկ լինելը։ Այնպես որ, ելքերն այդ դաշտերում չեն կարող լինել։ Հանրությանն էլ զբաղեցնում են հենց այդ նույն ստեղծված ճանապարհներով, մեխանիզմներով։ Հանրությունը որքան ինտեգրված է այդ ամենին, բնականաբար, չի կարող ակնկալել, որ պետական մակարդակում ինչ-որ լուծումներ կգտնվեն։
Բայց բոլոր այն միավորները, ովքեր վեր են կանգնում նման իրավիճակից և տուրք չեն տալիս այդ կառույցներին, կապերին, հարաբերություններին և բոլորովին այլ ֆորմատների ու մեխանիզմների մասին են մտածում և փորձում ելքեր գտնել, գործել, իրենք կարող են հաջողել։ Ուղղակի այդպիսի շերտերն ու միավորներն են առայժմ քիչ, որպեսզի ուղղորդեն ներքաղաքական կյանքը կամ քաղաքական օրակարգ ստեղծեն։ Իհարկե, մենք տեսել ենք, որ պատերազմից հետո ահագին նոր ձևավորված ֆորմատներ կան, հանդիպումների առանձին շրջանակներ են տեղի ունենում, բայց դրանց ազդեցությունն առայժմ թույլ է, հանրությունն անընկալունակ է այդպիսի ձևերին։ Հուսադրողը միայն այդ կառույցներն ու միավորները կարող են դառնալ, որոնք կամաց-կամաց թափ կհավաքեն և կստեղծեն որոշակի օրակարգ երկրում։
