«44-օրյա պատերազմը» շարունակվում է ավելի քան 400 օր. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Վերջին օրերին ադրբեջանական զինված ուժերի ներխուժումը Սյունիքի տարածք ու դրանց բռնազավթումը հերթական անգամ ի ցույց է դնում այն իրողությունը, որ անցյալ տարի սեպտեմբերին սկսված պատերազմն այդպես էլ չի ավարտվել, ուղղակի այլ փուլ է թևակոխել։ Այդ դեպքում կարող է հարց հնչել, թե ինչի՞ համար էր նոյեմբերի 9-ի հրադադարի մասին եռակողմ հայտարարության ստորագրումը։
Դրա նպատակը մեկն էր՝ ֆիքսել հայկական կողմի կապիտուլ յացիան ու առանց դիմադրության, կոնկրետ ժամկետներում հանձնել Արցախի կենսագործունեության համար էական նշանակություն ունեցող տարածքները։ Եթե նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը լիարժեք գործեր, ապա Ադրբեջանը պատերազմի սանձազերծումից մեկ տարի անց արդեն բոլոր գերիներին հանձնած կլիներ, Արցախի ու Հայաստանի սահմաններին անընդհատ սադրանքների չէր դիմի, ճանապարհները բացած կլիներ և այլն։
Թերևս դրան նպաստում է նաև Հայաստանի իշխանությունների անողնաշար կեցվածքը, քանի որ տպավորություն է ստեղծվում, որ մեր երկրում ընդհանրապես իշխանություն չկա կամ, եթե կա էլ, նպաստում է վերոնշյալին։ Ու ընդհանրապես, ՔՊ-ական իշխանությունն ավելի շատ խնդիրներ է ստեղծում մեզ համար, քան լուծում է այդ խնդիրները։ Օրինակ՝ Փաշինյանը ԱԺ ամբիոնից հայտարարում է, թե Խորհրդային Ադրբեջանի տարածքներ կան, որ գտնվել ու գտնվում են Հայաստանի վերահսկողության ներքո։ Ի՞նչ է սա նշանակում, եթե ոչ ադրբեջանական ագրեսիայի լեգիտիմացում։
Եթե հայտարարում ես, որ «ադրբեջանական տարածքներ» ես զբաղեցնում, ապա ինչո՞ւ ես դիմում ռուսական կողմին կամ միջազգային հանրությանը, որպեսզի օգնություն տրամադրեն կամ դատապարտեն ադրբեջանական ագրեսիան, քանի որ ստացվում է, թե Ադրբեջանը վերականգնում է իր վերահսկողությունն «իրեն պատկանող» տարածքների վրա։ Ալիևն էլ է նույնն ասում, ինչ Փաշինյանը, թե Հայաստանի վերահսկողության տակ գտնվող ադրբեջանական տարածքներ կան։ Բացի այդ, Փաշինյանի այսպիսի հայտարարությունները կարող են «հրավեր» ծառայել հակառակորդի համար կրկին ՀՀ տարածք ներխուժելու համար։
Կամ, խոսելով Ադրբեջանի տիրապետության տակ անցած Հայաստանի 41 քառակուսի կիլոմետր տարածքի մասին, Փաշինյանն ասում է, որ այդ չափով տարածքի կորուստը եղել է դեռևս մայիսին, իսկ վերջին օրերի ռազմական գործողությունների հետևանքով այդ բալանսը որևէ կերպ չի փոխվել: Ակամայից տպավորություն է ստեղծվում, թե ՀՀ կառավարության ղեկավարը փորձում է արդարացնել Ադրբեջանի ագրեսիվ գործողությունները։ Ի վերջո, պետք է անդրադառնալ այն հարցին, որ նոր դիրքեր բռնազավթելով ու դիրքային բարելավումներ գրանցելով՝ ադրբեջանական զինված ուժերը հնարավորություն են ստանում մարտավարական առումով առավելություններ ձեռք բերել և ավելի մեծ տարածք պահել իրենց դիտարկման ներքո ու սպառնալիքներ ստեղծել սահմանամերձ շրջանների հայ բնակչության համար։
Կամ եթե տարածքային բալանսը չի փոխվել, ապա ինչո՞ւ ես դիմում ռուսական կողմին, որ նրա ռազմական օգնությամբ հետ մղես ադրբեջանական ագրեսիան։ Այդ դեպքում դիմեիր մայիսին, երբ բալանսը խախտվեց և Ադրբեջանը առաջին անգամ ներխուժեց ՀՀ տարածք։ Հետո Փաշինյանը ԱԺ ամբիոնից մեղադրանքներ հնչեցրեց գերի ընկած զինվորականների հետ կապված՝ նշելով, թե քննության առարկա պետք է դառնա, թե ինչ պայմաններում են նրանք գերի ընկել, սակայն այդպես էլ կոչով չդիմեց միջազգային հանրությանը, որպեսզի դատապարտի գերիների նկատմամբ Ադրբեջանի հանցագործությունները։ Բացի դրանից, շատ զարմանալի է, որ նոյեմբերի 9-ի հայտարարության դրույթներով նախատեսվող գերիների վերադարձի խնդիրը լուծված չէ, Ադրբեջանը նոր գերիներ է վերցնում, սակայն Փաշինյանը, զանց առնելով այս հանգամանքը ու նախապայման չդիտարկելով, հայտարարում է, թե պատրաստ է ստորագրել այն փաստաթուղթը, որը դրված է սեղանին։
Ավելին՝ Փաշինյանը հավաստիացնում է, թե ինքը դեռ մայիսին էր պատրաստակամություն հայտնել ստորագրել այդ փաստաթուղթը, սակայն ներքաղաքական աղմուկի պատճառով չստացվեց։ Այսինքն, ստացվում է, որ ընդդիմությունն է խափանել կապիտուլ յացիոն նոր փաստաթղթի ստորագրումը։ Իսկ թե կոնկրետ ինչ բովանդակություն ունի այդ փաստաթուղթը, արդեն կարելի է կանխատեսել։ Սեղանին դրված փաստաթուղթը ստորագրելու պատրաստակամություն հայտնելու հաջորդ օրն արդեն կառավարության նիստում Փաշինյանը պաշտպանության նախարար Պապիկյանին հանձնարարում է ուսումնասիրել Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանների միջև դեմարկացիա ու դելիմիտացիա իրականացնելու վերաբերյալ Ռուսաստանի ներկայացրած երեք առաջարկները և իրականացնել դրանք։
Ստացվում է, որ առանց կոնկրետ փաստաթղթի առկայության ու իրավական ձևակերպումների դեմարկացիա ու դելիմիտացիա է տեղի ունենալու։ Իսկ սա իր մեջ այնպիսի վտանգներ է պարունակում, որ Ադրբեջանը կարող է նորից շարունակել սադրանքներն ու ռազմական ագրեսիան։ Չէ՞ որ Հայաստանը կոնկրետ սադրանքների դեպքում չի կարող վկայակոչել որևէ փաստաթուղթ Ադրբեջանի գործողությունները դատապարտելու նպատակով։ Ինչպես տեսնում ենք, ինչքան որ Փաշինյանը շարունակում է մնալ իշխանության, այնքան տարածքներ ու մարդկային կորուստներ ենք ունենում ու դեռ ունենալու ենք։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
