«Ճգնաժամին զուգահեռ քաղաքացու բեռն ավելացնելու գործողություններ են իրականացվում»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Նախորդ շաբաթ ընդունվեց հիպոտեկին ուղղվող եկամտային հարկի ծրագրի սահմանափակմանը վերաբերող նախագիծը: Առաջարկվել է հիփոթեքային վարկի տոկոսադրույքներին ուղղվող եկամտային հարկի վերադարձի ծրագիրը Երևանում սահմանափակել, ապա աստիճանաբար հանել մինչև 2025 թվականը: Օրինագծի հեղինակների հիմնավորմամբ, կառուցապատողները ծրագրեր են սկսել գրեթե միայն Երևանում, հնարավորության դեպքում՝ կենտրոնում, ինչի հետևանքով մարզերն ամբողջությամբ անտեսվել են։

«Հայացք» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Լիլիա Ամիրխանյանը հիմնավորումը տեսականորեն դրական ու իրատեսական մոտեցում է համարում, որովհետև այդպիսով տարածքային համաչափ զարգացման խնդիր է լուծվում: Նա հիշեցրեց, որ եկամտահարկի վերադարձելությունն ի սկզբանե եղել է ժամանակավոր, որի հիմքում պետության խթանող քաղաքականությունն է եղել: Սա՝ տեսականորեն: Մեր զրուցակցի խոսքով, սակայն, կա նաև իրականություն, որտեղ այլ իրավիճակ է:

«Մենք հիմա չենք կարող խնդրին վերաբերվել տեսականորեն, ընդունել ի գիտություն ու առաջ շարժվել այն պարզ պատճառով, որ զուգահեռ ունենք իրականություն: Այդ իրականությունն այնքան սուղ, այնքան բարդ է բոլոր ուղղություններով, որ դրանից ուղղակի կտրվելը ու տեսականորեն իրականացնելն այն, ինչ մշակված է եղել ոչ ճգնաժամային, նաև անվտանգային կայուն իրավիճակներում, սխալական մոտեցում է: Ճիշտ չէ փորձել ձևացնել, թե ոչինչ չի կատարվում: Այս ամենից ելնելով՝ առաջարկում եմ խնդրին ու եկամտահարկի վերադարձելության ծրագիրը հետզհետե հանելուն մոտենալ երկու հիմնական ուղղությամբ: Առաջին հերթին հաշվի առնենք բարոյական կողմը: Մենք այդ նախագծի ընդունումից ժամեր առաջ ՀՀ սուվերեն տարածքում ականատես եղանք մարտական գործողությունների: Այսինքն, անվտանգային խնդիրներն ծայրահեղ սուր են ու որևէ կերպ չլուծված, և բոլոր առումներով զարմանալի է այդ գործողություններից ժամեր անց նման նախագիծ քննարկելն ու ընդունելը: Մեծ հաշվով՝ առաջնահերթությունների խնդիր կա: Մենք ՀՀ-ի առջև ծառացած խնդիրների առումով մշակված առաջնահերթություններ ունե՞նք: Եթե այդ ցանկը կա, ապա եկամտահարկի վերադարձելությունը մոտավորապես ո՞ր տեղերում կլինի»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Լ. Ամիրխանյանը:

Անդրադառնալով օրինագծի բովանդակային կողմին՝ նա հավելեց. «Իրականությունից կտրված չլինելով՝ մենք կարող ենք պատկերացնել, թե ինչ խնդիրներ կարող է առաջացնել այն: Ճիշտ է, տեսականորեն ենթադրվում է, որ համաչափ զարգացման հարց կարող է լուծել, բայց կարճաժամկետում կրկին անհավասարակշիռ իրավիճակ կարող է ստեղծել: Երբ մենք Երևանում, ըստ գոտիականության, հետզհետե հանում ենք այդ ծրագիրը, ենթադրվում է, որ մինչև ուժի մեջ մտնելը, օրինակ՝ նույն առաջին գոտում անշարժ գույքի նկատմամբ պահանջարկը շատ բարձր է լինելու: Իսկ դասական մոտեցմամբ պահանջարկի աճը, անշուշտ, նաև գների ավելացման է հանգեցնում: Այսինքն, մարդիկ փորձելու են արագ, մինչև վերոնշյալ օրենքի ուժի մեջ մտնելը եկամտահարկի վերադարձելության ներքո ձեռք բերել գույքը: Արդյունքում կարճաժամկետ հատվածում դեպի վերոնշյալ գոտիներ կենտրոնացում է լինելու: Այս պարագայում անշարժ գույքի շուկայում կարճ ժամանակահատվածում մենք հավասարակշռության խախտում ենք ունենալու, որն իր հերթին բազմաթիվ խնդիրների է հանգեցնելու: Երբ այս ամենը զուգահեռում ենք անշարժ գույքի շուկայում առաջացած որոշակի բարդություններին ու խնդիրներին, ստացվում է, որ փաստացի հարվածում ենք շուկային: Բացի այդ, սոցիալ-տնտեսական իրավիճակից ելնելով՝ հարցադրում է առաջանում, թե որքանով է բարոյական ճգնաժամային իրավիճակում նման փոփոխությունը, որը, ըստ էության, լրացուցիչ սոցիալ-տնտեսական խնդիր է ստեղծելու բնակարանի պահանջ ունեցող քաղաքացու համար»:

Նա շեշտեց, որ դեռ նախորդ տարվանից միջազգային պրակտիկան ցույց է տալիս, որ նման ճգնաժամային իրավիճակներում պետությունը սեփական հանրությանն օժանդակող քաղաքականություն է իրականացնում. «Այս նախագծից զատ, առհասարակ մեզ մոտ դեռ 2020 թվականից, կարծես, հակառակ գործընթացներն են տեղի ունենում: Այսինքն, ճգնաժամին զուգահեռ իրականացվում են գործողություններ, որոնք ավելացնում են քաղաքացու բեռը»:

Փորձագետը նշեց, որ այս ամենը չենք կարող չզուգահեռել մեկ այլ օրենքի փոփոխության հետ, ինչի արդյունքում գույքահարկը բարձրացավ. «Այդ նախաձեռնության ժամանակ անցած տարի ևս հարցադրում արեցինք, թե որքանո՞վ է ճիշտ ճգնաժամային իրավիճակներում բարձրացնել մարդկանց պարտադիր վճարները: Այդ ժամանակ կար հիմնավորում, որ սա ուժի մեջ է մտնելու 2021-ից՝ ոչ ճգնաժամային իրավիճակում: Մինչդեռ 2021-ի տարեվերջին որևէ կերպ ճգնաժամի թուլացում չենք զգում: Ճգնաժամի նահանջ ու սոցիալ-տնտեսական խնդիրների ավելի մեղմ իրավիճակ ևս չկա:

Փաստացի, նշված օրենքը ևս սկսեց գործել ճգնաժամային իրավիճակում: Իրականում այս երկու օրենքները փոխկապակցված են: Նախ՝ ինչ վերաբերում է գույքահարկին. ենթադրենք, անձը, որն ունի ցածր եկամուտներ, բայց տարիներ առաջ Կենտրոնում բարձր շուկայական արժեքով գույք է ձեռք բերել կամ ժառանգություն է ստացել, գույքահարկի բարձրացման հետևանքով չի բացառվում, որ անձն ավելացած նոր բեռի պատճառով պարզապես հրաժարվի իր գույքից: Եկամտահարկի վերադարձելիության դուրսհանումն էլ նույն կենտրոնական թաղամասերում իր հերթին հանգեցնելու է այդ հատվածներում հիպոտեկով գույք ձեռք բերելու պահանջարկի նվազմանը: Արդյունքում ստացվելու է, որ մենք կանգնելու ենք հարստության վերաբաշխման ինչ-որ գործընթացի առաջ: Զուգահեռ, սակայն, առնվազն տեսանելի հատվածում առկա չեն ռիսկերի գնահատման մշակված մեխանիզմները, որոնք թույլ կտան ենթադրել, որ այդ նույն վերաբաշխման գործընթացը չի լինի սոցիալական անարդար պայմաններում»:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում