«Հայաստանի շահը երբեք այսքան անպաշտպան չի եղել, որքան հիմա է». «Փաստ»
Հարցազրույց
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
«Կովկաս» ինստիտուտի փորձագետ, քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանի հետ ամփոփել ենք անցնող տարվա ընթացքում տեղի ունեցած բանակցությունները, եռակողմ ֆորմատներով Փաշինյան-Ալիև հանդիպումները, արդյունքներն ու Հայաստանի առաջ ծառացած նոր մարտահրավերները: Անդրադառնալով նախ հանդիպումներին ու դրանցից ունեցած ակնկալիքներին՝ քաղաքագետը նշեց. «Այստեղ շատ լուրջ դժվարություններ ունենք ակնկալիքների տեսանկյունից:Այս առումով նախ օբյեկտիվ հանգամանքով պայմանավորված խնդիր կա. անցած տարվա աղետալի պատերազմից հետո Հայաստանի ձայնն աշխարհում շատ ավելի քիչ է լսելի, շատ ավելի քչերին է հետաքրքրում Հայաստանի ազգային շահը: Այդ շահը շատ ավելի քիչ են հաշվի առնում թե՛ տարածաշրջանային և թե՛ գլոբալ տարբեր խաղացողներն ու երկրները:
Իսկ սուբյեկտիվ հանգամանքն այն է, որ Հայաստանի դե ֆակտո իշխանություններն դադարել են Հայաստանի շահերն ինքնուրույն առաջ մղել, թեպետ այդ քաղաքականությունն իրականացնելու առումով երբեք էլ այս իշխանությունը աչքի չի ընկել: Ամեն դեպքում, վերջին տարվա ընթացքում ևս հնարավորությունները չօգտագործվեցին նաև այն դեպքերում, երբ կարելի էր օգտվել առկա դիվանագիտական հարաբերություններից: Մյուս հանգամանքը, որի մասին կուզեի նշել, այն է, որ մենք մեր իրական ու պոտենցիալ դաշնակիցների հետ երկխոսություն չունենք»:
Քաղաքագետը «Փաստի» հետ զրույցում շեշտեց, որ այդ երկրները մեզ վերաբերող որոշ հարցերում արդեն իրենց ինքնուրույն քաղաքականությունն են սկսում. «Օրինակ՝ Իրանը վերջերս սկսեց փոխել իր քաղաքականությունը միջանցքի առումով, չնայած ի սկզբանե կտրուկ դեմ էր Սյունիքով միջանցքին: Նման օրինակները շատ են: Իսկ ՀՀ դե ֆակտո իշխանությունները, խոշոր հաշվով, չեն հակադարձում ու տրվում են թուրքական եթե ոչ բոլոր ճնշումներին, ապա առնվազն դրանց զգալի մասին:
Այսպիսով, կարող ենք արձանագրել, որ Հայաստանի շահը երբեք այսքան անպաշտպան չի եղել, որքան հիմա է: Այսօր արդեն Հայաստանի սուբյեկտայնության ամբողջական կորստի առջև ենք կանգնել: Բացի այդ, ոմանք շահարկում են միայն միջանցքի թեման՝ փորձելով Ռուսաստան-Արևմուտք աշխարհաքաղաքականություն խաղալ, ինչն ինքնին վտանգավոր է, քանի որ այս պահի դրությամբ ֆորմատների մրցակցություն կա. Մինսկի խումբ, եռակողմ հանդիպումներ՝ ՌԴ-ի, եռակողմ հանդիպումներ՝ Բրյուսելի կամ Ֆրանսիայի միջնորդությամբ: Չմոռանանք նաև «3+3» և այլ հնարավոր ձևաչափերի մասին: Այս ամենն արտացոլում է աշխարհաքաղաքական պայքար՝ այս տարածաշրջանում: Եվ եթե Հայաստանը շարունակի այդ աշխարհաքաղաքական պայքարի բեմերից մեկը լինել, ապա այդ հանգամանքը կրկին շատ լուրջ վնասներ է բերելու Հայաստանին»:
Քաղաքագետը նշեց՝ զուգահեռ մեր հասարակությանը, որի մի ստվար հատված անտեղյակ է իրականությունից, փորձում են հրամցնել «խաղաղության դարաշրջանի» թեզը. «Մինչդեռ իրականությունն այն է, որ Հայաստանից ամեն ամիս մի տարածք են խլում: Թուրքիան ու Ադրբեջանը խաղաղություն չեն ուզում: Իսկ երբ խոսում են «խաղաղության» մասին, իրենց ընկալմամբ, դա Հայաստանի վերջնական ոտնահարումն է, Հայաստանի միջոցով կամ ՀՀ տարածքում իրենց հարցերի լուծումը: Ընդ որում՝ ոչ թե միանգամյա, այլ անդադար կտրվածքով: Եթե նույնիսկ ՀՀ տարածքային ամբողջականության խախտման փաստը մեկ րոպեով մի կողմ դնենք, ապա կարող ենք հիշել, օրինակ՝ Ադրբեջանի կողմից անդադար հայկական հուշարձանների ոչնչացումը:
Կամ՝ Ադրբեջանի կողմից օտար երկրներին ուղղված ինտենսիվ քարոզչությունն առ այն, թե, իբր, հայերն այս ու այն վատությունն են արել: Ադրբեջանը ցանկացած միջազգային հարթակ օգտագործում է Հայաստանի դեմ, իսկ մեր կողմում անընդհատ խոսում են խաղաղությունից, ինչն ուղղակի ամոթալի է: Չմոռանանք նաև Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների մասին: Արդեն ավելի քան մեկ տարի այդ մարդիկ Ադրբեջանում խոշտանգումների են ենթարկվում, իսկ այստեղ տպավորությունն այնպիսին է, որ, բացի ՄԻՊ Արման Թաթոյանից, այդ հարցը պաշտոնատար որևէ այլ անձի չի հետաքրքրում»:
Հրանտ Միքայելյանի խոսքով, խնդիրը սպառնալիքի լեզվով խոսող ու ագրեսիայի դիմող թշնամուն համարժեք արձագանք չտալը չէ. «Անհամարժեքության խնդիր կլիներ, եթե լիներ ադեկվատ, բայց թույլ արձագանք: Բայց ոչ համարժեք լինելու խնդիր մենք ունեցել ենք մինչև 2020 թվականը: Հիմա այլ խնդիր ունենք: Ադրբեջանը կարողանում է իր հարցերը լուծել առանց ճնշման, որոշ դեպքերում՝ ճնշմամբ: Օրինակ՝ Փաշինյանը հայտարարում է, որ երբեք այս կամ այն քայլը չի անի, հետո Ադրբեջանը ռազմական հարձակում է կազմակերպում ՀՀ-ի դեմ, իսկ հաջորդ օրը Փաշինյանն արդեն առարկայական բանակցություն է սկսում այդ թեմայով: Օրինակը սահմանազատման, սահմանագծման հարցն է, որն ամբողջությամբ Ադրբեջանի օրակարգի մեջ է. դրանով Ադրբեջանը փորձում է լեգիտիմացնել 2020-ի իր ագրեսիան և հասնել մի կետի, երբ Հայաստանն այդ օկուպացված տարածքները ադրբեջանական կճանաչի: Ցավոք, այս իշխանությունները տրվել են այդ գործին»:
Անդրադառնալով Ադրբեջանի կողմից այս փուլում նաև Բերձորում ևս մաքսակետ դնելու սպառնալիքին՝ նա ընդգծեց. «Երբ Ալիևը փորձում է հավասարության նշան դնել Բերձորի և Մեղրիի միջանցքների միջև, դա, իհարկե, կատարյալ ապուշություն է: Բայց խնդիրն այն է, որ այդ քարոզչությանը տրվում է Հայաստանի դե ֆակտո վարչապետը, որն Ազգային ժողովում սկսում է նույն թեզերը հնչեցնել: Խնդիրն իրականում այն է, որ դեռ 2000 թվին Փաշինյանի հոդվածներում միջանցքի թեմայով հրապարակումներ կային, որոնց մեջ նշել էր, թե «պետք է այդ միջանցքը տանք, թող Թուրքիան էլ մի քիչ ուրախանա»:
Խնդիրն այն է, որ Սյունիքով միջանցքը, որը Թուրքիան ու Ադրբեջանը ուզում են ստանալ, Թուրքիային թույլ է տալիս մուտք գործել Կենտրոնական Ասիա: Նաև թույլ է տալու, որ ռազմականացվի Արցախի օկուպացված տարածքը, թույլ է տալու շատ ինտեսնիվ աշխատեցնել ու ռազմականացնել նաև Նախիջևանը: Մինչդեռ, ի պատասխան դրան, մենք ստանում ենք 120 հազար ու 3 միլիոն հայության համար ճանապարհային կապ, որն արդեն ունենք և որը բոլոր համաձայնություններում ամրագրված է: Այսինքն, փաստորեն, նորից միակողմանի ու լրջագույն զիջման մասին է խոսքը: Մեզ որևէ օգուտ չի տալու նաև Թուրքիայի հետ սահմանի բացումը, նույնիսկ վտանգներն ավելի մեծ են»:
Այս համատեքստում անդրադառնալով հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի, ըստ էության, մեկնարկին, հատուկ բանագնացներ նշանակելու հայտարարություններին՝ քաղաքագետը հավելեց. «Նախ՝ դիտարկենք կադրային հատվածը: Մարդիկ, որոնք ֆորմալ կամ ոչ ֆորմալ կապեր են ունեցել Թուրքիայի հետ: Խոսքը Ռուբեն Ռուբինյանի, Արարատ Միրզոյանի մասին է: Այսինքն, գործընթացի պրոթուրքական ուղղվածությունն ակնհայտ է թե՛ բովանդակությամբ, թե՛ հայտարարություններով, թե՛ կադրային տեսանկյունից: Երկրորդ՝ պետք է հաշվի առնենք, որ Թուրքիան թեպետ շատ դեպքերում լռում է, բայց ադրբեջանական քաղաքականությունն ուղղորդված է եղել հենց Թուրքիայի կողմից:
Թուրքիան փորձել է ցույց տալ, թե պարզապես հայադրբեջանական հակամարտություն է, որում ինքը չկա, բայց փորձել է այնպես անել, որ Ադրբեջանը հաղթի, և ինքն իր ներկայությունը ապահովի Կովկասում: Այդ ֆունդամենտալ քաղաքականության մասին կան փաստաթղթեր, ի վերջո, «մեկ ազգ երկու պետություն» լինելու հայտարարություններ: Եվ այս իմաստով մենք պետք է հասկանանք, որ խոսում ենք ագրեսորի հետ, այն պետության հետ, որ հայկական Արցախն է ոչնչացրել, որը Ցեղասպանություն է իրականացրել և գոհ է արդյունքից: Ի տարբերություն Թուրքիայի, Հայաստանը որևէ օգուտ չի ստանալու այս գործընթացից: Հայաստանում թուրքական ապրանքը գերիշխող է լինելու, բայց թուրքական շուկայում հայկական ապրանքը որևէ դիրք չի զբաղեցնելու: Մինչ օրս հայկական ապրանքները չեն կարող թուրքական շուկա մտնել: Եվ եթե անգամ Հայաստանից դեպի Թուրքիա արտահանում լինի, այն կլինի զրոյից ու դանդաղ, մինչդեռ թուրքական ապրանքների ներմուծումը կարող է աճել կտրուկ տեմպերով»:
Ամփոփելով վերոնշյալ իրողությունները՝ քաղաքագետը նշեց. «Ընդհանուր առմամբ, այս պահի դրությամբ այս իշխանություններն իրենց դրսի աջակիցների, բարեկամների ու տերերի հետ լուծում են Հայաստանի ապաշրջափակման խնդիրը: Այն, մեծ հաշվով, լուծված է: Այնպիսի քայլեր են արվում, որ Հայաստանը երբեք չկարողանա ինքնուրույն քաղաքական գործոն լինել: Ինչո՞ւ, որովհետև ինքնուրույն քաղաքական գործոն լինելը ՀՀ-ի համար ոչ թե Թուրքիայի կամ Մեծ Բրիտանիայի և նման այլ ուժերի, այլ Ռուսաստանի, Չինաստանի և Իրանի հետ համագործակցություն է ենթադրելու:
Դրանից ելնելով՝ ՀՀ սուբյեկտայնության հարցն են լուծում: Այս դեպքում եթե անգամ հետագայում այստեղ գերակշռող ազդեցություն ունեցավ Ռուսաստանը, միևնույնն է, դա, ամեն դեպքում, չի ենթադրելու հայկական գործոն: Դա լինելու է աշխարհաքաղաքական պայքար Հայաստանի տարածքում: Այդ դեպքում Հայաստանի որոշումը չի ընդունվելու, ինչն ամենամտահոգիչն է, որովհետև որևէ ցանկացած այլ երկիր չի կարող Հայաստանի շահերը հաշվի առնել: Իրենք միշտ հաշվի են առնելու միայն սեփական շահերը»:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
