Թվացյալ ժողովրդավարությունն ու գեոպոլիտիկ խարդավանքները
Ինչպես հայտնի է՝ պետական ինստիտուտների հակակշիռների և փոխզսպումների մեխանիզմը ժողովրդավարության հիմնական սկզբունքն է: Եթե դա առկա է, ապա կարելի է շարունակել խոսակցությունն այլ սկզբունքների վերաբերյալ, դրա բացակայության պարագայում՝ ժողովրդավարության մասին խոսելը դասական պոպուլիզմ է: Թող տարօրինակ ու զարմանալի չթվա, բայց ասվածը լավագույն կիրառությունն է գտել ոչ թե պառլամենտարիզմի հիմնադիր Մեծ Բրիտանիայում, այլ ԱՄՆ-ում: Նախկինների օրոք այդ մեխանիզմի կիրառությունն անընդհատ պահանջարկված է եղել այսպես կոչված քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների կողմից:
Ըստ էության, հակաշիռների և փոխզսպումների մեխանիզմի էությունն այն է, երբ պետության գործադիր, ներկայացուցչական և դատական գործառույթները (կամ ինստիտուտները) լինում են միմյանցից անկախ: Անշուշտ կարող է պատահել այնպես, որ ԱՄՆ-ի ներկայացուցչական երկու մարմնում էլ մեծամասնություն կազմի այն քաղաքական ուժը, որի ներկայացուցիչը գլխավորում է գործադիր մարմինը: Բայց նույնիսկ այդ դեպքում երկու տարին մեկ կատարվող մասնակի ընտրության շնորհիվ Կոնգրեսի վերին և ստորին պալատների կազմերի համամասնությունն այնպես է դասավորվում, որ չեզոքացվում է մեկ կուսակցության կողմից թեկուզ ժամանակավորապես իշխանության ամբողջական «զավթումը»:
Վերը նշվածին գումարվում է համարյա 100 տոկոսանոց անկախ երրորդ ինստիտուտի՝ դատական համակարգի առկայությունը: «Համարյա»-ն վերաբերում է Գերագույն դատարանի կազմի թափուր տեղի դեպքում անդամի նշանակմանը ԱՄՆ նախագահի կողմից: Ինչ մնում է ավելի ցածր կարգի դատավորների ընտրությանը, ապա որ կուսակցությունն էլ լինի իշխանության գլուխ, չի համարձակվի միջամտել դրան: ԱՄՆ-ը «ժողովրդավարության փայլուն աստղ» և «ժողովրդավարության բաստիոն» Հայաստան չէ, որ ՏԻՄ-երի ընտրված ղեկավարներին բանտերը գցի: Կամ էլ դատավորներին դասակարգի «վնգստացողների» կամ ոչ «վնգստացողների»:
Որպես կանոն՝ խորհրդարանական կառավարմամբ բոլոր երկրներում գործադիր ու ներկայացուցչական մարմինները ղեկավարվում են մեկ կուսակցության կողմից: Ինչը վերը նշված՝ հակակշիռների և փոխզսպումների սկզբունքի առումով արդեն լուրջ բացթողում է: Իսկ եթե դրան ավելացնենք, որ տվյալ երկրում իրականում ոչ թե խորհրդարանն է ձևավորում կառավարությունը, այլ իշխանությունը զավթած «աբիժնիկը», պատկերը դառնում է ամբողջական:
Եթե անկեղծ, ապա ՀՀ-ում իրականում ժողովրդավարության գերեզմանոց է, ինչը ձեռք է տալիս վարչապետի պաշտոնը զավթածին, ինչպես նաև նրա ուսապարկերին ու նրա սրտի օլիգարխներին: Ձեռք է տալիս քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների մեծ մասին: Պետք է անկեղծ լինել և փաստել, որ աշխարհաքաղաքական նպատակներով ձեռք է տալիս նաև միջազգային կոչված հանրությանը՝ հատկապես թուրք-ադրբեջանական տանդեմին: Եվ այդ ամենին ի հակակշիռ նշվածին՝ բոլորովին ձեռնտու չէ ՀՀ-ին, սակայն վերջինս այսօր խեղճացված է, քանի որ իր ընտրազանգվածը բաղկացած է ոչ թե պահանջատեր քաղաքացիներից, այլ հանուն ստամոքսի ընտրություն կատարող ազգաբնակչությունից:
Նարեկ Սիմոնյան
