Ողբերգական քայլերթ. ինչպես սասանել երկրի հիմքերը. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Չորս տարի առաջ այս օրը Նիկոլ Փաշինյանը Գյումրիի Վարդանանց հրապարակից սկսեց «Իմ քայլը» շարժումը։ Քայլերթով անցնելով Վանաձոր, Դիլիջան, Հրազդան, Աբովյան քաղաքներով՝ նա իր մի քանի համախոհների հետ ապրիլի 13-ին հասավ մայրաքաղաքի Ազատության հրապարակ։ Հետո հաջորդեցին երթերը, հանրահավաքները և անհնազանդության այլ ակցիաներ, որոնք, ի վերջո, բերեցին նրան, որ իշխանափոխություն տեղի ունեցավ, ու Նիկոլը հայտնվեց վարչապետի աթոռի վրա, փաստ, որը ոչ ոք նույնիսկ մղձավանջային երազում չէր պատկերացնի։ Նախ՝ Փաշինյանի սկսած քայլերթով ու ակցիաներով նոր «քաղաքական մշակույթ» ներմուծվեց մեր հանրային դաշտ՝ բացառապես ատելության և թշնամանքի ճանապարհը։
Այդ օրերից սկսվեցին սև ժապավեններ կապելու, դագաղներ դնելու, մարդկանց վիրավորելու, սոցցանցերում հայհոյանքների տեղատարափի ու անընդունելի նման այլ դրսևորումները։ Ավելին, իշխանություն ձեռք գցելուց հետո էլ Փաշինյանը ոչ միայն քայլեր չձեռնարկեց թշնամանքի ու ատելության ալիքի առաջն առնելու համար, այլև շատ դեպքերում անձամբ ինքն էր յուղ լցնում կրակի վրա՝ արդարացնելով նմանատիպ երևույթները և նույնիսկ նախաձեռնող դառնում։ Եվ պատահական չէ, որ մինչև հիմա հանրային դաշտում և հատկապես սոցցանցերում հայհոյախոսությունն ու ատելությունը գերիշխում են։ Բայց ժամանակի հետ «Իմ քայլը» շարժման ռահվիրաների համար սկսեց գործել բումերանգի էֆեկտը, և նրանք ևս հայտնվել են մարդկանց ատելության հզոր ալիքի թիրախում, ընդ որում՝ հիմա ավելի մոլեգին, ավելի ուժգին, քան նույնիսկ «ատելի, մերժված նախկինների» հանդեպ էր։
Այդ նպատակով էլ իշխանությունները նախաձեռնեցին վիրավորանքի քրեականացումը։ 2018 թվականի մարտի 31-ից սկսյալ նաև քաղաքական դաշտը սևերի ու սպիտակների, հասարակության ծայրահեղ պառակտման գործընթացի հիմքը դրվեց։ Չէ, մենք, անշուշտ, այն կարծիքին չենք, որ նախկինում պառակտվածություն կամ հայհոյախոսություն չի եղել, որ մեր հասարակությունը միշտ Աստվածաշնչյան պատգամով է առաջնորդվել, միմյանց հանդեպ թշնամանք չենք ունեցել: Այդպես չէ: Սակայն Փաշինյանի ջանքերով այդ բոլոր բացասական երևույթներն սկսեցին զանգվածային, համատարած բնույթ կրել: Փաշինյանի սկսած շարժման արդյունքում հանրային օրակարգը լցվեց անիմաստ ուղիղ եթերներով, «դմփ-դմփ-հու»-ներով, պոպուլիզմով, փոխադարձ մեղադրանքներով ու դատարկ խոսակցություններով ու, ինչպես ժամանակը ցույց տվեց, անհավանական քանակի ստերով ու կեղծիքներով, իսկ իրական փոփոխություններ խոստացող գործնական և տեսանելի նախաձեռնությունները լուսանցք մղվեցին։ Բացի դրանից, գործի դրվեցին մարդկանց մանիպուլացնելու տարբեր մեթոդներ, որի արդյունքում Փաշինյանից կերտվեց «փրկչի» ու «հերոսի» կերպար։
Այստեղ, իհարկե, անկարևոր չէ նշել, որ այս ամբողջի սերմերը նույն Փաշինյանի ու նրա թիկունքին կանգնած արտաքին և ներքին ուժերի ձեռամբ ցանվել էին տարիներ շարունակ, իսկ վերջնակետը դարձավ 2018 թվականի մարտի 31-ից սկսված ու հարցականներով լեցուն գործընթացը: Այսօր էլ դեռ ամենակարևոր հարցը մնում է այն, թե ինչպե՞ս ստացվեց, որ Գյումրիից մի քանի հոգով քայլերթ սկսած Փաշինյանը կայծակնային հաջողություն ունեցավ՝ մի քանի օրվա ընթացքում հանրային մեծ աջակցություն ձեռք բերելով։ Հասկանում ենք, անկասկած այդ ժամանակ բավական «նպաստավոր» պայմաններ կային, քանի որ հանրության շրջանում համընդհանուր բողոք և արդարացի դժգոհություն կար առկա վիճակից։ Եվ զայրացած, հիասթափված մարդիկ գնացին Փաշինյանի շարժման հետևից՝ հավատալով, որ իրոք գալու է փոփոխությունների, դրականի ժամանակը։ Արդյունքում հանրության մեծամասնությունը սկսեց առաջնորդվել ոչ թե ռացիոնալ մտածողությամբ, այլ էմոցիաների ալիքին համընթաց։ Մեծամասնությունը, բնականաբար, պատկերացում անգամ չէր կարող ունենալ, թե ինչ է լինելու հետագայում, ինչպես է Փաշինյանը երկիրը կապիտուլ յացիայի ենթարկելու և անդունդի եզրին հասցնելու։
Պատկերացում չունեին, որ Փաշինյանի օրոք իրենց ապահովությունն ու անվտանգությունը դրվելու է հարցականի տակ, որ կորցնելու ենք Արցախի 75 տոկոսը, որ այսքան զոհ ենք ունենալու։ Մեծ մասն այսօր ափսոսում է, զղջում է իր դյուրահավատության համար, նրա համար, որ ժամանակին չեն լսել Նիկոլին ճանաչողներին: Բայց, հանուն արդարության պետք է նշել, որ մինչև հիմա էլ մարդիկ կան, որոնք փայփայում են Փաշինյանի իշխանությանը, թեպետ, ակնհայտ է, որ նրանց մեջ քիչ չեն նրանք, որոնք պարզապես չեն ուզում ընդունել սեփական սխալը ու արդյունքում շարունակում են նորանոր սխալներ անել:
Այնինչ, հազիվ թե որևէ մեկի համար պարզ չէ, որ 4 տարի առաջվա մի քանի հոգանոց քայլերթն, ի վերջո, երկիրը կործանման եզրին հասցրեց, ավիրեց երկրի հիմքերը բոլոր առումներով, ինչպես «ճանապարհ փակելու» միջոցով իշխանության գալով՝ Փաշինյանը որոշ ժամանակ անց փակեց նաև երկրի ապագան։ Ինչ վերաբերում է հարցականներին ու պատճառներին, մենք խոսեցինք միայն արտաքին շերտի մասին: Դեռևս հույս կա, որ ժամանակի ընթացքում, ի վերջո, ավելի ու ավելի պարզ կդառնա, թե ինչպես անհավանականը դարձավ հնարավոր, այսինքն՝ թե ինչպես Նիկոլին հաջողվեց դառնալ մեր երկրի ղեկավար՝ ողբերգական ընթացքի հիմքը դնելով հենց այն քայլերթով, որի չորրորդ տարելիցն է այսօր:
ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
