Սթափվելու հրամայականը
Յուրաքանչյուր պետության պատմության մեջ լինում են ճակատագրական, եթե կուզեք, շրջադարձային շրջաններ, երբ վճռվում է նրա ապագայի, լինել-չլինելու հարցը։ Նմանօրինակ դեպքերի պակաս արդի պատմագրության մեջ շատ են, և հենց այդ օրերին են ուրվագծվում քաղաքական և պետական գործիչների իրական դեմքերը, քանի որ ինչպես հայտնի խոսքն է ասում, եթե քաղաքական գործիչը մտածում է գալիք ընտրությունների մասին, ապա պետական գործիչը միանշանակ մտածում է գալիք սերունդների մասին։ Փաստեք, որ մենք ներկայումս հայոց նորագույն պատմության ամենաողբերգական ու դրամատիկ շրջափուլում ենք, և հայ պետականության գոյության հարցը, ըստ էության, դրված է կասկածի տակ, ու ավելի դաժան է այն, որ նման դրության հասցրել է ներքին թշնամին, ով արդեն չորս տարի է ՀՀ-ում տապալել է պետական կարգը և երկիրը քաոսի վերածելուց հետո այն գլորել անդունդը։
Նախօրեին հայտնի դարձավ, որ Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանն ապրիլի 14-ին հանդիպել է Արկադի Ղուկասյանի և Բակո Սահակյանի հետ: Պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ քննարկվել են երկրի առջև ծառացած արտաքին ու ներքին հիմնական մարտահրավերները և դրանց հաղթահարման ուղիները։
Չնայած պաշտոնական սուղ տեղեկատվություն պարունակող ռելիզին, միանշանակ է, որ իրավիճակը Արցախում և Արցախի շուրջ լուրջ է և լրջանում է ժամ առ ժամ։ Ակնհայտ է նաև, որ այդ օրհասականությունը գիտակցում են նաև Արցախում, ու անգամ Արայիկ Հարությունյանը, ով Նիկոլ Փաշինյանին համազոր պատասխանատվություն ունի բոլոր ողբերգությունների հարցում, այդուհանդերձ, իրավիճակից դուրս գալու ելքեր է փնտրում՝ չխորշելով անգամ հանդիպել Արցախի նախկին ղեկավարներին, որոնցից նախկինում խուսափում էր՝ Նիկոլ Փաշինյանի զայրույթը չհարուցելու նպատակով։
Վերջին երկու օրերին խորհրդարանի ամբիոնից իր ելույթներում Նիկոլ Փաշինյանը պարզորոշ հայտարարեց, որ պատրաստվում է ամբողջությամբ հրաժարվել Արցախից՝ ըստ ամենայնի այն Ադրբեջանի կազմում թողնելու մասին համաձայնագիր ստորագրելով։ Արդեն երկու օր է՝ իշխանական պատգամավորները, իրար հերթ չտալով, խոսում են Ադրբեջանի կազմում Արցախի որևէ կարգավիճակի, «Ադրբեջանի կազմից դուրս Արցախի կարգավիճակի» թեզի սխալ լինելու մասին։ Կասկածից վեր է, որ նրանք այդ կերպ կատարում են Նիկոլ Փաշինյանի հանձնարարությունը՝ աստիճանաբար տիրաժավորելով նրա կողմից արդեն իսկ հնչեցրած թեզերը։
Այսօր ստեղծվել է մի իրավիճակ, երբ Հայաստանի իշխանությունը, մի կողմ թողնելով բոլոր ձևականությունները, հայտարարում է, որ հնարավորինս արագ ժամկետներում Արցախից հրաժարումը պատրաստվում է արձանագրել նաև դե յուրե՝ վերջնականապես փակելով Արցախի հայկականության հարցը ու Արցախը դատապարտելով, լավագույն դեպքում՝ ամբողջական հայաթափման, իսկ որ ավելի վատ է՝ ընդհուպ ցեղասպանության վտանգի։ Ի դեպ՝ սա ասվում է առանց դույզն-ինչ քաղաքական նուրբ փաթեթավորմամբ անգամ, բաց ու թափանցիկ, որ ընկալելի լինի ամենասովորական մարդուն։ Ողբերգությունն այն է, որ հանրային դժգոհություններն ու հուզումները ֆեյսբուքյան տիրույթից այն կողմ առայժմ դեռ չեն անցել․ ամենուր անեծքների տարափ, մարդկանց հուզումնալից ու պաթոսախառը տեքստեր՝ ուրիշ ոչինչ։
Դժբախտաբար պետք է փաստենք, որ Նիկոլ Փաշինյանը վերջնականապես հատել է բոլոր կարմիր գծերը։ Հիմա մի կողմում ինքն է՝ հակահայկական իր խմբավորմամբ, մյուս կողմում՝ Հայաստանի ու Արցախի ճակատագրով իրապես մտահոգ բոլորը՝ շինականից մինչև մտավորական, քաղաքական գործչից մինչև մանկավարժ։
Վստահաբար կարող ենք ասել, որ հենց այսօր, առանց չափազանցության, որոշվում է ոչ միայն Արցախի, այլ նաև Հայաստանի լինելիության հարցը։ Իսկ դա նշանակում է, որ ժամ առաջ պետք է հանդիպեն նաև ՀՀ նախկին նախագահները, քանի որ հենց նրանք են, որ այս ճգնաժամային վակուումային պարագայում կարող են ելքային ինչ-որ տրամաբանություն գտնել, հատկապես այն պարագայում, երբ երեքն էլ փայլուն գիտակցում են պահի լրջությունն ու խնդրի խորքայնությունը։ Ավելին, հենց նրանք պետք է հանրությանը հանեն խորը թմբիրից՝ ցույց տալով Փաշինյանի հակահայկական իրական կերպարը։ Գաղտնիք ասած չեմ լինի, որ երեք նախագահներն էլ ունեցել են և ունեն տարբեր, հաճախ հակասող դիրքորոշումներ, հայեցակարգեր, մոտեցումներ, բայց երեքի համար էլ Արցախի հարցը եղել է կյանքի ու մահու հարց, երեքն էլ որպես պետական ու քաղաքական գործիչներ՝ կայացել են արցախյան շարժման, հետագայում՝ Արցախի իրավունքների պաշտպանության առանցքի հիման վրա, Արցախի հարցը եղել է երեքի քաղաքական կյանքի իմաստը։
Ներկայումս առաջացել է մի իրադրություն, որ Նիկոլ Փաշինյանը պատրաստվում է հողին հավասարեցնել երեք նախագահների գործունեությունների իմաստը, նորանկախ Հայաստանի ստեղծման ու կայացման անկյունաքարը։ Սա ավելի քան բավարար պատճառ է երեք նախկին նախագահներին՝ հանդիպելու և Փաշինյանի հայաստանակործանությանը դիմագրավելու համար (ի դեպ՝ հավելենք, որ նման նախադեպ արդեն ունեցել ենք 44-օրյա պատերազմի ժամանակ)։
Ամփոփելով ցավով պետք է արձանագրենք, որ հիմա էլ իրավիճակը պակաս պատային ու կործանարար չէ, քան պատերազմի օրերին, և Հայաստանի նախկին ղեկավարները պետք է անեն առավելագույնը՝ Նիկոլին կանգնեցնելու համար։ Հակառակ դեպքում նրանք դիտորդի կարգավիճակում հետևելու են, թե ինչպես է փոշիանում իրենց կյանքի ու քաղաքական պայքարի 30-ամյա ճանապարհը, որը նաև ՀՀ ու Արցախի նորագույն պատմությունն է։
Արմեն Սիմոնյան
