Ինչո՞ւ են կուլ գնում ներդրումային «գայթակղությանը». «Փաստ»
Վերլուծական
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայքում շրջանառության մեջ է դրվել նախագիծ, ինչի էությունն այն է, որ ՀՀ քաղաքացիություն կարող են ստանալ օտարերկրյա քաղաքացիները, որոնք 150 հազար դոլարի չափով ներդրում կկատարեն Հայաստանում գործունեության մի շարք ոլորտներում։ Թերևս նախագիծը կազմելիս հաշվի է առնվել այն հանգամանքը, որ մի շարք զարգացած երկրներ գրավում են ներդրողներին նրանով, որ խոշոր ներդրումների դիմաց նրանց քաղաքացիություն են տրամադրում՝ դրանից բխող առավելություններով հանդերձ։ Օրինակ՝ Մալթայի անձնագիրը իրավունք է տալիս առանց վիզայի մուտք գործել աշխարհի երկրների մեծ մասը։
Սակայն ինչի՞ մասին կարող է վկայել ներկա պահին այսպիսի բովանդակություն ունեցող նախագծի ներկայացումը Հայաստանի համար, որի քաղաքացի դառնալը ինչ-որ հատուկ արտոնություններ չի նախատեսում։ Ըստ էության, սա նախևառաջ նշանակում է, որ երկրում երկարաժամկետ ներդրումներ չկան։ Այլապես ինչո՞ւ պետք է հարկ լիներ ոչ շատ մեծ գումարի դիմաց քաղաքացիություն տրամադրելու հարցը դարձնել առաջնային։ Եթե Ռուսաստանի դեմ սահմանված պատժամիջոցների արդյունքում էլ որոշակի կապիտալի հոսք է նկատվում դեպի Հայաստան, ապա դա ժամանակավոր բնույթ է կրում, ու այդ ֆինանսական հոսքերի դուրս բերումը միանգամից լուրջ խնդիրներ կստեղծի մեր երկրի համար։ Բացի դրանից, եթե որևէ գործարար կամ կազմակերպություն ցանկանում է ներդրում կատարել Հայաստանում, ապա առանց քաղաքացիություն ստանալու էլ կարող է ներդրում կատարել։
Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանում հիմնականում սփյուռքահայերն են ներդրումներ անում, բայց իրենց դեպքում քաղաքացիություն ստանալու համար պարզեցված կարգ է գործում, և այս նախագծի կարիքն ընդհանրապես չկա։ Մյուս կողմից՝ կարող է տպավորություն առաջանալ, թե հատուկ խնդիր է դրված, որ նոր նախաձեռնության իրականացման արդյունքում հատկապես ռուս բիզնեսմենները գան Հայաստան և ներդրումներ անեն, որպեսզի քաղաքացիություն ստանան։ Սակայն այս մոտեցումը ևս հիմնավորված չէ, քանի որ այդ մարդիկ ՌԴ քաղաքացիությունը պահպանելով էլ կարող են ՀՀ-ում ընկերություններ հիմնել ու հայկական ծագում ունեցող ընկերության անվան տակ սկսել գործել։ Բայց եթե այս նախագծով որևէ խնդիր չի լուծվում, ապա հարց է առաջանում, թե ո՞րն է դրա նպատակը։ Իրականում կարող է պարզվել, որ նախագծի ենթատեքստում շատ վտանգավոր նպատակներ կան թաքնված, ինչի մասին արդեն խոսում են փորձագետները։ Արդոք պատահակա՞ն է, որ այն քննարկման է ներկայացվել կոնկրետ այն ժամանակ, երբ Հայաստանի ու Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման բանակցություններ են ընթանում։
Երևի թե պատահական չէ։ Ուստի, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ իշխանությունները «խաղաղության դարաշրջանը» բացելու համար պատրաստ են ամեն տեսակի զիջումներ կատարել թշնամուն, չի կարելի բացառել, որ այս նախագիծը թուրք-ադրբեջանական ինչ-որ պահանջի կամ առաջարկի մաս է կազմում, քանի որ դրանում նշված չէ որևէ սահմանափակում, թե որ երկրի քաղաքացիներին այն չի վերաբերում։ Եթե նույնիսկ դա դիտավորյալ չի արվում, ապա հետևանքները կարող են շատ ծանր լինել: Եթե Թուրքիան նույնիսկ հեռավոր Աֆրիկայի մի շարք երկրներում միլիոնավոր դոլարների ներդրումներ է կատարում ու տարածում իր ազդեցությունը, ապա կարելի է պատկերացնել, թե թուրքական շահերն առաջ տանելու համար ՀՀ տնտեսության մի ստվար հատվածն ինչպես կարող են վերցնել իրենց ձեռքը։
Հասկանալի է, որ նրանք տնտեսական ազդեցություն կարող են ունենալ նաև առանց քաղաքացիության (երկքաղաքացիության), սակայն այստեղ առկա է նաև երկրում էական դերակատարություն ստանձնելու (ոչ միայն տնտեսական) գործոնը։ Ի վերջո, երբ էլ պետք լինի, իրենց ներդրումները կարող են դուրս հանել, սակայն երկքաղաքացիությունը չեն կորցնի։ Այնպես որ, ներկայացված նախագծով փաստացի նոր ռումբ է դրվում ՀՀ անվտանգության և ինքնիշխանության տակ, և, մասնագետների կարծիքով, այն առկա տեսքով ոչ մի դեպքում չի կարելի ընդունել։ Այս համատեքստում չպետք է պատահական համարել, որ դեռ անցյալ տարի Ալիևը հայտարարում էր, թե իրենք վերադառնալու են Երևան, Սյունիք ու Սևան, բայց ոչ տանկերով։
Այլ կերպ ասած՝ գումարներ ներդնելով, գույք ու տարածքներ գնելով՝ նրանք կարող են հաստատվել Հայաստանում և այդպիսով սկսել աստիճանաբար քայքայել մեր պետականությունը։ Իսկ Հայաստանի շահերը պահանջում են առաջին պլանում ունենալ երկրի ինքնիշխանության և անվտանգության հարցը և կուլ չգնալ ներդրումային գայթակղությանը, ինչպես անում են գործող իշխանությունները։
ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
