Արցախի նախագահական ընտրությունների զուգահեռականները. «Փաստ»
Քաղաքական![Արցախի նախագահական ընտրությունների զուգահեռականները. «Փաստ»](/timthumb.php?src=disc/11-09-23/df8dc2a67fbbd66c6dfed74cced59fc5.jpg&w=780)
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Արցախում այս անգամ նախագահի ընտրությունները տեղի ունեցան յուրահատուկ պայմաններում, երբ հայկական երկրորդ հանրապետությունն արդեն տևական ժամանակ է, ինչ տոտալ շրջափակման մեջ է գտնվում։ Կային տեղեկություններ ու մտահոգություններ, ընդ որում՝ չափազանց հիմնավոր, որ ընտրություններին զուգահեռ կարող են խժդժություններ տեղի ունենալ, քանի որ Նիկոլ Փաշինյանին ու իր արցախյան մի քանի արբանյակներին հարկավոր էր ստեղծել քաոս՝ վերահսկողությունն իրենց ձեռքից բաց չթողնելու և Արցախի արդբեջանականացման ծրագիրը մինչև վերջ կյանքի կոչելու համար: Սակայն կարևոր է, որ հնարավոր եղավ խուսափել ավելորդ լարվածությունից։
Ի վերջո, չպետք է մոռանալ, որ առաջին հերթին Ադրբեջանը միշտ պատրաստ է օգտվել անմիասնականությունից ու քաոսից։ Բարեբախտաբար, այս ծանր շրջափուլում սթափ մտածողությունն ու ազգային մտածելակերպի գերակշռությունն, ի վերջո, հաղթեցին Արցախում։ Ոչ պակաս կարևոր է, որ Արցախում երկարատև կայունության ու միասնականության պահպանման համար պայմաններ ստեղծվեն նաև հետագայում, որպեսզի հնարավոր լինի առաջ շարժվել։ Իսկ Արցախի շահերը պահանջում են կենսական հարցերի շուրջ կոնկրետ կարմիր գծերի շրջանակների ներկայացում և ընդգծում։ Օրինակ՝ ԱՀ նորանշանակ նախագահ Սամվել Շահրամանյանը միանգամից քաշեց Արցախի՝ այս պահի համար ամենաառաջնային կարմիր գծերը, այն է՝ Արցախը պետք է ունենա կարգավիճակ, և Լաչինի միջանցքը պետք է գործի։
Այս ֆոնին բնական է, որ Ադրբեջանը շատ ծանր է տարել Արցախում նախագահի ընտրության հանգամանքը։ Դա են վկայում Բաքվից հնչող հիստերիկ հայտարարությունները։ Դե, դա նույնիսկ բնական է, քանի որ Բաքուն ուղղակի երազում է վերացնել Արցախի պետական ինստիտուտները և ապամոնտաժել Արցախի պետականությունը։ Թեկուզ անսպասելի չէ, բայց առնվազն ցավալի է, որ այս ծանր շրջափուլում ՀՀ իշխանություններից՝ առաջին հերթին Նիկոլ Փաշինյանի կողմից այդպես էլ շնորհավորանք չեղավ Արցախի նախագահի ընտրության հետ կապված։ Այնինչ 2020 թվականին, երբ Արայիկ Հարությունյանը դարձավ Արցախի նախագահ, Նիկոլ Փաշինյանն անմիջապես շտապեց շնորհավորել նրան՝ հատուկ ընդգծելով, որ Արցախում ընթացող բարեփոխումների մասով կարող է հույս դնել ՀՀ կառավարության և անձամբ իր վրա։ Նիկոլ Փաշինյանն այն ժամանակ նաև նշել էր, որ Արցախի նախագահի ընտրություններով մեկ անգամ ևս ապացուցվեց, որ «Արցախն անկախ եւ ժողովրդավարական պետություն է՝ իր կայացած ինստիտուտներով եւ հասուն քաղաքացիական հասարակությամբ»։
Հիշեցնենք՝ մեծ պատերազմից «հինգ էր պակաս»: Սա, կրկնենք, երեք տարի առաջ էր: Իսկ հիմա, բացի այն, որ Փաշինյանն ու իր իշխանությունը լուռ են, նաև կրավորական կեցվածք են ընդունել։ Նույնիսկ մինիմալ դիվանագիտական քայլերը չեն ձեռնարկվում Արցախում տեղի ունեցող ընտրությունները միջազգային հանրության համար ընկալելի դարձնելու համար, հատկապես այն կոնտեքստում, որ արցախահայության շրջանում խորանում է հումանիտար աղետը։ Իսկ ահա Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը Արցախի նախագահի ընտրությունից ժամեր անց միջազգային համայնքին կոչ արեց դատապարտել Արցախում տեղի ունեցած ընտրությունները: Դրան հետևեց Թուրքիայի արտգործնախարարության հայտարարությունը, որով դատապարտում են Արցախում տեղի ունեցած ընտրությունները։
Այլ կերպ չէր էլ կարող լինել, քանի որ Թուրքիայի դիրքորոշումը լիովին հայտնի է, Անկարան մինչև վերջ սատարում է Բաքվի տեսակետը։ Արցախի ընտրությունները չընդունելու կամ դատապարտելու մասին հայտարարություններով հանդես եկան մի շարք այնպիսի երկրներ, որոնք խնդիրներ ունեն իրենց տարածքային ամբողջականության հետ կապված ու սերտ կապեր ունեն Ադրբեջանի հետ, օրինակ՝ Պակիստանը, Մոլդովան, Վրաստանը, Ուկրաինան։ Բայց հատկապես զարմանալի էր ԵՄ-ի կտրուկ, ծայրահեղ դիրքորոշումն առ այն, որ իրենք չեն ճանաչում Արցախի ընտրությունները։ Բրյուսելից որոշեցին նաև ընդգծել, որ կարծում են, թե Ղարաբաղի հայերի համար կարևոր է համախմբվել դե ֆակտո ղեկավարության շուրջ, որը կարող է և ցանկանում է ներգրավվել Բաքվի հետ քննարկումներում։ Եթե Բրյուսելն ընդգծում է, որ չի ճանաչում ընտրությունները, ապա ի՞նչ մանդատի հիման վրա պետք է Արցախի ղեկավարությունը բանակցի Ադրբեջանի հետ, կամ Արցախի ղեկավարությունն առանց միջազգային մեխանիզմների ու անվտանգության երաշխիքների ինչպե՞ս կարող է բանակցել հանցագործ երկրի ներկայացուցիչների հետ։
ԵՄ-ի այսպիսի պահվածքը թերևս պայմանավորված է նրանով, որ Բրյուսելում առավել քան կարևորվում են Ադրբեջանի կողմից նավթի ու գազի մատակարարումները, քան մարդու իրավունքների և ազատության ապահովման հարցը, երբ Արցախում Ադրբեջանի կողմից կոնկրետ պատերազմական ու ցեղասպանական հանցագործություններ են իրագործվում։
Բայց ուշագրավ է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներից, այդ թվում` ԵՄ անդամ Ֆրանսիայից Արցախի ընտրությունները չընդունելու մասին որևէ հայտարարություն չարվեց։ Իսկ ԵՄ-ի՝ Արցախի ընտրությունները չճանաչելու մասին հայտարարությունից շտապեց օգտվել Թուրքիան։ Էրդողանը յու Դելիում տեղի ունեցած G20-ի գագաթաժողովի շրջանակներում Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի հետ քննարկեց նաև այդ հարցը։ Բայց հետաքրքիրն այն է, որ ադրբեջանական լրատվամիջոցներում տեղեկություններ տարածվեցին այն մասին, թե հայ-ադրբեջանական սահմանին կուտակումների ֆոնին Փաշինյանը փորձել է հեռախոսազրույց ունենալ Էրդողանի հետ։ Սակայն Էրդողանն առաջին հերթին Բաքվի տեսակետը ճշտելու համար հեռախոսազրույց է ունեցել Ալիևի հետ, որից հետո էլ հայտարարել է, որ սխալ է համարում Հայաստանի գործողությունները Լեռնային Ղարաբաղում, ուստի մտադիր է հեռախոսով բանակցություններ վարել Նիկոլ Փաշինյանի հետ, ինչն էլ արեց երեկ։
Գրեթե միշտ Թուրքիան տարբեր միջամտությունների միջոցով փորձել է առաջնակարգ միջնորդի դերակատարություն ստանձնել հայ-ադրբեջանական հակամարտության շրջանակներում, բայց չի ստացվել։ Երբ սահմանային շատ լարված իրավիճակ էր ստեղծվում, ապա, որպես կանոն, հայկական կողմը միջնորդության համար դիմում էր առաջին հերթին Ռուսաստանին, ու տեղի էր ունենում Փաշինյան-Պուտին հեռախոսազրույցը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում