Էմպատիա․ կարեկցանք
Հոգեբանության զարգացման հետ մեկտեղ առաջ են գալիս այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են բուլինգը, էգոն, դիսֆունկցիան, կոնիտիվ դիսոնանսը և այլն: Դրանց շարքում է նաև էմպատիան՝ կարեկցանքը: Այն շատ կարևոր է, և շատ դեպքերում մարդկային կյանքը կախված է դրանից։
Նյուրնբերգյան դատավարության ժամանակ ամբաստանյալների դաժանությունից տուժածները մտածումէին, թե ինչպես մարդը կարող է այդպիսի անմարդկայնություն դրսևորել առանց խղճի խայթի։ Հոգեբույժ Գուստավ Գիլբերտը հույս ուներ, որ եթե իրեն հաջողվի պարզել կատարվածի պատճառը, ապա ապագայում հնարավոր կլինի կանխել նման ողբերգությունները։
Մասնագետի հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ բանտարկյալների մոտ բացակայում են ինչպես IQ-ի, այնպես էլ մի շարք հոգեբանական գծեր: Նրան քբոլորը ճանաչվել են մեղսունակ։ Միակ վարկածը, որը նրան հաջողվել է ձևակերպել ամբաստանյալների հետ մեկ տարվա զրույցների ընթացքում, այն է, որ նրանք չեն կարողացել կարեկցել այլ մարդկանց: Գուստավ Գիլբերտ իեզրակացությունը հետևյալն էր. «չարը կարեկցանքի բացակայությունն է, ուրիշի ցավը զգալու անկարողությունը»:
21-րդ դարում լրացուցիչ հետազոտությունների միջոցով հաստատվեց հոգեբույժի ենթադրությունը։
Մարդիկ, ովքեր խոշտանգումև ճնշում են իրենց տեսակին, իսկապես կարեկցանք չեն զգում ուրիշների հանդեպ՝ կարեկցանքի բացակայության կամ չափազանց ցածր մակարդակի պատճառով:
Էմպատիան այն է, երբ մարդն ունի բարձր հուզական ինտելեկտ։ Օրինակ՝ հետևելով ֆիլմի հերոսի փորձություններին և դրանց ողբերգական ընթացքին, մարդու սիրտը սեղմվում է և սկսում է լաց լինել:
Էմպատիայի առաջացման պատճառներն ու սկզբունքները հետաքրքրել և շարունակում են հետաքրքրել աշխարհի գիտնականներին: Մկների վրա կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ երբ մի անհատ դիտում է մյուսի տառապանքը, առաջին ռեակցիան ունենում է ուղեղի աջ կիսագունդը, որը մկնիկին ստիպում է վախ զգալ իր հարազատի համար: Ենթադրվում է, որ նման արձագանք տեղի է ունենում նաև մարդկանց մոտ։
Մարդիկ տարբեր են, և կարեկցանքի տեսակներն ու էությունը նույնպես տարբեր են:
«Երջանկությունն այն է, երբ քեզ հասկանում են», — ասել է խորհրդային հայտնի «կապրենք մինչև երկուշաբթի» ֆիլմի հերոսուհին: Այդպիսի երջանկության կարելի է հասնել միայն կարեկցանքի միջոցով: Նրա շնորհիվ մենք կառուցում ենք հուսալի ընկերական, գործընկերական, ռոմանտիկ հարաբերություններ և ապրում ենք միմյանց հետ խաղաղության մեջ։
Նյութը՝ Մոնիկա Մոսինյանի
Աղբյուրը՝ kp.ru
