Կներքաշվի արդյո՞ք Հայաստանը համաշխարհային առևտրային պատերազմների մեջ. Միքայել Մելքումյան
Ապրիլի 2-ը նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարեց որպես ԱՄՆ տնտեսական ազատագրման օր՝ կիրառելով նոր մաքսատուրքեր ներկրվող ապրանքների և ծառայությունների համար։ Հիմնական իմաստն այն էր, որ տարբեր երկրներ օգտագործում են ԱՄՆ ներքին շուկան սեփական ապրանքների իրացման համար և մեծապես օգտվում դրանից։ Ուստի, մի կողմից ֆինանսական միջոցները ԱՄՆ-ից արտահոսում են դուրս, մյուս կողմից ներդրումային նոր նախագծեր չեն իրականացվում։ Ընդ որում, բարձր մաքսատուրքեր կիրառվեցին հատկապես Չինաստանի համար՝ 34 տոկոս, ի հավելումն արդեն իսկ գործող 20 տոկոս մաքսատուրքի և ԵՄ երկրների համար 20 տոկոս։ Այլ երկրների համար կիրառվում են 10 տոկոս մաքսատուրքեր։
Այս ամենի հետևանքով համաշխարհային տնտեսական և հատկապես ֆինանսական շուկաներում առաջացել է մեծ աժիոտաժ։
Տարբեր մասնագետներ կանխատեսում են ճգնաժամ՝ նույնիսկ ռեցեսիա։
Բոլոր ինդեքսները ֆինանսական շուկաներում տասնյակ տոկոսներով անկում ապրեցին, կտրուկ իջան կրիպտոարժույթների գները և այլն։ Նման իրավիճակներում խոշոր խաղացողները սպասում են իրավիճակի հանգուցալուծմանը, այսինքն ֆինանսական և տնտեսական կյանքը ապաակտիվանում է:
Իսկ, ի՞նչ կապ ունի Հայաստանը և նրա տնտեսությունը այս ամենի հետ։
Առաջին հայացքից կարծես թե որևէ կապ չկա, բայց դա ուղղակի թվում է։Իրականում որպես հետևանքային տնտեսություն ունեցող երկիր, միանշանակ առևտրային պատերազմները կազդեն նաև մեր երկրի ֆինանսական և տնտեսական շուկաների վրա: Խնդիրը նրանում է, թե՞ որքան ժամանակ հետո և ի՞նչ ուժգնությամբ կլինի այդ ազդեցությունը: ՀՀ-ից ԱՄՆ արտահանվում է շուրջ 50-60 մլն. դոլարի արտադրանք, որի հիմնական մասը թանկարժեք քարերն են: Այս ծավալները էական չեն, սակայն մեր տնտեսության վրա ազդեցություն կունենա խոշոր առևտրային գործընկեր երկրներում ստեղծվելիք իրավիճակը:
Ռիսկային կարող են դիտարկվել այն ներդրումները, որոնք տեղաբաշխված են միջազգային ֆինանսական հարթակներում ՝ արժեթղթերի և այլ ակտիվների տեսքով, օրինակ կենսաթոշակային կուտակային համակարգը սպասարկող ակտիվները ի՞նչ անվտանգային բարձիկներով են ապահովված:
Առայժմ ՀՀ իշխանությունները որևէ կերպ չեն անդրադարձել աշխարհում տեղի ունեցող այս առևտրային պատերազմներին, թե ինչու՞ անհասկանալի է:
Իսկ ի՞նչ է կատարվում մեր տնտեսության հետ:
Մեր այս անդրադարձում նպատակ չունենալով արծարծել բոլոր մեր տնտեսական խնդիրները միայն նշենք, որ ՀՀ պետական պարտքը շարունակում է մեծ տեմպերով ավելանալ և հատել է 13 միլիարդ դոլարը: Հատկապես շեշտենք երկու գործոնի մասին.
- 750 միլիոն դոլարի պարտատոմսերի տեղաբաշխումը 7.1 %-ով, նշանակում է, որ միջազգային խաղացողները խիստ ռիսկային են գնահատում ՀՀ տնտեսական և ֆինանսական իրավիճակը,
- պետական պարտքի սպասարկման համար 2025թ-ի պետական բյուջեում նախատեսված է շուրջ 395 միլիարդ դրամ, որը պետական բյուջեի 11 %-ից ավելին է:
Այսպիսով, սա նշանակում է, որ առանց նոր և մեծածավալ պարտքերի ՀՀ տետեսությունը ի վիճակի չէ այլևս բնականոն կյանքով ապրել: Մեծ ռիսկերն էլ դեռևս առջևում են և դրանք պետք է կառավարել, ոչ թե միայն արձանագրել:
Դե իսկ կիրառվող մաքսատուրքերը ԱՄՆ -ի համար նաև լուրջ քաղաքական գործիքներ են, և արդեն իսկ 50 երկրներ դիմել են ԱՄՆ-ին բանակցությունների համար:
Իսկ մենք ի՞նչ գործիքներ ունենք գերիներին ազատելու համար, չգիտենք:
Միքայել Մելքումյան
«Նոր Պրոյեկտ.Տնտեսական Ալիք» նախաձեռնություն
