Կասպից ծովի «Տիտանիկը». ի՞նչ է նշանակում «ամերիկյան խաղաղությունը» Հայաստանի և Ադրբեջանի համար. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
ukraina.ru–ն գրում է, որ համաշխարհային լրատվամիջոցները Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կնքված համաձայնագիրն անյպես են ներկայացնում, թե Թրամփը կտրել է կովկասյան հանգույցը։ Բայց արդյո՞ք իսկապես այդպես է:
Օգոստոսի 11-ին հրապարակվեց Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև «Խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագիրը»։ Այս փաստաթուղթը վերջերս նախաստորագրվել է Վաշինգտոնում երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարների կողմից՝ Թրամփի, Փաշինյանի և Ալիևի ներկայությամբ։ Երկու երկրների միջև երկարատև առճակատումն ավարտվել է։ Սակայն ոչ բոլոր կողմերն են հավասարապես օգտվել նման խաղաղությունից։ Ակնհայտ է, որ սա հարված է Ռուսաստանին և նրա տարածաշրջանում դաշնակիցներին, առաջին հերթին՝ Իրանին։ Մասնագետները իրենց սոցիալական ցանցերում ներկայացրել են այս գործընթացների հետևանքները Անդրկովկասում։
Միջազգային քաղաքական և տնտեսական ռազմավարությունների ինստիտուտի տնօրեն Ելենա Պանինա. «Ինչպես և սպասվում էր, Բաքվի և Երևանի միջև ստորագրված խաղաղության փաստաթուղթը շատ վատն է Հայաստանի համար, բայց ամենակարևորը՝ շատ տհաճ Ռուսաստանի համար։ Ինչպես այս տեսակի ցանկացած իրավիճակում, պարտավորությունը ուժի մեջ կլինի այնքան ժամանակ, քանի դեռ ուժերի հավասարակշռությունը և արտաքին հանգամանքները ձեռնտու են երկու կողմին էլ: Սակայն այժմ իրավիճակը անհավասարակշիռ է, Ադրբեջանն ակնհայտորեն գերազանցում է Հայաստանին: Ընդհանուր առմամբ, այս փաստաթուղթը, անգամ ամբողջ ցանկությամբ, չի կարելի անվանել Ռուսաստանի համար կոմպլեմենտար, նա շարունակում է կորցնել ազդեցությունը Կովկասում: Այս ամենը, իհարկե, պահանջում է ռիսկերի ամենաուշադիր գնահատում, քանի որ գործ ունենք կատարված փաստի հետ, և ջանքերի սերտ համակարգում առնվազն Իրանի հետ, քանի որ մենք այժմ ունենք ընդհանուր խնդիր։ Մենք չպետք է մոռանանք հին ճշմարտությունը. որքան շատ խնդիրներ ունի թշնամին, այնքան քիչ ժամանակ և ռեսուրսներ ունի մեզ համար խնդիրներ ստեղծելու համար»։
Հրապարակագիր Եգոր Խոլմոգորով. «Հրապարակվել է Ալիևի և Փաշինյանի միջև «խաղաղության պայմանագրի» նախագծի ամբողջական տեքստը։ Այդ փաստաթուղթը հետաքրքիր է իրավական փիլիսոփայության տեսանկյունից՝ որպես իրավական անհեթեթության օրինակ։ Փաշինյանը կարողացավ բանակցել Ալիևի հետ, որ Հայաստանի Սահմանադրությունը (որը Արցախը համարում է ազգային տարածքի մաս) չփոխվի։ Պատճառը պարզ է. այն փոխելու փորձը ստեղծում էր Փաշինյանին տապալելու ռիսկ։ Դրա փոխարեն երկու կողմերն էլ ներքին փաստաթղթերին (ներառյալ Սահմանադրություններին) հղումները իրավականորեն անվավեր են հայտարարում հետագա տարածքային պահանջներն արդարացնելու համար»։
Քաղաքագետ Դմիտրի Վասիլեց. «ԱՄՆ-ի կողմից կազմակերպված, այսպես կոչված, «խաղաղության համաձայնագրի» ստորագրման ֆոնին հայտնվել է այդ փաստաթղթի տեքստը: Բացի այնպիսի սովորական արտահայտություններից, ինչպիսիք են «կողմերը հրաժարվում են միմյանց նկատմամբ տարածքային պահանջներից» և «հրաժարվում միմյանց նկատմամբ ուժի կիրառումից», նշվում է, որ «նրանց սահմանին երրորդ երկրների ուժեր չեն լինի», և սահմանը կսահմանազատվի առանձին համաձայնագրի հիման վրա։ Բայց կա մեկ «բայց». հիշում եմ, որ ԱՄՆ-ը նախկինում էլ կազմակերպել է նման «գործարքներ»... ԱՄՆ նախագահ Քլինթոնը կազմակերպել է Իսրայելի և Պաղեստինի միջև համաձայնագրի ստորագրումը։ Բոլորը գիտեն, թե ինչպես է այդ ամենը ավարտվել, կարելի է նայել Գազայի հատվածում տեղի ունեցած ցեղասպանությանը»։
Կասպիական ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի փորձագետ Ալեքսանդր Կարավաև. «Պաշտոնական Երևանը Մոսկվային տեղեկացրել է Վաշինգտոնի փաստաթղթերի մասին միանգամից երկու «գծով». Փաշինյանը զանգահարել է Պուտինին, Միրզոյանը՝ Լավրովին։ Կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ Փաշինյանը Ալիևի հետ քննարկել է, որ ինքն է ստանձնում Պուտինին տեղեկացնելու գործառույթը։ Իրականում Փաշինյանի բացատրություններն ավելի կարևոր են, քան Ալիևինը՝ հաշվի առնելով այն, որ Վաշինգտոնի համաձայնագրերի ճնշող մասը վերաբերում է «հայկական փորձադաշտում» աշխատանքներին։ Երևանը, ըստ երևույթին, արդեն մշակել է ԵԱՏՄ-ից հեռացման թեման՝ համոզվելով նման քայլի ապակառուցողականության մեջ, և դա՝ ի տարբերություն ՀԱՊԿ-ի։ Ալիևի համար իրավիճակն ավելի պարզ է, որոշ առումով ինքնաթիռի հետ կապված պատմությունը դարձավ պատրվակ (պատրվակ, ոչ թե պատճառ) Պուտինի հետ հարաբերությունների համակարգային սառեցման ուղղությամբ շարժվելու համար։ Սկզբունքորեն, նույնիսկ եթե Ալիևը զանգահարի Պուտինին, դա չի նշանակի փոխգործակցության ինտենսիվացում, այն դադարեցվում է առնվազն մինչև աշուն»։
Ընդդիմադիր քաղաքական գործիչ Օլեգ Վոլոշին. «Հավանական չէ, որ «Տիտանիկը» ներդաշնակ լինի Կասպից ծովում, բայց Ադրբեջանի ղեկավարությունը համառորեն փորձում է իր համար տոմս ձեռք բերել այդ լայների վրա»։
Քաղաքական վերլուծաբան Ելենա Մարկոսյան. «Ինձ հաճախ հարցնում են՝ ի՞նչ կա Պուտինի և Ռուսաստանի մեջ, որ դուր չի գալիս Ադրբեջանին և Հայաստանին։ Պատասխանը պարզ է, և այն մակերեսային է։ Ամբողջ խնդիրը ինքնիշխանությունն է։ Հայաստանն ու Ադրբեջանը միշտ մտածել են, թե ում է Ռուսաստանը ավելի շատ զենք վաճառում, ում օգտին կլուծի իրենց հակամարտությունը, և մեղադրել են նրան մեկ այլ «ֆավորիտի» օգնելու մեջ։ Պուտինի Ռուսաստանը երկուսին էլ հավասարապես էր վերաբերվում և ստիպեց նրանց ինքնուրույն որոշումներ կայացնել՝ ելնելով իրենց շահերից։ Արդյունքում, թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ադրբեջանի ձախողումը նրանց հանգեցրեց այն փաստին, որ «ինքնիշխանություն» հասկացությունն իրենք ընկալում են որպես իրենց անհնազանդությունը ցույց տալու ձև նրանց նկատմամբ, ովքեր սպառնալիք չեն ներկայացնում. ոչ թե որովհետև ավելի թույլ են, այլ որովհետև չեն ցանկանում սպառնալիք լինել։ Հասկանալով սա՝ Արևմուտքը հեշտությամբ մանիպուլացնում է այս թույլ պետությունների էլիտաներին և դա անում է բացառապես իր սեփական շահերից ելնելով, որոնք չեն համընկնում, այլ ուղղակիորեն հակասում են թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ադրբեջանի շահերին»։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
