Երկու տարի անց. Արցախից արտաքսումը և ռուս խաղաղապահների դերը
2023 թվականի սեպտեմբերի 24-ը դարձավ ճակատագրական Արցախի պատմության մեջ։
2 տարի առաջ՝ 2023թ-ի սեպտեմբերի 24-ին արցախցին ստիպված էր լքել իր հայրենիքը, հայրենի հողը, որտեղ տարիներ շարունակ ապրել ու արարել էր։ Ավելի քան 100,000 մարդ ստիպված եղավ բռնել գաղթի ճանապարհը և տեղափոխվեց Հայաստան։
Ականատեսների վկայությամբ, այդ օրերին Արցախում ամենուր տիրում էր քաոս՝ մեքենաների շարասյուներ, ճանապարհներին հերթեր, ընտանիքներն ու ունեցվածքը փրկելու փորձեր։ Մարդիկ հեռանում էին անորոշության մեջ ՝ լքելով իրենց տները, նախնիների գերեզմանները և այն ամենը, ինչը նրանց կապում էր հայրենի հողի հետ։
Մեր զրուցակիցներից նաև նշում են, որ բազմաթիվ դեպքեր են եղել, երբ ռուս խաղաղապահներն են իրենց աջակցություն ցուցաբերել՝ թե՛ 44 -օրյա արյունալի պատերազմից հետո, թե՛ բռնագաղթի օրերին։
Euromedia24-ի հետ զրույցում արցախցիներն իրենց ծանր հիշողություններով են կիսվում՝ ինչպես վերջին հրաժեշտը տվեցին իրենց հայրենիքին։
Խուճապ, մարդկանց հերթեր, լքված տներ, մի կողմից էլ ադրբեջանական զորքերի առաջխաղացում, կրակոցներ․ ահա այսպես է հիշում այդ դաժան օրերը Արցախի նախկին ՄԻՊ Արտակ Բեգլարյանը․ «Էլեկտրականություն, ջուր, գազ չկար՝ դեռ մարտից։ Սեպտեմբերի 24-ին նույնիսկ Ստեփանակերտի հարակից գյուղերի բնակիչները արդեն Ստեփանակերտում էին, կամ էլ՝ Ստեփանակերտ- Գորիս ճանապարհին՝ տարբեր հերթերում։ Այս ամենը զուգորդվում էր Ադրբեջանի կողմից տեղեկատվական ահաբեկչական և կրակոցներով։ Ամսի 23-ին և 24-ին ադրբեջանցիները թույլ էին տվել հումանիար բեռներ մուտք գործեն Արցախ՝ ռուս խաղաղապահների և Կարմիր Խաչի աջակցությամբ, բայց դա կաթիլ էր՝ օվկիանոսում»,-պատմում է Բեգլարյանը։
Արցախի ԱԻՊԾ մամուլի քարտուղար Հունան Թադևոսյանը նույնպես նշում է, որ Ստեփանակերտը վերածվել էր հսկայական ճամբարի. մարդիկ գիշերում էին ուղիղ հրապարակներում և փողոցներում, իսկ քաղաքը աստիճանաբար դատարկվում էր։
Ստեփանակերտի քաղաքապետ Դավիթ Սարգսյանն էլ հիշում է՝ քաոս էր այդ օրերին․ մարդիկ իրենց միջոցներով մի կերպ փորձում էին փրկել ընտանիքի անդամների ու հարազատների կյանքը՝ դուրս բերելով նրանց ադրբեջանական «ճիրաններից»․ «Ժողովուրդը ով, ոնց կարողացել, ամեն մարդ մի ձև դուրս է եկել, իրենց սեփական մեքենաներով իրերը տնից բերում էին հրապարակ, որ կարողանային դուրս գալ Արցախից։ Ով կուզի իր տունը, գերեզմանը թողնի ու դուրս գա՝ ոչ ոք»։
Նա ընդգծում է, որ հենց այդ օրերին ռուս խաղաղապահները դարձան բնակիչների աջակցության աղբյուրը.
«Նրանք օգնեցին մարդկանց, ցուցաբերեցին մարդասիրական աջակցություն և մասնակցեցին ադրբեջանական ագրեսիայի հետևանքով զոհվածների մարմինների որոնմանը»։
Արցախցիներից շատերն ընդգծում են այդ օրերին ռուս խաղապահների դերը և կարևորությունը։
Նրանց խոսքով՝ խուճապի և հուսահատության մեջ հենց ռուսական խաղաղապահ զորախումբն էր, որը խաղաց հիմնական մարդասիրական դեր։ Նրանք՝
• ապահովեցին փախստականների անվտանգ անցումը Լաչինի միջանցքով,
• հասցրին մարդասիրական օգնություն,
• օգնեցին վիրավորներին և հիվանդներին,
• մասնակցեցին զոհվածների մարմինների որոնմանը և տարհանմանը։
Իշխանությունները որքան էլ այսօր փակված համարեն Արցախի էջը և հայկական երկրորդ պետությունը համարեն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության մաս, միևնույնն է՝ հայի հիշողությունից ոչ ոք չի կարող ջնջել հայրենիքը՝ Արցախը, իսկ Արցախում ամեն բան հիշեցնելու է հային և հայկական մշակույթը։
