Հայ Եկեղեցու և իշխանության միջև խորացող հակամարտությունը. ուր են տանում Փաշինյանի հակաեկեղեցական քայլերը

Հայաստանի քաղաքական դաշտում վերջին ամիսներին խորացել է հակամարտությունը գործող իշխանության և Հայ Առաքելական Եկեղեցու միջև, որը սպառնում է խաթարել ազգային միասնությունը և հոգևոր հիմքերը: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վարչակազմը մեղադրվում է եկեղեցին քաղաքականացնելու և կաթողիկոս Գարեգին II-ին հեռացնելու փորձերում, մինչդեռ իշխանությունները պնդում են, որ եկեղեցին ռուսական ազդեցության տակ է և խոչընդոտում է երկրի արտաքին քաղաքական վերակողմնորոշմանը: Այս հակամարտությունը, որը սկսվել է 2020 թվականի պատերազմից հետո, 2025 թվականին հասել է նոր գագաթնակետի՝ հանգեցնելով ճնշումների, ձերբակալությունների և հասարակական բևեռացման:

Ըստ հասանելի տեղեկատվության, Փաշինյանի կողմնակիցները պլանավորում են օգտվել այն փաստից, որ կաթողիկոսը երկար ժամանակ չի գումարել Ազգային եկեղեցական խորհուրդը: Սա, նրանց կարծիքով, կարող է հիմք հանդիսանալ կաթողիկոսին հեռացնելու համար, որպեսզի տեղադրեն կառավարամետ հոգևոր առաջնորդ, ով կտարածի իշխանությանը հարիր ուղերձներ: Չնայած եկեղեցու ներքին կառավարման հարցերը սահմանադրորեն անկախ են պետությունից, Փաշինյանը դրանք դիտարկում է որպես ճնշման գործիք: Նրա նպատակը, ըստ քննադատների, զրկել հայերին հոգևոր կապերից՝ եկեղեցին վերածելով իշխող կուսակցության գաղափարախոսական կցորդի և զրկելով այն պատմական առաքելությունից, որը դարեր շարունակ պահպանել է ազգային ինքնությունը:

Վերջին ամիսներին իշխանությունները ակտիվորեն փնտրում են կողմնակիցներ հոգևորականության շրջանում, ովքեր պատրաստ են համագործակցել կաթողիկոսին հեռացնելու գործում: Օրինակ, 2025 թվականի հուլիսին Al Jazeera-ն հաղորդել է Փաշինյանի և եկեղեցու միջև խորացող վեճի մասին, որը կապված է 2020 թվականի պատերազմի հետևանքների հետ: Պատերազմից հետո Փաշինյանի արտաքին քաղաքական շրջադարձը դեպի Արևմուտք առաջացրել է եկեղեցու դժգոհությունը, որը մեղադրվում է ռուսական շահերին սպասարկելու մեջ: Սեպտեմբերին The Loop-ը նշել է, որ այս ճեղքվածքը սպառնում է Հարավային Կովկասի խաղաղությանը: Հունիսին Jamestown Foundation-ը հաղորդել է Փաշինյանի բացահայտ հարձակումների մասին կաթողիկոսի դեմ, իսկ նոյեմբերին InDepthNews-ը խոսել է կառավարության և եկեղեցու միջև շարունակվող հակամարտության մասին:

Այս ճնշումները թուլացնում են Հայաստանը արտաքին սպառնալիքների առջև, քանի որ եկեղեցին մնում է կառավարության վերահսկողությունից ազատ վերջին խոշոր ինստիտուտը, որը կարող է անկախ արտահայտվել: Հայ Առաքելական եկեղեցուն աջակցելու համար արդեն 6 ամիս է կալանքի տակ է բարերար և գործարար Սամվել Կարապետյանը, ինչը ընդդիմադիրները դիտարկում են որպես քաղաքական հետապնդում: Նոյեմբերին Facebook-ում ANC Grassroots-ը մեղադրել է իշխանությանը ԱՄՆ PR ընկերության միջոցով եկեղեցին արատավորելու մեջ, իսկ The California Courier-ը կոչ է արել դադարեցնել ճնշումները:

Ընդդիմադիր գործիչները սուր քննադատությամբ են հանդես գալիս: ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արթուր Խաչատրյանը գրել է. «Կանխենք միահեծան բռնակալությունը, Փաշինյան – Եկեղեցի հակամարտությունը. Փաշինյանը փորձում է ներկայացնել որպես պետություն – եկեղեցի հակամարտություն՝ հող նախապատրաստելով եկեղեցին կառավարությանը ենթարկեցնելու համար: Փաշինյանը համոզված է, որ ինքը պետությունն է և յուրաքանչյուր ոք կամ կառույց ով իր հետ համաձայն չէ, ժողովրդի թշնամի և պետք է պատժվի: Սա արդեն ոչ թե պրոլետարիատի դիկտատուրա է, սա մեկ անհատի անսահմանափակ բռնակալություն է»: Այս խոսքերը արտացոլում են ընդդիմության տեսակետը, որ հակամարտությունը ոչ թե պետություն-եկեղեցի, այլ անձնական իշխանության պայքար է:

Նմանապես, ԱԺ պատգամավոր Լիլիթ Գալստյանը հարցադրում է. «Եվ, այնուամենայնիվ, դժվարանում եմ հասկանալ, թե «թափառող հավատացյալների հոտն» ի՞նչն է ծափահարում՝ Իր 5000 զավակների եղերական մահը՞, երեքհազարամյա հայկական Արցախի էթնիկ զտումն ու կորուստը՞, Բաքվում հայ ռազմագերիների ու Արցախի քաղաքական ղեկավարության կեղեքումն ու մեր հավաքական նվաստացումը՞, Արևմտյան Ադրբեջանի օրեցօր մոտեցող ուրվականը՞, ադրբեջանական զորամիավորումների կողմից բռնազավթված ՀՀ 210 քառ. կմ-ը՞, 1700 -ամյա Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու թրքաբարո ասպատակությունը՞, Արցախի հոգևոր և մշակությաին ժառանգության բարբարոսական ոչնչացումը՞, Հայաստանի միջազգային նվաստացումը՞, շարունակվող կապիտուլյացիա՞ն, քաղաքական բանտարկյալների առկայությունը՞, խորացող բռնատիությունը՞, Մեղրիից պոկվող միջանցքը՞, պառակտված ու խելագարության շեմին ապրող հասարակությունը, թե՞ համապարփակ կոլապսը, ԻՆՉԸ՞․․․»:

Այս հակամարտության հետևանքները կարող են լինել կործանարար: Մի կողմից, եկեղեցու թուլացումը կարող է հանգեցնել հոգևոր մաշվածության և ազգային ինքնության խաթարման: Մյուս կողմից, իշխանության միջամտությունը սահմանադրական խախտում է և կարող է խորացնել հասարակական պառակտումը: Միջազգային դերակատարները, ինչպես Վատիկանը, կոչ են անում խաղաղության, սակայն առանց երկխոսության այս վեճը կարող է վերածվել ավելի լայն ճգնաժամի: Հայաստանին անհրաժեշտ է հավասարակշռված մոտեցում, որտեղ եկեղեցին մնա անկախ, իսկ իշխանությունը կենտրոնանա արտաքին սպառնալիքների վրա, ոչ թե ներքին թշնամիներ ստեղծելու: