«Սուրենս ինձ միշտ ասում էր՝ մայր իմ անուշ ու անգին, այնպես եմ կարոտել այդ բառերին». Սուրեն Կիրակոսյանն անմահացել է 2022 թ. սեպտեմբերի 13-ին Իշխանասարում. «Փաստ»

Հարցազրույց 26 Մարտ, 2026 10:01

«Շատ աշխույժ երեխա է եղել Սուրենս։ Մանկուց սիրել է զինվորական հագուստը։ Փոքր տարիքից սիրել է սպորտը։ Տարբեր սպորտաձևերի է հաճախել, ունի բազմաթիվ պատվոգրեր և մեդալներ։ Բայց իր սիրելի սպորտաձևը բռնցքամարտն էր։ Այնքան բարի, կյանքով լեցուն տղա էր Սուրենս»,«Փաստի» հետ զրույցում ասում է տիկին Իրինան՝ Սուրենի մայրիկը։ Սուրենը ծնունդով Լոռու մարզից է՝ Տաշիր քաղաքից, որտեղ անցել են նրա մանկությունն ու պատանեկությունը, դպրոցական տարիները։

Սուրենը դպրոցական տարիներին դարձել է «Պատանի երկրապահ» միության անդամ։ «Աշխատանքից եկա տուն, տեսա՝ համազգեստը հագած՝ ինձ է սպասում։ Հուզվեցի, Սուրենս արձագանքեց. «Մա՛մ ջան, ինչո՞ւ լաց եղար, իմ զինվոր դառնալուն դեռ շատ կա»։ Դպրոցական տարիների մասին խոսելիս մայրիկը նշում է՝ չի կարող ասել, որ որդին գերազանց առաջադիմություն է ունեցել, բայց անսահման սիրել է «Եկեղեցու պատմություն» և «Կենսաբանություն» առարկաները։ «Յուրահատուկ ձևով սովորում էր այդ առարկաները»։ Բանակից վերադառնալուց հետո Սուրենը մտադիր էր շարունակել սպորտային կարիերան։

Սուրենը զորակոչվում է ժամկետային ծառայության 2021 թվականի հունիսի 22-ին։ Ծառայել է Գորիսում, մի ժամանակահատված՝ Զանգերում, հետո կրկին տեղափոխվել Գորիս։ «Դպրոցն ավարտելուց հետո Սուրենս հայրիկի հետ մեկնում էր Ռուսաստան արտագնա աշխատանքի։ 2021 թվականին ամուսինս կրկին մեկնելու էր Ռուսաստան, Սուրենիս ասացի՝ դու էլ գնա հայրիկի հետ։ Չեմ թաքցնում՝ իրեն ասել եմ, որ մնա այնտեղ, ես էլ միանամ իրենց։ Մեր կապվածությունը լրիվ այլ է եղել։ Ապրում էինք մեկս մյուսիս լրացնելով։ Սուրենս արձագանքեց. «Մա՛մ, ի՞նչ ես ասում, 2020 թվականին զոհված տղաներից ինչո՞վ եմ լավը։ Ծառայություն է, ես պատրաստ եմ պատվով գնալ և հաղթել։ Կծառայեմ, կգամ»։ Իր խառնվածքը, բնավորությունը իմանալով՝ զրույցներից մեկի ժամանակ իրեն ասացի՝ եթե պատերազմ սկսվի, հանկարծ առաջ չվազես։ Նայեց ինձ, նայեց. «Մա՛մ, նման բան ասելու համար արդեն ուշ է։ Դու ինձ պետք է փոքրուց վախկոտ դաստիարակեիր։ Քո դաստիարակությունը լրիվ այլ է, մա՛մ ջան, ես փոքրուց անվախ եմ մեծացել»»։

Տիկին Իրինան նշում է՝ որդու ծառայությունը շատ լավ է անցել։ «Սուրենիցս հետո իր ծառայակից ընկերներն են պատմել, որ տղաս այնքան բարեխիղճ է եղել հատկապես նորակոչիկների նկատմամբ, երբեք թույլ չի տվել, որ թույլերին նեղացնեն։ Շատ գոհ էր իր ծառայությունից։ Ֆիզիկապես պատրաստված էր, անվախ։ Երկու անգամ արձակուրդ է եկել։ Վերջին արձակուրդը եկավ օգոստոսին։ Այդ անգամ շատ տխուր էր։ Անգամ ընկերների տուն չգնաց, տանից դուրս չեկավ, ասում էր. «Մա՛մ, ուզում եմ քո կողքին լինեմ»։ Իսկ ճանապարհելուց... Չէի կշտանում Սուրենիցս։ Առաջին արձակուրդի ժամանակ ուզում էր շուտ գնալ, հասնել զորամաս, իսկ այդ անգամ ասաց՝ մա՛մ, չեմ ուզում գնալ։ Մտածեցի՝ երևի ընկերուհի ունի, դա է պատճառը։ Օգոստոսի 4-ին ճանապարհեցինք։ Փաթաթվեցի իրեն՝ Սուրե՛ն ջան, այս անգամ քեզանից չկշտացա։ «Մա՛մ ջան, նույնն էլ՝ ես։ Քո կարոտից չկշտացա»։ Հասել էր զորամաս, ու իրեն միանգամից բարձրացրել էին դիրքեր՝ Իշխանասար։ Մինչև պատերազմ իրենք չեն իջել դիրքերից։ Նա գնդացրորդ էր։ Իրեն հարցնում էի, թե ինչու են այդքան երկար պահում դիրքերում, Սուրենս պատասխանում էր. «Մա՛մ ջան, մեր զգոնությունն են ստուգում։ Ոչ մի բան չկա, մի՛ վախեցի»։ Իմ ներսում անհանգստություն կար, բայց Սուրենս երբեք ոչինչ չի ակնարկել, չնայած զգում էի իր տխրությունը»։

2022 թվականի սեպտեմբերի 12-ի լույս 13-ի գիշերը Ադրբեջանը հերթական անգամ հարձակվեց Հայաստանի վրա մի քանի ուղղությամբ։ Ուղղություններից մեկը Սյունիքի դիրքերն էին։ «Սեպտեմբերի 12-ի ցերեկը՝ ժամը մեկին 15 պակաս, զանգահարեց։ Աշխատանքի մեջ էի, բայց շատ երկար զրուցեցինք։ Հետո անջատեց, որ նաև հայրիկին զանգահարի։ Զանգն անջատելու պահին ասաց. «Մա՛մ, ինձ ինչ էլ լինի, հանկարծ պապայի ձեռքը բաց չթողնես»։ Ամբողջ ներաշխարհս իրար խառնվեց։ Հարցրեցի՝ վիճակը խա՞ռն է, Սուրեն։ Արձագանքեց՝ չէ, ու խոսքը փոխեց։ Էլի խոսեցինք, վերջում նորից նույնը կրկնեց ու անջատեց։ Հայրիկի հետ խոսելիս ասել էր. «Պա՛պ, գիշերը պատերազմ է սկսվելու»։ Երեկոյան աշխատանքից տուն եկա, շատ վատ էի ինձ զգում, զանգում էի Սուրենին, անհասանելի էր։ Մտածեցի՝ գուցե հրամանատար կա իրենց մոտ, դրա համար անջատել է հեռախոսը։ Քնաբեր խմեցի ու պառկեցի։ Արթնացա լուսադեմին։ Ձեռքս հեռախոսիս գցեցի և պատերազմի լուրը կարդացի։ Աղջիկս, ամուսինս արդեն լսել էին այն։ Սուրենի, ընկերների հեռախոսները չէին պատասխանում։ Հրամանատարի հետ կապվեցի, նորություն եմ ուզում իրենից իմանալ, ասաց. «Ինչ իմանամ, թե ուր է երեխեն։ Վեց հատ սնարյադ միանգամից թափվեց ներքև։ Չգիտենք, թե ով ուր է»։ Երկար սպասումներից հետո սեպտեմբերի 18-ին Սուրենիս հեռախոսը միացավ, բոլորիս հաղորդագրություն եկավ, որ բաժանորդը հասանելի է։ Ես էլ ուրախացա՝ Սուրենս ինձ լուր է տալիս, որ ողջ է։ Թույլ չէի տալիս, որ տանը որևէ մեկը լաց լինի։ Հույս ունեի, որ ողջ է։ Բայց Իշխանասարում պատսպարվելու տեղ չկա։ Երբ իրեն փնտրելու ժամանակ մեզ ասում էին, որ երեխեքը բունկերներում են, ես արձագանքում էի՝ չի կարող նման բան լինել, այնտեղ նույնիսկ ծառ չկար»։

Իշխանասարում սեպտեմբերի 13-ին է անմահացել Սուրենը։ Սեպտեմբերի 21-ին Սուրենի հայրիկին կանչում են Երևան։ «Մեր 95 երեխեքին Կարմիր խաչի միջոցով էին փոխանցել։ Ամուսինս ինձ ցույց տվեց նկարները, բայց չէի ուզում հավատալ, որ Սուրենս է։ Ասացի՝ չես տեսնում, որ տարիքով տղամարդ է։ Սկզբում շատ փոխված էր երևում։ Ուղղակի չէի ուզում հավատալ, որ նա է։ Ամուսինս նորից գնաց ու նկարներ բերեց, իրենք համոզվել էին, որ Սուրենս է, ես էլ էի տեսնում, որ տղաս է, բայց չէի ուզում այդ փաստն ընդունել։ Սեպտեմբերի 23-ն էր, ամուսինս, եղբայրս գնալու էին Գորիսի դիահերձարան, երեխեքն այնտեղ էին։ Պնդեցի և իրենց հետ գնացի»։1

Մայրիկը դիահերձարանում ճանաչել էր որդուն, համոզվել, որ նրա վրա չկան խոշտանգման հետքեր։ «Վնասվածքը գլխի հատվածում էր, վզի վրա այրվածք կար, ուսի վրա փոքրիկ կետ, հավանաբար բեկորից էր վնասվել»։

Ապրելու ուժի մասին։ «Վատառողջ էի, Սուրենիցս հետո երկար ժամանակ չէի գնում բժշկի։ Որոշ ժամանակ հետո գնացի բժշկի, այնտեղից էլ՝ Սուրենիս մոտ։ Տեսա, որ քարերի մոտ մի փոքր փոշի կա, չնայած մեր ընտանիքի անդամները պարտադիր գնում էին, մաքրում։ Բայց այդ փոքր փոշին տեսնելով՝ հասկացա, որ պետք է պայքարեմ որդուս շիրիմը մաքուր պահելու համար։ Ինձ ուժ է տալիս այն, որ կգա ժամանակը, և ես կհանդիպեմ իմ Սուրենին։ Դրան շատ եմ հավատում։ Երբ ինչ-որ բանից նեղվում եմ, Սուրենիս եմ տեսնում երազումս։ Մի պահ նեղացել էի աշխարհից, անգամ եկեղեցի չէի գնում։ Սուրենս երազիս եկավ. «Մա՛մ ջան, ես բոլորին ասում եմ, որ իմ մաման բարի է, մի՛ չարացի, մա՛մ ջան։ Կգա ժամանակը, և մենք նորից իրար կտեսնենք։ Անպայման գնա եկեղեցի»։ Սուրենս ինձ միշտ ասում էր՝ մայր իմ անուշ ու անգին։ Այնպես եմ կարոտել այդ բառերին։ Մենք լրացնում էինք իրար։ Հիմա հաճախ եմ ասում՝ Աստված իմ, այս ինչ ուժ ես տալիս ինձ, որ ապրում եմ: Հանուն Սուրենիս ու Մարիամիս եմ ապրում։ Շատ կապված քույր ու եղբայր էին։ Սուրենս իր առաջին աշխատավարձով քույրիկին արծաթյա մատանի էր գնել։ Որտեղ ուզում է լիներ, ճիշտ ժամին գալիս էր տուն, որ ընդմիջման համար նախատեսված ամեն ինչ տաներ քույրիկին»։

Հ. Գ. - Սուրեն Կիրակոսյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով։ Հուղարկավորված է Տաշիրի պանթեոնում։