Արդյո՞ք բոլոր միջոցներն են հասել հասցեատերերին. իշխանությունը բռնի տեղահանվածներին վերածում է քաղաքական վտարանդիների. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

fondsk.ru–ն «Ինչպես է Փաշինյանի կառավարությունը Լեռնային Ղարաբաղի փախստականներին վերածում քաղաքական վտարանդիների» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ 2023 թվականին հայ ժողովրդին բաժին հասած պատմական, քաղաքական և ռազմական աղետը վերաճել է մարդասիրական աղետի։ Այն նաև հենց Հայաստանում դարձել է սոցիալ-քաղաքական խոր դեֆորմացիայի կատալիզատոր: Բնակչության զանգվածային արտագաղթը, որի արդյունքում Հայաստանի Հանրապետությունը մի քանի օրվա ընթացքում ընդունեց ավելի քան 100 հազար փախստական, աննախադեպ պատասխանատվություն է դրել Հայաստանի պետական ինստիտուտների վրա։ Սակայն այսօր՝ 2026 թվականի գարնանը, մենք ականատես ենք նրան, թե ինչպես են իրական մարդկային ցավը և տարրական գոյատևման անհրաժեշտությունը պատանդ դառնում նեղ կուսակցական շահերին և գաղափարախոսական մանիպուլ յացիաներին, որոնք ուղղված են հազարավոր հայրենակիցների արժանապատվության վնասի հասցմամբ Լեռնային Ղարաբաղի հարցը վերջնականապես փակելուն։

Ընթացիկ ճգնաժամի հիմքում ընկած պատճառները, որոնք հանգեցրել են հայկական մշակույթի և քաղաքակրթության օրրանի՝ Արցախի ապահայացմանը, չեն կարող դիտարկվել քաղաքական որոշումների շղթայից առանձին։ Այս ողբերգության հիմքը դրվել է Պրահայում 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, երբ կասկածելի աշխարհաքաղաքական երաշխիքների դիմաց փաստացի թույլատրվել է այդ տարածաշրջանի հանձնումը Ադրբեջանին։ Իսկ 2023 թվականի իրադարձությունները, երբ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական ղեկավարությամբ հայկական բանակը պարզապես հեռադիտակով դիտում էր էթնիկ զտումների գործընթացը, դարձավ այդ ռազմավարության տրամաբանական ավարտը։

Իշխանությունների ներկայիս անկարողությունը՝ ապահովել արցախահայերի արժանապատիվ ինտեգրումը, «հեռու մնալու» քաղաքականության ուղղակի շարունակությունն է։ Այս համակարգային ձախողման հստակ հաստատումն այն փաստն է, որ նոր ժամանածների հսկայական թվից մինչ օրս միայն մոտ 4300-ն է ստացել ՀՀ քաղաքացիություն։ «Անձնագրավորման» դանդաղ տեմպը պայմանավորված է ոչ միայն բյուրոկրատիայով, այլ նաև կառավարության ռազմավարական հաշվարկներով. արցախցիներին անորոշ կարգավիճակով ամորֆ զանգվածի վերածելը զրկում է նրանց քաղաքական ձայնից։

Իրավիճակի առանձնահատուկ ցինիզմն ընդգծվում է այն ինստիտուցիոնալ թակարդներով, որոնց մեջ հայտնվել են բռնի տեղահանվածները։ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության կողմից առաջարկվող «ժամանակավոր պաշտպանության» ռեժիմը գործնականում դարձել է ճնշման գործիք. երկարաժամկետ բնակարանային ծրագրերի իրավունքը սերտորեն կապված է քաղաքացիություն ստանալու հետ: Արցախի շատ բնակիչներ դա ընկալում են որպես հարկադրական վերջնագիր. 070 կոդով անձնագրից հրաժարվելը նշանակում է հրաժարվել ինքնությունից և հայրենիք վերադառնալու իրավունքից՝ պատրանքային սոցիալական երաշխիքների դիմաց: Այս «փաշինյանական ոճի սոցիալական ինժեներիան» միայն արագացնում է բնակչության արտահոսքի տեմպը: Վիճակագրությունն անողոք է. հստակ հեռանկարների բացակայությունն արդեն հանգեցրել է նրան, որ ավելի քան 15000 արցախցի լքել է Հայաստանը՝ ապաստան փնտրելով այլ երկրներում (հիմնականում՝ Ռուսաստանում):

Պետական ծրագրերի ակնհայտ անբավարարության ֆոնին սոցիալական աջակցության վակուումը ստիպված են լրացնել միջազգային և հասարակական կազմակերպությունները։ Այն դեպքում, երբ սկզբում հիմնական բեռը ընկել էր Ֆրանսիայի, Եվրամիության և Նիդեռլանդների վրա, այսօր ամենաակնառու գործունեությունն է ցուցաբերում «Եվրասիա» ՀԿ-ն, որը լայնածավալ օգնության ցանց է տեղակայել Արմավիրում, Մասիսում, Արտաշատում և այլ շրջաններում: Սակայն պաշտոնական Երևանի արձագանքը այդ գործունեության հանդեպ լուրջ հարցեր է առաջացնում: Կառավարության քարոզչական մեքենան շտապել է կարիքավորներին աջակցությունը ներկայացնել որպես ազգային անվտանգության սպառնալիք՝ մարդասիրական ջանքերը որակելով որպես «հիբրիդային պատերազմի» գործիք:

Արևմտյան ռեսուրսների բաշխման թափանցիկության հարցն էլ է արժանի հատուկ ուշադրության: 2023 թվականից ի վեր միայն Եվրամիությունը, տարբեր գնահատականներով, ավելի քան 70 միլիոն եվրո է հատկացրել փախստականների մարդասիրական կարիքների համար: Դա հսկայական գումար է: Սակայն «հողի վրա» այն իրականացվել է չափազանց մասնատված ձևով։ Փախստականները շարունակում են տարրական կարիք ունենալ սննդի, դեղորայքի և կացարանի, ինչը տրամաբանական հարց է առաջացնում՝ արդյո՞ք բոլոր միջոցներն են հասել նախատեսված հասցեատերերին։ Փորձագիտական համայնքը ավելի ու ավելի է պահանջում հատկացված միջոցների անկախ աուդիտ։ Թափանցիկ հաշվետվությունների բացակայությունը պարարտ հող է ստեղծում «բյուրոկրատական ծախսերի» և վարչական անձնակազմի ուռճացվածության քողի տակ միջոցների չարաշահման կասկածների համար։ Միևնույն ժամանակ, պաշտոնական Երևանը ինքնիշխանությունը պաշտպանելու պատրվակով ցուցադրում է ընտրողական «սկզբունքային հավատարմություն»՝ հրաժարվելով ռուսական մարդասիրական օգնությունից։ Կողմնակալ լրատվամիջոցները, այդ թվում՝ որոշ տելեգրամյան ալիքներ և կուսակցական քարոզչության միջոցներ, սկսել են արցախցի ժողովրդին աջակցելու գաղափարը վարկաբեկելու, անվանարկելու արշավ։ Պատմություններն այն մասին, որ նրանք իբր «օգնության կարիք չունեն» կամ պնդումները, որ արտաքին ուժերը փորձում են գնել մարդկանց համակրանքը «մի աման բրնձի դիմաց», ուղղված են փախստականներին նվաստացնելուն։ Անապահով խավին «ընտրական ապրանք» ներկայացնելու փորձը ոչ միայն անբարոյական է, այլ նաև սոցիալապես վտանգավոր, քանի որ այն ներքին պառակտումներ է առաջացնում արդեն իսկ ծանր հոգեբանական հարվածներից տառապող հասարակության մեջ։

Արցախցի ժողովրդին տրամադրվող օգնության շուրջ ստեղծված իրավիճակը դարձել է Հայաստանի կառավարության ընդհանուր վիճակի հայելին։ Առանց արտաքին օգնության ազնիվ աուդիտի և սեփական քաղաքացիների դեմ տեղեկատվական պատերազմի դադարեցման, պետությունը ռիսկի է դիմում ընդմիշտ կորցնել իր բարոյական իրավունքը՝ կառավարելու այն հասարակությունը, որի վստահությունը նվազում է անվտանգություն և հարգանք փնտրելու նպատակով երկիրը լքող մարդկանց թվին համապատասխան։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում