Առանձնահատուկ թուղթ, որն այսօր մի փոքր զիջել է դիրքերը. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Ժամանակակից դպրոցականների և ուսանողների շրջանում հաճախ հարց է ծագում՝ ի՞նչ է վատմանը, որի անունը լսել են, բայց շատերը գուցե հիմա չեն էլ տեսել: Մոտ 20-25 տարի առաջ տեխնիկական բուհերի կամ քոլեջների ոչ մի ուսանող չէր կարող յոլա գնալ առանց այդպիսի թղթի, և դպրոցականներն էլ են հաճախ օգտագործել դա: Եվ, ուրեմն, ի՞նչ է վատման թուղթը, և ինչո՞ւ է այն այդպես կոչվում: Եթե դիմենք բացատրական բառարանին, կպարզվի, որ այդ բառը նշանակում է բարձրորակ սպիտակ, խիտ թուղթ, որն ունի մեծ մաշադիմացկունություն, օգտագործվում է նկարչության՝ հիմնականում ջրանկարչության մեջ:
Վատմանի ստեղծման պատմությունը սկսվել է 1750-ական թվականներից: Այդ տարիներին Ջեյմս Վատմանը, որը կաշեգործական փոքրիկ արհեստանոց ուներ, որոշել էր թուղթ արտադրել: Նրա գաղափարը իրականացել էր, և արդեն 1733 թվականին նա բացել էր իր սեփական թղթի գործարանը, որտեղ աշխատանքի էր հրավիրել Բրիտանիայի ամենափորձառու արհեստավորներին: Եթե նախկինում թղթի արտադրության համար օգտագործվում էր փայտանյութ, ապա Վատմանը նորամուծություն էր կատարել և օգտագործել էր այլ հումք: Պարզվել էր, որ վուշի և կանեփի գործվածքը ցել յուլոզան ավելի են սպիտակեցնում, իսկ դրանից ստացված թուղթը լինում է բացարձակապես հարթ, ինչը հնարավորություն է տալիս անգամ այն համեմատել բարակ գործվածքի հետ: Մեկ այլ առանձնահատկությունն էլ այն է, որ դրա վրա մամլիչից նկատելի հետքեր չեն մնում: Ներկերը ևս կատարելապես նստում են նոր թղթի վրա, որը նկարիչները չէին կարող չնկատել: Մոտ 30 տարի Վատմանի գործարանը եղել է միակ ընկերությունը, որը արտադրել է վատման թուղթ: Գեղեցիկ թղթի համբավը արագորեն տարածվել է ամբողջ Եվրոպայում: Շուտով հայտնվել է այդ թղթի վրա տպագրված առաջին գիրքը, և դա եղել է հայտնի Աստվածաշունչը: Դեռ վաղ տարիքից Վատմանը փորձել է իր որդու մեջ սերմանել հետաքրքրություն ընտանեկան բիզնեսի հանդեպ, և նրա մահից հետո ձեռնարկությունը ժառանգել է որդին. հենց նրա ժամանակ էլ այդ թուղթը սկսել են անվանել վատմանյան թուղթ, իսկ ժողովրդի մեջ մտել է «վատման» անվանումը: 19-րդ դարի կեսերից այդ թղթի ժողովրդականությունը հասել է այնպիսի աստիճանի, որ թղթի արտադրության մեջ նման տեխնոլոգիաներ օգտագործող գործարաններ են սկսել ստեղծվել ամբողջ աշխարհում: Ոչ միայն նկարիչներն են բարձր գնահատել այդ տեսակի թղթի հատկությունը, գծագրողները, դիզայներներն ու ինժեներներն են սկսել դա օգտագործել իրենց աշխատանքի մեջ: Քսաներորդ դարի վերջի շրջանի ցանկացած ուսանող կամ դպրոցական կարող էր հեշտությամբ բացատրել, թե ինչ է վատմանը: Դրա վրա գրվել են կուրսայիններ և դիպլոմայիններ, կազմվել են պատի թերթեր և այլն: Ներկայում համակարգչային ծրագրերի մշակումն ուսանողներին և դիզայներներին ազատել է ամեն ինչ ձեռքով գծագրելու անհրաժեշտությունից: Այժմ միայն որոշներն են աշխատում «հնաոճ» եղանակով, այսինքն՝ օգտագործում են նկարչական թերթ, նկարչական տախտակ և պարզ մատիտ: Վատմանը ներկայում ամբողջովին նախատեսված է ստեղծագործելու համար: Ընդ որում, միայն պրոֆեսիոնալ և երիտասարդ նկարիչները չեն այն օգտագործում իրենց կարիքների համար: Ճարտարապետները դրանցով ստեղծում են իրենց ապագա շրջանների և քաղաքների մոդելները: Ինտերիերի դիզայներները ստեղծում են իսկական հրաշքներ՝ Ամանորի պատուհանի զարդերից մինչև հսկայական ձյան սպիտակ ծաղիկներ, որոնք զարդարում են հարսանեկան արարողությունները: Դրանից պատրաստվում են տարբեր ձևանմուշներ: Նման թուղթը լայնորեն օգտագործվում է տպագրության մեջ: Դրա վրա տպագրվում են գովազդային նյութեր, վկայագրեր, նամակներ, մեթոդական նյութեր և ուսումնական գործիքներ: Մանկապարտեզներում և տարրական դպրոցներում վատմանն օգտագործվում է աշխատանքային դասընթացներում: Այն բազմակողմանի և ներկայումս էլ օգտագործվող նյութ է, որը միշտ հասանելի է և մատչելի:
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
