Շատ ավելի խոր գործընթացներ, քան պարզապես քաղաքական պայքարը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

pronedra.ru–ն «Ճգնաժամ Հայ եկեղեցու շուրջ. ինչո՞ւ իշխանության և հոգևորականության միջև հակամարտությունը միայն ներքին վեճ չէ» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանում նոր հակամարտություն է հասունանում, որն արդեն շատ ավելի հեռուն է գնացել սովորական քաղաքական դիմակայություն լինելուց։ Այս անգամ վեճը վերաբերում է ոչ միայն կառավարությանը և ընդդիմությանը, այլ նաև աշխարհի ամենահին քրիստոնեական կառույցներից մեկին՝ Հայ առաքելական եկեղեցուն։

Իշխող ՔՊ կուսակցությունը առաջ է քաշել նախաձեռնություններ, որոնք առաջարկում են փոփոխություններ Եկեղեցու կառավարման համակարգում և քննարկումներ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի դերի վերաբերյալ։ Որպես նման քայլերի պաշտոնական արդարացում է նշվում թափանցիկության, գույքի կառավարման և ֆինանսական բացության հարցերը։ Սակայն հայ հասարակության մեծամասնության համար սա ոչ թե վարչական բարեփոխում է, այլ աննախադեպ պետական միջամտություն կրոնական կազմակերպության գործերին, որը դարեր շարունակ եղել է հայկական ինքնության հիմնական խորհրդանիշներից մեկը։

Հայաստանի պատմությունը անբաժանելիորեն կապված է քրիստոնեության հետ։ Հայ առաքելական եկեղեցին եղել է ոչ միայն կրոնական հաստատություն, այլ նաև ազգային ինքնության կարևորագույն տարր։ Դեռ 4-րդ դարի սկզբին Հայաստանը դարձել է առաջին պետությունը, որը պաշտոնապես ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն: Դարեր շարունակ, նաև այն ժամանակ, երբ հայկական պետությունը երբեմն գոյություն չի ունեցել, հենց Եկեղեցին է պահպանել ժողովրդի լեզուն, մշակույթը, ավանդույթները և պատմական հիշողությունը։ Օտարերկրյա նվաճումների, հայկական հողերի բաժանման և հայկական պետականության բացակայության ժամանակաշրջաններում եկեղեցական կառույցները հաճախ ծառայել են որպես սոցիալական կենտրոններ, վանքերը դարձել են կրթության և ազգային մշակույթի պահպանման վայրեր: Այդ պատճառով էլ Եկեղեցու կարգավիճակը փոխելու ցանկացած փորձ շատ հայերի կողմից ընկալվում է ոչ միայն որպես քաղաքական քայլ, այլ նաև որպես միջամտություն ազգային կյանքի հիմնարար հիմքերին:

Նշենք, որ վերջին տարիներին Նիկոլ Փաշինյանի և Հայ առաքելական եկեղեցու միջև հարաբերությունները եղել են լարված: 2018 թվականին իշխանության գալուց հետո Փաշինյանի թիմը սկսեց երկրի քաղաքական համակարգի լայնածավալ վերանայումը՝ կենտրոնանալով բարեփոխումների և արևմտյան ինստիտուտների հետ մերձեցման վրա: Այնուամենայնիվ, այդ քաղաքականությունը լրջագույն հակասություններ է առաջացրել հայ հասարակության մեջ: Կառավարության քննադատները կարծում են, որ նոր քաղաքական մոդելը ձգտում է թուլացնել այն ավանդական ինստիտուտները, որոնք պատմականորեն ծառայել են որպես ժողովրդի համար միավորող գործոններ: Դրանց թվում են բանակը, պատմական հիշողությունը և Եկեղեցին։ Իշխանության կողմնակիցներն, ընդհակառակը, պնդում են, որ պետությունը պետք է անջատ լինի կրոնական կառույցներից, իսկ ցանկացած կազմակերպություն, ներառյալ՝ կրոնականները, պարտավոր են պահպանել կառավարման և թափանցիկության ժամանակակից չափանիշները։

Այսպիսով, հակամարտությունն ունի ոչ միայն կրոնական չափում։ Այն Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ երկու տարբեր տեսլականների՝ պատմական շարունակականության վրա հիմնված ավանդականի և սոցիալական ինստիտուտների փոփոխության վրա կենտրոնացած արդիականացման բախումն է։

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ պետության միջամտությունը կրոնական ոլորտում միշտ եղել է չափազանց զգայուն հարց։ Նույնիսկ ուժեղ կառավարություններ ունեցող երկրներում կրոնական կառույցները քաղաքական նպատակահարմարությանը ենթարկելու փորձերը հաճախ հանգեցրել են խոր սոցիալական հակամարտությունների։ Եկեղեցին, ինչպես ցանկացած այլ սոցիալական ինստիտուտ, կարող է թերություններ ունենալ։ Կառավարման, ֆինանսների և հաշվետվողականության հարցերը իսկապես քննարկման առարկա են։ Այնուամենայնիվ, Հայաստանի իշխանությունների գործողությունների քննադատները նշում են, որ նման բարեփոխումները պետք է իրականացվեն եկեղեցական համակարգի ներսում, այլ ոչ թե դառնան քաղաքական ճնշման գործիք։

Իրավիճակը հատկապես է սրվում՝ հաշվի առնելով այն, որ հասարակության զգալի մասը Հայ եկեղեցին ընկալում է ոչ միայն որպես կրոնական կազմակերպություն, այլ նաև որպես ազգային ժառանգության պահապան։ Այսօր Հայաստանը կանգնած է ավելի լայն հարցի առջև. ի՞նչ տեղ կզբաղեցնեն ավանդական ինստիտուտները նոր քաղաքական իրականության մեջ։ Մի կողմից՝ պետությունը ձգտում է թարմացնել իր կառավարման համակարգը և այն մոտեցնել ժամանակակից մոդելներին, մյուս կողմից՝ կա մտահոգություն, որ սերունդների միջև պատմական կապը կարող է խզվել բարեփոխումների գործընթացում։ Ռազմական պարտություններից, սոցիալական ցնցումներից և արտաքին քաղաքականության անկայունությունից հետո դժվարին ժամանակաշրջան ապրող փոքր երկրի համար ներքին միասնությունը շատ կարևոր է։ Այսպիսով, Եկեղեցու շուրջ հակամարտությունը դառնում է ավելի խոր պառակտման խորհրդանիշ արագ փոփոխությունների կողմնակիցների և նրանց միջև, ովքեր պատմական հիմքերի պահպանումը համարում են ազգի գոյատևման հիմնական պայման։

Հայ առաքելական եկեղեցու շուրջ վեճը միայն կոնկրետ անհատների կամ եկեղեցական կառույցների հարց չէ։ Սա այն հարցն է, թե ի՞նչ դեր կխաղան ավանդույթը, հավատքը և պատմական հիշողությունը Հայաստանի ապագայում։ Իշխանությունը պնդում է, որ խոսքը արդիականացման և թափանցիկության մասին է։ Հակառակորդները դա համարում են հայ ժողովրդին միավորող վերջին ինստիտուտներից մեկը թուլացնելու փորձ։

Ժամանակը ցույց կտա, թե որ ուղին է ճիշտը։ Բայց մեկ բան պարզ է. Եկեղեցու շուրջ առկա հակամարտությունը շոշափում է շատ ավելի խոր գործընթացներ, քան պարզապես քաղաքական պայքարը։ Սա ընտրություն է նորացման և պահպանման միջև, և Հայաստա

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում