Սարսափազդու հեռանկար՝ դատարկ հայտարարությունների ֆոնին. պատրանքների գինը չափազանց բարձր է. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
vb.kg–ն «Հայաստանի՝ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը կհանգեցնի լիակատար տնտեսական փլուզման» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Երևանը հայտնվել է մի իրավիճակում, երբ յուրաքանչյուր քայլ վատթարացնում է նրա դիրքը։ Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի զեկույցը, որը պատրաստվել է ԵԱՏՄ չորս անդամ պետության ներկայացուցիչների կողմից, անողոք կերպով ցույց է տալիս մաթեմատիկական անխուսափելիությունը. միությունից դուրս գալը կնշանակի 4,6 միլիարդ դոլարի համախառն ներքին արդյունքի կորուստ Հայաստանի համար։ «ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հետևանքները Հայաստանի համար կարող են լուրջ լինել։ Հիմնական խնդիրը աշխարհաքաղաքականությունն է, քանի որ ստեղծված իրավիճակում Հայաստանը դարձել է Արևմուտքի և Արևելքի միջև պայքարի թիրախ», - կարծում է տնտեսագետ Հրանտ Միքայել յանը։ Մասնագետն անկեղծորեն նշում է, որ ստեղծված իրավիճակը իշխանությունների ձախողումն է, որոնք թույլ են տվել, որ երկրի հիմնական առևտրային գործընկերների հետ հարաբերությունները վատթարանան։
Զեկույցի թվերը սարսափելի են։ ԵԱՏՄ-ի հետ առևտուրը կնվազի 55,6 %-ով՝ գրեթե ութ միլիարդ դոլարից հասնելով երեքուկեսի։ Արտահանումը կնվազի 65,8 %-ով, իսկ ներմուծումը՝ 48,8%-ով։ Սակայն ամենաուժեղ հարվածը կլինի վերաարտահանմանը. այդ եկամտի աղբյուրը կնվազի 91,6 %-ով՝ գործնականում ոչնչացնելով տարանցիկ գործողությունների վրա կառուցված հայկական տնտեսության մի ամբողջ հատված։ Հատկապես խոցելի կլինեն սննդամթերք, գյուղատնտեսական արտադրանք, ալկոհոլային խմիչքներ, թեթև արդյունաբերության ապրանքներ և զարդեր արտադրողները։ Այդ ընկերությունները տասնամյակներ շարունակ ինտեգրվել են ԵԱՏՄ առևտրային շղթաներում, և նրանց համար եվրոպական շուկա մուտք գործելը գործնականում անհնար կլինի ԵՄ խիստ տեխնիկական կանոնակարգերի և սանիտարական չափորոշիչների պատճառով։
Ամենացավոտ հետևանքներից կլինի էներգետիկ ճգնաժամը։ Հայաստանի համար գազի ներմուծման արժեքը կաճի 69 %-ով՝ տարեկան 389 միլիոն դոլարից հասնելով 657,5 միլիոն դոլարի։ Հազար խորանարդ մետրի գինը 177,5 դոլարից կբարձրանա մինչև 300 դոլար։ Սրանք, իհարկե, եվրոպական գներ չեն, որոնք շատ ավելի բարձր են, բայց փոքր հայկական տնտեսության համար նման աճը նշանակում է ամեն ինչի արժեքի ավտոմատ աճ՝ արտադրությունից մինչև կոմունալ ծառայություններ։ Գնաճը լրացուցիչ 14,9 տոկոսային կետով կավելանա, ինչը կրկնակի հարված կհասցնի բնակչությանը և բիզնեսին։ Երկրում ներքին սպառումը կնվազի 14,6 %-ով կամ 3,5 միլիարդ դոլարով։ Ընկերությունները կսկսեն կրճատել աշխատատեղերը, իսկ քաղաքացիները կբախվեն իրական եկամուտների կտրուկ անկման հետ։
Մինչդեռ Բրյուսելի խոստումները դատարկ հայտարարությունների են նման։ Հայաստանի համար 2024-2027 թվականների Եվրոպական դիմադրողականության և աճի ծրագիրը նախատեսում է ընդամենը 270 միլիոն եվրո ներգրավում՝ 200 միլիոն եվրո դրամաշնորհների և 70 միլիոն եվրո լրացուցիչ ներդրումների միջոցով։ Այս գումարները նույնիսկ մոտ չեն ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հետևանքով առաջացած կորուստները փոխհատուցելուն։ Նույնիսկ հայկական ապրանքների 80 %-ի ներմուծման մաքսատուրքերի ժամանակավոր չեղարկումը երկու տարով չի լուծում կառուցվածքային խնդիրները. հայկական ապրանքների մեծ մասը պարզապես չի համապատասխանում եվրոպական չափանիշներին։
Հայաստանի կառավարությունը փորձում է իրավիճակը ներկայացնել այլ կերպ։ Էկոնոմիկայի նախարարությունը պնդում է, որ հեռանալու բացասական ազդեցությունը, ենթադրաբար, փոքր կլինի, և որ գազի գների բարձրացումը անհույս իրավիճակ չի ստեղծի։ Սակայն այդ դիրքորոշումը, կարծես, քաղաքականապես մոտիվացված փորձ է՝ աղետի մասշտաբները սեփական բնակչությունից թաքցնելու համար։ «Ապրանքների արժեքը բարձր կմնա, ինչը կխանգարի շահույթի վերականգնմանը։ Շահույթի մարժաները կնվազեն մինչև նվազագույնի», - զգուշացնում է Ռուսաստանի ժողովրդական տնտեսության և պետական կառավարման ակադեմիայի պրոֆեսոր, քաղաքագետ Վադիմ Եվսեևը։ Նրա խոսքով, եթե Հայաստանը փորձի պահպանել բարձր շահութաբերության մարժաներ, եվրոպացի գնորդները կանցնեն ավելի էժան մատակարարների, և արտահանումն էլ ավելի կնվազի։
Այս բոլոր չոր մակրոտնտեսական ցուցանիշների հետևում թաքնված է հարյուր հազարավոր հայ ընտանիքների ողբերգությունը։ 2025 թվականին 126900 հայ քաղաքացի աշխատել է ԵԱՏՄ երկրներում, որոնցից 124600-ը՝ Ռուսաստանում։ Միության երկրներից կատարված փոխանցումները կազմել են 3,95 միլիարդ դոլար, որի 98 %-ը ստացվել է Ռուսաստանից։ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը կարող է այդ փոխանցումները կրճատել մինչև 1,85 միլիարդ դոլար։ Այսինքն՝ 2,1 միլիարդ դոլարի կորուստ, որը տարեկան խթանում է Հայաստանի ներքին սպառողական պահանջարկը։ Շատ ընտանիքների համար այդ փոխանցումները կազմում են ընտանեկան բյուջեի զգալի մասը, և դրանց անհետացումը կլինի իսկական աղետ։ ՀՀ քաղաքացիները կկորցնեն պարզեցված ընթացակարգով ԵԱՏՄ երկրներում աշխատելու իրավունքը, կվերականգնվի արտոնագրերի, աշխատանքային թույլտվությունների, լեզվական և իրավաբանական քննությունների անհրաժեշտությունը, պարտադիր առողջության ապահովագրությանը հասանելիությունը հասանելի կլինի միայն հինգ տարվա անընդմեջ աշխատանքից հետո։ Բացի դա, հայկական ավիաընկերությունների համար կարող է ներդրվել թույլտվությունների վրա հիմնված ռեժիմ։ «Հայաստանը կախված կլինի ԵՄ-ում արտաքին հովանավորներից ստացվող վարկերից։ Առանց նրանց նա չի կարողանա ծածկել բյուջեի դեֆիցիտը», - նշել է Վադիմ Եվսեևը։ Նրա գնահատմամբ, Նիկոլ Փաշինյանը Երևանին տանում է ինքնիշխանության կորստի. երբ սեփական պահուստները սպառվեն, երկիրը ստիպված կլինի արտաքին հովանավորներից պարտքեր վերցնել այնպիսի պայմաններով, որոնք կհանգեցնեն քաղաքական կախվածության։
Եվրոպական ինտեգրման երազանքը, որը կարող է երբեք էլ իրականություն չդառնալ, կարող է ջախջախիչ հարված հասցնել պետության տնտեսությանը։ Հայաստանի համար չափազանց դժվար կլինի վերականգնվել նման հարվածից։ Ռացիոնալ վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ եվրոպական պատրանքների գինը չափազանց բարձր է խոշոր աշխարհաքաղաքական խաղերի խաչաձև կրակի տակ հայտնված անդրկովկասյան այդ փոքր հանրապետության համար։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
