Մի քանի գրող տուրք տվեց անհասկանալի գործերի, մեծամտացավ. գրականագետ

Orer.am կայքի զրուցակիցն է բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրականագետ Անի Փաշայանը: Նրա հետ զրուցել ենք ժամանակակից գրականության և այսօրվա կյանքի կապի, գիրք կարդալու շարժառիթների, գիրքը գովազդելու և այլ հարցերի շուրջ:

-Որո՞նք էին հայ գրականության համար 2014-ի կորուստներն ու ձեռքբերումները:

-Այս տարի մենք, ցավոք, դարձյալ կորցրինք գրողների մի ամբողջ բույլ՝ արձակագիր Լևոն Խեչոյանին, բանաստեղծներ Ղևոնդին, Ռոմիկ Սարդարյանին, վերջերս՝ թարգմանիչ Սամվել Մկրտչյանին: Իսկ նրանց տեղը բաց է... Կորուստ է նաև այն փաստը, որ մի քանիսը կորցրին գրողական նախկին փայլը՝ տուրք տալով անհասկանալի և խառնիխուռն գործերի, մեծամտացան: Կան որոշակի ձեռքբերումներ: Լույս է երևում ընթերցողի՝ ժամանակակից գրողի ստեղծագործությանը մոտենալու գործընթացում: Երևի էլ չենք լսի «ովքե՞ր են մեր գրողները» հոգետանջ արտահայտությունը: Ձեռքբերում եմ համարում իմ կողմից «Գրականություն» ֆեյսբուքյան էջի ստեղծումը այս տարվա փետրվարին: Այն ինձ համար հնարավորություն է ստեղծում արտահայտվել, խոսել ժամանակակից գրականության մասին, ներկայացնել գրողներին և նրանց ստեղծագործությունները:

-Անցնող տարին հայաստանյան իրականության մեջ հարուստ էր տարբեր իրադարձություններով: Դրանց թվին են պատկանում քաղաքական հրաժարականները, ընդունված օրենքները, որոնց հանդեպ հասարակության վերաբերմունքը հակասական էր, հանրահավաքները, թանկացումները և այլն: Արդյո՞ք ժամանակակից գրականությունը բավարար ուշադրություն դարձնում է այսօրվա քաղաքացու խնդիրներին:

-Հիմնականում՝ այո, այսօր լավ գրականություն է ստեղծվում: Բայց ես սպասում եմ նոր բանաստեղծի ծննդյան փաստին: Եվ սպասում եմ հրաշքի պես: Այն բանաստեղծին, ում տողերը պետք չէ վերծանել, հանել ռեբուսներից, խրթին ճամարտակություններից, ավելորդ զարդանախշերից: Այն այնքան ցայտուն պիտի լինի, մարդու այսօրը մանրակերտ դարձնի ամուր տողերում, որ ասենք՝ եկել է...

-Ո՞րն է գիրք կարդալու շարժառիթը, եթե այսօր քաղաքականության մեջ, գործարար աշխարհում կարելի է հաճախ հանդիպել ինտելեկտով աչքի չընկնող, բայց հաջողակ մարդկանց: -

Գիրք կարդալը ապրելաձև պիտի լինի: Ամենասովորական, առօրյա վարք: Երկիրը պիտի տեսնի այն մասնագետներին, ովքեր իսկապես լավ են անում այդ գործը՝ գրականագետներին, գրաքննադատներին: Միայն այդքանը: Այս դեպքում ընթերցողի համար հեշտ կլինի՝ ինչ կարդալ: Կյանքը այլ գուներանգ ձեռք կբերի: Առանց լավ տողերի դժվար կլինի: Շատերը դա չեն ընդունում, բայց այդպես է:

-Ձեր ամենասիրելի ժամանակակից և դասական գրողները: -Այս հարցը անընդհատ է տրվում: Ես սա համարում եմ հետաքրքիր հարց: Իմ ընտրությունը կանգ է առնում ժամանակակից և դասական լավագույն ստեղծագործությունների վրա: Իսկ հայացքս Ֆեոդոր Դոստոևսկու գրական ժառանգությանն է: Մեր գրողներից իմ ուշադրության կիզակետում Աղասի Այվազյանն է:

-Ունեք նաև երաժշտական կրթություն: Այն ի՞նչ դեր է խաղում Ձեր կյանքում:

-Այո, երաժշտական կրթությունը, դաշնակահարի իմ մասնագիտությունը քիչ դեր չի խաղացել իմ կյանքում: Աշխատել եմ երաժշտական դպրոցում, եղել եմ կոնցերտմեյստեր, անհատ կատարող: Նաև ստեղծագործել եմ: Երաժշտությունն ինձ օգնել է ավելի լավ զգալ գրական ստեղծագործությունը, և քանի որ զբաղվում եմ հիմնականում պոետիկայի խնդիրներով, իմ գիտական աշխատանքներում կան ոչ քիչ համեմատություններ՝ հատկապես գրական ստեղծագործության ավելի խոր շերտերը ցույց տալու համար: Խորքային այդ կապի մասին պիտի շարունակեմ ուսումնասիրություններս:

-Եղել եք նաև բժշկապետ Էմիլ Գաբրիելյանի կենսագիրը: Կպատմե՞ք այդ շրջանի մասին:

-Բախտ եմ ունեցել լինել Էմիլ Գաբրիելյանի կենսագիրը: Դա շատ հետաքրքիր և բովանդակալից շրջան էր իմ կյանքում, երբ ծանոթանում էի մեծ բժշկապետի կյանքին: Զարմանահրաշ, հետաքրքիր կյանք, որի մասին պիտի գրվեր ապագա սերունդների համար: Էմիլ Գաբրիելյանը ոչ միայն աշխարհահռչակ բժիշկ-գիտնական էր, այլև գրող, արվեստաբան, առողջապահության հմուտ կազմակերպիչ, ով շատ մեծ գործ է արել իր երկրի ապագայի համար: Երկու տարի պահանջվեց ինձնից, որպեսզի ավարտին հասցնեմ նրա կյանքի և գիտական գործունեության մասին պատմությունը: Իսկ մենագրությունը կոչվում է «Գիտության և ոգու ասպետը»: 410 էջանոց այս գիրքը ունի նաև հարցազրույց, որը նրանից վերցրել եմ երկու տարվա ընթացքում: Եվ ինքը շատ էր սիրում այդ հարցազրույցը:

-Վերջերս մի հարցազրույցի ժամանակ մշակույթի մենեջերներից մեկին հարցրեցի՝ օպերան և դասական արվեստը գովազդի կարիք ունե՞ն , քանի որ 21-րդ դարը PR-ի դար է: Հիմա նույն հարցը Ձեզ՝ որպես գրականության ներկայացուցչի:

-Գրքի գովազդի և գրողի PR-ի մասին առաջինը ես եմ ասել շատ տարիներ առաջ Ազգային գրադարանում կազմակերպված մամլո ասուլիսի ժամանակ, որի մասին գրվել է: Իհարկե, առաջին պահին այն լավ չընկալվեց, հատկապես՝ լրագրողների կողմից: Ժամանակակից գրականության համար այն շատ կարևոր է: Խոսել գրական ստեղծագործության մասին, նշանակում է հետաքրքրություն արթնացնել գրականության, գրողի, գրքի հանդեպ: Դա մշտական և նպատակասլաց աշխատանք պիտի լինի, որն, անշուշտ, կտա իր պտուղները:

-Գրողների միությունում հայ ժամանակակից արձակի մասին Ձեր ելույթներից մեկը ուղեկցվեց սկանդալով: Կմանրամասնե՞ք՝ որն էր պատճառը:

-Պատճառն անուններ տալն էր: Իսկ ես տվեցի անուններ: Գրողներ, ովքեր այսօր, իմ կարծիքով, ստեղծում են կարևոր գրականություն: Տվեցի նաև անուններ, որոնք դուրս են մնացել գրական ընթացքից: Դա որոշ մարդկանց դուր չեկավ. ահա ողջ պատմությունը:

-Ինչպե՞ս եք լեզու գտնում ուսանողների հետ և ինչպիսի՞ն եք տեսնում նոր սերնդին:

-Ուղղակի սիրում եմ իմ գործը, անչափ շատ եմ սիրում: Ամեն դասին նայում եմ ստեղծագործական աչքերով: Իսկ ուսանողները երախտապարտ են գտնվում այդ դեպքում: Նրանք հիշում են ամեն մանրամասնություն, նրանք ուղղակի կլանում են լավ դասը: Նոր սերունդը հետաքրքրում է ինձ իր հեռատեսությամբ, անընդհատական հետաքրքրություններով, ուշադրությամբ և հարցասիրությամբ: Այս դեպքում ես լավատես եմ:

-Նոր տարվա Ձեր մաղթանքը:

-Նախևառաջ՝ լավատեսություն, ստեղծագործելու և նպատակասլաց աշխատելու ցանկություն, լավ ընթերցող, նոր հետաքրքրություններ: Մշտատև երջանկություն բոլորիս:

Հարցազրույցը՝ Լևոն Փանոսյանի